Giáo sư Vũ Minh Giang kêu gọi cần thêm nhiều tác phẩm về đề tài lịch sử

Giáo dục 24h

Thùy Linh

(GDVN) - Hậu quả của cách thi cử, đánh giá hiện nay đối với môn sử chúng ta đã thấy rõ. Học trò đạt kết quả cao sẽ thuộc về 3 kiểu người.

Lâu nay không ít học sinh ngại môn Lịch sử, cho đó là môn phải học thuộc lòng với quá nhiều kiến thức về sự kiện, số liệu, nhân vật, nguyên nhân, diễn biến, kết quả... với bao nhiêu giai đoạn, thời kỳ.

Vì thế với môn Lịch sử, các em cảm thấy thiếu hứng thú, học một cách thụ động.

Chương trình môn Lịch sử hiện hành nặng về kiến thức cụ thể hơn là kỹ năng, phương pháp phân tích, đánh giá nên việc kiểm tra và đánh giá cũng thiên về “trả bài” hơn thông hiểu, vận dụng, liên hệ thực tế. 

Điều đó, vô hình chung làm cho các em hiểu lịch sử đơn giản chỉ là nhớ những gì xảy ra trong quá khứ, những chuyện đã qua từ lâu, không liên hệ gì đến hiện tại và càng không có liên quan gì đến tương lai.

Vấn đề chất lượng dạy và học lịch sử ở các trường phổ thông còn nhiều hạn chế liệu có liên quan gì đến điều này hay không? 

Trao đổi với Báo Điện tử Giáo dục Việt Nam, Giáo sư Vũ Minh Giang – Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo Đại học Quốc gia Hà Nội, Phó Chủ tịch Hội khoa học Lịch sử Việt Nam cho rằng, học môn Lịch sử ở bậc phổ thông không phải chỉ dành cho những người thi vào đại học thuộc các ngành khối C. 

Càng không phải chỉ cần cho những người có định hướng sử học. Các nhà sử học luôn chiếm tỷ lệ rất nhỏ so với các nghề khác trong xã hội. 

Điều cần phải sớm nhận ra là tri thức lịch sử là vốn tối cần thiết cho mọi công dân, nhất là là những người về sau trở thành lãnh đạo.

Vậy tri thức lịch sử dùng để làm gì mà quan trọng như vậy?

Giáo sư Vũ Minh Giang nhận định: “Chúng ta dạy như thế thì hỏi sao học trò không chán môn Lịch sử. (Ảnh: Giáo sư Vũ Minh Giang cung cấp)

Theo Giáo sư Vũ Minh Giang: “Tri thức lịch sử, phương pháp tư duy lịch sử trang bị cho công dân hiểu về dân tộc mình, nắm được đâu là sở trường, đâu là sở đoảng để có cách tư duy và ứng xử phù hợp, đặng phát huy được mặt mạnh, khắc phục được hạn chế…

Nói tóm lại lịch sử là khoa học giúp một dân tộc tự nhận thức đúng về mình.

Tri thức lịch sử còn giúp chúng ta hiểu người và biết cách học người. Nói cách khác đó chính là cái “túi khôn”mà mỗi công dân cần nắm được như một hành trang vào đời.

Nhưng muốn học sinh đạt được những điều trên đây thì việc xây dựng chương trình và việc giảng dạy cần phải như thế nào?

Lâu nay, chúng ta chưa chú ý đúng mức đến tâm lý và năng lực tiếp thu theo lứa tuổi.Đôi khi vẫn vẫn phân kỳ lịch sử theo lớp, cấp khiến cho phần khó (cổ - trung đại) lại học ở lớp nhỏ tuổi và phần tương đối dễ nhận biết (cận – hiện đại) lại học ở lớp trên. 

Tích hợp môn Lịch sử, cuộc “cưỡng hôn kì lạ”

Đó là chưa kể ở Tiểu học, Trung học cơ sở học môn Lịch sử chỉ học một cách lớt phớt đến khi lên bậc Trung học phổ thông thì môn Sử lại được “nhồi nhét” cho một nhóm học sinh theo khối C (Văn, Sử, Địa) còn các khối khác thì chỉ học cho qua, thậm chí bỏ hẳn.

Ông Giang nhận định: “Chúng ta dạy như thế thì hỏi sao học trò không chán môn Lịch sử.

Khi nào chúng ta coi môn học này như là nội dung trang bị, là phương pháp tư duy, chuyển hóa trong tình cảm, phát triển nâng cao trong ý thức đối với đất nước, dân tộc, vận mệnh của nhân dân thì mới có niềm tin rằng học trò yêu thích môn Lịch sử”.

Hơn nữa, với cách “tiếp cận nội dung” như hiện nay thì việc thi cử, đánh giá dù ở dạng tự luận hay trắc nghiệm đều là đánh đố trí nhớ của học sinh, cũng đều bắt học trò phải thuộc nội dung nào đó trong sách giáo khoa. 

Hậu quả của cách thi cử, đánh giá này đối với môn sử chúng ta đã thấy rõ. Đạt kết quả cao sẽ thuộc về 3 kiểu người. 

Thứ nhất, đó là những người chăm chỉ, học thuộc lòng được tất những gì có trong sách giáo khoa, hỏi nội dung nào thuộc nội dung đó nên họ đạt điểm cao nhất trong kỳ thi. Đây chính là những “con vẹt” siêu đẳng.

Thứ hai, đó là những học trò đạt điểm cao nhưng không chăm chỉ như tuýp trên mà rất giỏi “học tủ”. Nếu gặp may đề ra trúng tủ thì họ sẽ đạt điểm rất cao. Còn ngược lại thì chắc chắn nhận điểm 0.

Thứ ba, đó cũng là học trò đạt điểm cao nhưng không có “năng lực và phẩm chất vẹt”, cũng không thèm đoán tủ mà trổ tài tinh quái, gian xảo bằng các thủ đoạn quay cóp, trò gian lận trong thi cử này mà trót lọt thì họ cũng nghiễm nhiên đứng trong hàng ngũ “trò giỏi”, đôi khi còn đỗ thủ khoa cũng nên (!). 

Liệu chúng ta có cần 3 kiểu người này không? Chắc chắn là không, nhưng với cách học, cách thi như hiện nay thì không loại bỏ được những kiểu người không mong đợi này. Nếu chúng ta không sớm tìm cách ngăn chặn thì đây chính là hiểm họa của xã hội. 

Chúng ta bắt học sinh phổ thông học vi phân, tích phân để làm gì?

Nói đến đây, thầy Giang thông tin thêm: “Không riêng gì môn Lịch sử mà ngay ở môn Văn cũng đã từng có chuyện  cười ra nước mắt . Dư luận hẳn vẫn chưa quên chuyện mùa thi năm 2006 cả nước chỉ có 1 bài văn duy nhất đạt điểm 10. 

Sau khi báo chí công bố toàn văn bài thi của học sinh này thì mới vỡ lẽ rằng đó là bài văn mẫu in trong sách  Kiến thức cơ bản văn học 12.

Trong trường hợp này, đây có phải là học sinh giỏi văn nhất cả nước không? Chắc chắn không. Đó chỉ là một con vẹt may mắn”. 

Do vậy, muốn ngăn chặn những hiểm họa này thì trước tiên, chúng ta cần thay đổi căn bản về nhận thức, tư duy chứ đừng chỉ thay đổi mang tính chất bề mặt theo kiểu thay vì thầy đọc, trò chép để chuyển sang kiểu thầy cô ngồi bấm powerpoint còn học sinh ngồi chép. 

“Không thể chữa trọng bệnh nặng bằng cách xoa dầu cao được”, thầy Giang mượn hình ảnh để so sánh. 

Môn Lý rất quan trọng nhưng không dạy học trò ý thức dân tộc

Trong bối cảnh thông tin bùng nổ, các mối quan tâm của giới trẻ học đường nhiều như hiện nay thì chúng ta cần nhanh chóng phải chuyển từ tiếp cận nội dung sang tiếp cận phương pháp, kỹ năng và nâng cao năng lực, phẩm chất  dựa trên nền kiến thức cơ bản nhưng tối thiểu.

Và điều mà Giáo sư Vũ Minh Giang trăn trở nhất đó là trách nhiệm của người quản lý cần hiểu và phân định được vị trí của các môn học trong hệ thống giáo dục quốc dân. 

Gặp gỡ cô giáo dạy Lịch sử bằng bảo tàng ảo 3D

Riêng môn Lịch sử, thầy Giang cho rằng, nếu chỉ coi đây là môn trang bị kiến thức của quá khứ thì chưa đủ mà đây còn là môn học giáo dục chủ nghĩa yêu nước thông qua việc tác động tình cảm với dân tộc, với truyền thống của đồng bào và trang bị kiến thức nhìn ra thế giới cho thế hệ trẻ. 

Do vậy, muốn học trò yêu thích môn lịch sử thì Phó Chủ tịch Hội khoa học Lịch sử Việt Nam  cho rằng, cả xã hội hãy chung tay cùng ngành giáo dục làm sao để các em được sống lại với diễn biến của lịch sử.

Tức là làm sao để từng bài giảng phải gắn liền với không gian, thời gian về thời kỳ đó thông qua bảo tàng, hình ảnh sinh động… 

Giáo sư Vũ Minh Giang tha thiết: “Tôi kêu gọi các nhà hoạch định chính sách làm sao để có nhiều phim, nhiều tác phẩm văn học, nghệ thuật tái hiện lịch sử sinh động hơn nữa chứ như hiện nay thì nghèo nàn quá. Có như vậy mới thắp ngọn đuốc đam mê học tập môn Lịch sử cho các em”.     

Thùy Linh
Từ khóa :
giáo sư Vũ Minh Giang , môn Lịch sử , phương pháp tư duy , cách học , cách thi , lòng yêu nước
Giáo sư Vũ Minh Giang kêu gọi cần thêm nhiều tác phẩm về đề tài lịch sử
Chủ đề : Đổi mới giáo dục phổ thông
Chủ đề : Giáo dục phổ thông mới
Bình luận
Cao Long Vân
0

Tôi nhất trí với GS Vũ Minh Giang về vai trò của khoa học lịch sử với việc cần sửa đổi cách giảng dạy môn này, song tôi không đồng ý là khoa học tự nhiên như Toán Lý thiếu tính nhân văn. Trong quá trình hội nhập quốc tế, chúng tôi nhận thấy các nhà toán học vật lý Việt Nam giỏi tầm cỡ quốc tế đồng thời là những người có tinh thần yêu nước và ý thức dân tộc cao, không phải là chỉ do cuồng tín mà là nhận thức có cơ sở logic bền vững và chính xác. Như vậy không phải trong các lĩnh vực này ở VN đã sao nhãng việc giảng dạy tinh thần yêu nước và ý thức dân tộc. Vấn đề là khi giảng dạy vật lý và toán học, cần phải luôn nhắc nhở học sinh ý nghĩa của việc học các môn này là khi đạt được những thành tựu quan trọng trong các lĩnh vực khoa học và công nghệ với ý nghĩa đóng góp cho nền văn minh cho nhân loại nói chung trong đó có Việt Nam, điều này còn làm vẻ vang cho dân tộc Việt Nam ta, như trong bài tôi viết cho báo Nhân Dân 13.02.1990 "SUY NGHĨ VỀ VIỆC ĐÀO TẠO TÀI NĂNG TRẺ TRONG KHOA HỌC"

quocbao
1

Cách dạy lịch sử đúng đắn nhất là tôn trọng tính cách khách quan của lịch sử, tránh những thông tin tuyên truyền, không đúng sự thật vì nó chỉ làm cho người học chán ngán và không hứng thú học môn lịch sử nữa! Cho dù sự thực đôi khi làm cho người ta xấu hổ, nhưng nếu không dũng cảm đối mặt với nó thì không bao giờ rút ra được bài học nào từ quá khứ để tìm cách sửa sai vì có thấy sai đâu mà sửa!

khainguyen
13

Người ta có thể "dạy lòng yêu nước" cho người khác được không? Lòng yêu nước là tình cảm tự nhiên của mỗi con người. Khi nghe người ngoại bang nhục mạ dân tộc mình thì trào lên nổi giận mà không biết tại sao? Những người nông dân Việt cách đây gần ngàn năm, họ sẵn sàng xông ra trận để đánh ngoại xâm, chắc gì họ biết sử Việt? họ chỉ muốn bảo vệ mảnh ruộng cánh đồng nuôi sống gia đình họ. Trong khi có không ít "sĩ phu" mang tiếng là "biết chữ nghĩa", xuất thân dòng tộc vẫn "cõng rắn cắn gà nhà" như Trần Ích Tắc chẵng hạn. Ngày nay cũng thế, không ít kẻ "thuộc sử như cháo" nhưng có gì bảo đảm họ có "lòng yêu nước" hơn kẻ ít học? Tôi nghĩ "biết vanh vách sử nhà" chưa chắc đã dám xông pha đánh giặc khi đất nước lâm nguy. Trong khi không ít người kiến thức chỉ "một bụm tay" nhưng sẵn sàng hy sinh khi đất nước có biến.

Nguyễn Chí Thành
1

Vấn đề chính là chất lượng giáo dục chưa hiệu quả, do đâu và vì đâu... Ngay như Dự án đào tạo hàng nghìn Tiến sỹ của Bộ GD cũng thất bại thì làm sao các Dự án cho các bậc học thành công được ???

Ta huu quang
2

Học tốt các môn tự nhiên sẽ thúc đẩy khoa học kĩ thuật ,làm đất nước hùng cường và người ta sẽ thể hiện lòng yêu nước một cách tốt nhất, hơn là "lực bất tòng tâm "...

Huy Đăng
4

Tôi thấy ý kiến của giáo sư cũng chưa đúng và không thực tế. Thứ nhất là học sinh chán hoặc không học môn sử là do học sau này ra khó xin việc và thu ngập thấp hay nó không gắn với các ngành học sau này không có việc làm tốt chứ trên thực tế nhiều em cũng chẳng thích gì các môn tự nhiên như toán, hóa... cả nhưng vì bố mẹ và cacs em vẫn đầu tư vào các môn này vì các môn này sau này thi được nhiều ngành và có việc làm tốt. Thứ hai là môn toán là môn giúp học sinh có tư duy lo gic tốt mà tư duy tốt sẽ có nhận thức tốt mà nhận thức tốt thì chắc sẽ làm được nhiều việc tốt và hiệu quả cho mình cho xã hội. Vậy thì đó là yêu nước chứ sao.

thế hùng
1

Tôi rất mê môn toán và thực tế chứng minh rằng môn toán giúp cho những giải pháp đúng hướng và hiệu quả. Nhưng nói là học giỏi toán thì YÊU NƯỚC thì không đúng rồi!

Bình Quang
0

Qua đúng! Nhưng cải cách giao đục cũng như chương trình giáo dục là do lãnh đạo Bộ GD và ĐT cũng như những lãnh đạo đầu ngành đề ra. Tại sao lại luẩn quẩn và tối kiến đối với môn lịch sử và chương trình giáo dịch vậy?

Xem thêm bình luận
Tin khác