Theo Quyết định số 1017/QĐ-TTg ngày 21/9/2024 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình "Phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050", mục tiêu đến năm 2030 đào tạo được ít nhất 50.000 nhân lực có trình độ từ đại học trở lên phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn trong tất cả các công đoạn của chuỗi giá trị trong ngành công nghiệp bán dẫn.
Sau gần 2 năm triển khai, các cơ sở giáo dục đã đẩy mạnh đào tạo thiết kế vi mạch, tăng cường thực hành gắn với doanh nghiệp và mở rộng cơ hội chuyển đổi từ các ngành gần nhằm bổ sung nguồn nhân lực cho lĩnh vực này.
Chương trình đào tạo bám sát với thực tiễn doanh nghiệp
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Thắng - Trưởng phòng, Phòng Đào tạo, Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh) cho biết, nhà trường hiện đang triển khai các chương trình đào tạo trong lĩnh vực thiết kế vi mạch và kỹ thuật bán dẫn theo định hướng bám sát Quyết định 1314/QĐ-BGDĐT về chuẩn chương trình đào tạo vi mạch bán dẫn trình độ đại học và thạc sĩ.
Chương trình được xây dựng bám sát thực tiễn doanh nghiệp (CDIO) và đạt chuẩn kiểm định chất lượng ABET, tập trung vào ba nhóm năng lực chính gồm: nền tảng khoa học - kỹ thuật vững chắc; năng lực thiết kế và giải quyết các bài toán kỹ thuật phức tạp; năng lực thực hành, nghiên cứu và hội nhập quốc tế.
Về chuẩn đầu ra, sinh viên được đào tạo để phân tích, thiết kế mô phỏng, kiểm chứng vi mạch số, tương tự và hệ thống SoC; sử dụng các công cụ công nghiệp như Cadence, Synopsys, FPGA platforms; có khả năng lập trình, tự động hóa quy trình thiết kế bằng Scripting và AI; đáp ứng kỹ năng giao tiếp kỹ thuật, làm việc nhóm.
Ngoài ra, theo Quyết định số 1314/QĐ-BGDĐT thời lượng thực hành - thí nghiệm tối thiểu phải đạt từ 25 - 30% khối lượng chuyên môn. Vì vậy, nhà trường đặc biệt chú trọng kỹ năng thực hành như: xây dựng hệ thống phòng thí nghiệm chuyên sâu về IC Design, RFIC, Embedded Systems và FPGA; học phần thực tập ngoài trường tại doanh nghiệp; chuỗi đồ án 1 - đồ án 2 - đồ án tốt nghiệp theo hướng project-based learning (đồ án gắn với dự án thực tiễn); xây dựng đề tài nghiên cứu và thiết kế chip thực tế gắn với doanh nghiệp.
Trong nhiều học phần chuyên môn, sinh viên được giao các bài tập lớn, mini-project/project theo nhóm giúp các em kiểm chứng và củng cố kiến thức lý thuyết đã học; tiếp cận quy trình thiết kế gần với môi trường công nghiệp; phát triển kỹ năng làm việc nhóm, viết báo cáo và trình bày giải pháp kỹ thuật.
Theo thầy Thắng, lĩnh vực vi mạch bán dẫn có yêu cầu khá cao về nền tảng Toán, Vật lý, lập trình, tiếng Anh kỹ thuật cũng như tư duy logic và khả năng tự học. Trong giai đoạn đầu sinh viên thường gặp áp lực tương đối lớn so với một số ngành kỹ thuật khác. Vì vậy, nhà trường đã cải tiến chương trình đào tạo theo hướng tăng cường thực hành, mentoring và kết nối doanh nghiệp như: triển khai học phần nhập môn định hướng nghề nghiệp từ sớm; mở lớp tăng cường tiếng Anh và kỹ năng kỹ thuật nền; tổ chức hoạt động Open Lab và nghiên cứu cùng giảng viên... Những việc này nhằm hỗ trợ sinh viên thích nghi tốt hơn với môi trường đào tạo chuyên sâu, củng cố kiến thức nền tảng, đồng thời nâng cao khả năng học tập, nghiên cứu.
Bên cạnh đó, nhà trường cũng mở rộng đào tạo vi mạch bán dẫn cho một số ngành gần như: Điện - Điện tử, Kỹ thuật máy tính, Điện tử - Viễn thông; Vật lý kỹ thuật. Để theo học hiệu quả, sinh viên cần phải có nền tảng tốt về Toán và Vật lý; kiến thức cơ bản về mạch điện, điện tử số và lập trình; khả năng đọc hiểu tài liệu tiếng Anh; tư duy logic và khả năng làm việc theo dự án.
Nhà trường cũng xây dựng các học phần bổ trợ kiến thức nền tảng nhằm hỗ trợ sinh viên các ngành gần chuyển đổi sang lĩnh vực thiết kế vi mạch hoặc công nghệ bán dẫn thuận lợi hơn.
Nhằm góp phần hiện thực hóa con số 50.000 kĩ sư bán dẫn vào năm 2030, năm 2024, Khoa Vi Điện tử và Viễn thông của Trường Đại học CMC chính thức được thành lập theo Quyết định số 17/2024/QĐ-ĐHCMC-HĐT.
Chia sẻ về chương trình đào tạo trong lĩnh vực này, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Hằng - Giảng viên Khoa Vi điện tử và Viễn thông, Trường Đại học CMC cho biết, hiện nay nhà trường đang triển khai đào tạo lĩnh vực vi mạch bán dẫn trong khuôn khổ ngành Công nghệ kỹ thuật Điện tử - Viễn thông, với định hướng chuyên sâu về Thiết kế vi mạch bán dẫn (IC Design), bên cạnh các hướng đào tạo về hệ thống nhúng, IoT và công nghệ mạng - truyền thông tiên tiến.
Chương trình được xây dựng bám sát định hướng đào tạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo đối với lĩnh vực vi mạch bán dẫn, đồng thời tham khảo tiêu chuẩn quốc tế trong đào tạo kỹ thuật - công nghệ.
"Chúng tôi chú trọng gắn kiến thức lý thuyết với thực hành và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Người học không chỉ học kiến thức nền tảng, mà còn được tham gia các học phần thực hành, đồ án chuyên ngành, thực tập nghề nghiệp để làm quen với các công đoạn cơ bản trong thiết kế, mô phỏng và kiểm thử vi mạch.
Đặc biệt, các em được tiếp cận sớm với môi trường thực hành và các công cụ chuyên ngành ngay trong quá trình học. Thông qua sự phối hợp giữa Trường Đại học CMC, Viện Nghiên cứu và Ứng dụng công nghệ CMC cùng đối tác công nghệ, sinh viên có cơ hội thực hành với phần mềm thiết kế chip của Synopsys, Siemens cũng như tiếp cận quy trình thiết kế vi mạch theo hướng gần với môi trường doanh nghiệp thực tế.
Thông qua hoạt động thực hành, đồ án và trải nghiệm dự án thực tế, chương trình hướng tới chuẩn đầu ra không chỉ ở kiến thức chuyên môn, mà còn ở năng lực thực hành, khả năng làm việc nhóm, kỹ năng sử dụng công cụ cùng khả năng thích ứng với môi trường công nghệ quốc tế", cô Hằng nhấn mạnh.
Cô Hằng cho biết thêm, trong thời gian tới quy mô đào tạo của trường sẽ tiếp tục được mở rộng theo nhu cầu phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn. Bên cạnh đào tạo chính quy, nhà trường xác định việc đào tạo chuyển đổi từ các ngành gần là hướng đi cần thiết nhằm bổ sung nguồn nhân lực cho lĩnh vực công nghệ cao. Những đối tượng phù hợp gồm người học có nền tảng về điện tử - viễn thông, kỹ thuật điện, công nghệ thông tin, khoa học máy tính, hệ thống nhúng hoặc tự động hóa.
Đối với tuyển sinh đầu vào, trường xây dựng tiêu chí xét tuyển theo hướng phù hợp với đặc thù của lĩnh vực vi mạch bán dẫn. Trong tổ hợp xét tuyển, môn Toán được tính hệ số 2 và thí sinh cần có thêm một trong hai môn Vật lý hoặc Hóa học. Cùng với đó, các em cần có kiến thức về lập trình, thuật toán, mạch điện, linh kiện bán dẫn, điện tử tương tự và điện tử số.
Ngoài ra, để học tốt lĩnh vực này, người học cần có khả năng tiếng Anh để đọc hiểu tài liệu kỹ thuật, tiếp cận phần mềm chuyên ngành và làm việc trong môi trường công nghệ quốc tế. Đây là lĩnh vực có tốc độ thay đổi nhanh nên năng lực tự học, tính kỷ luật, tư duy hệ thống và khả năng làm việc nhóm cũng là những yếu tố quan trọng để có thể theo học hiệu quả và thích ứng tốt với môi trường nghề nghiệp sau này.
Trường đại học triển khai nhiều chính sách hỗ trợ sinh viên theo học lĩnh vực vi mạch bán dẫn
Để thu hút và phát triển nguồn nhân lực cho ngành công nghiệp bán dẫn, nhiều trường đại học đã và đang triển khai các chính sách hỗ trợ người học như học bổng, hỗ trợ nghiên cứu, thực tập tại doanh nghiệp nhằm mở rộng cơ hội việc làm cho người học ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
Trưởng phòng, Phòng Đào tạo, Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh) cho biết, sinh viên lĩnh vực vi mạch bán dẫn của trường đang được hưởng nhiều chính sách hỗ trợ từ nhà trường, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh và các đối tác doanh nghiệp. Một số hỗ trợ nổi bật như: học bổng từ doanh nghiệp bán dẫn và công nghệ; hỗ trợ nghiên cứu khoa học; hỗ trợ tham gia các cuộc thi và hội nghị quốc tế; thực tập hưởng lương tại doanh nghiệp; tiếp cận phòng thí nghiệm và phần mềm thiết kế chuyên nghiệp.
Theo mục tiêu tại Quyết định số 1017/QĐ-TTg, nhà trường đang tiếp tục xây dựng cơ chế về học bổng tài năng, hỗ trợ học phí, hỗ trợ nghiên cứu và tape-out (chế tạo thử chip), hợp tác quốc tế và trao đổi sinh viên.
Đặc biệt, để đảm bảo cơ hội thực hành, thực tập và việc làm cho sinh viên lĩnh vực vi mạch bán dẫn, nhà trường đã xây dựng mạng lưới hợp tác với doanh nghiệp trong hệ sinh thái bán dẫn và công nghệ cao. Sinh viên ngành Thiết kế vi mạch có cơ hội tiếp cận với doanh nghiệp và tập đoàn công nghệ như: Intel, Qualcomm, Marvell, Synopsys, Cadence, Renesas cũng như doanh nghiệp tại Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh.
Không chỉ vậy, nhà trường còn đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong đào tạo và nghiên cứu với các trường đại học, viện nghiên cứu ở Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc), Hoa Kỳ và châu Âu nhằm nâng cao chất lượng đào tạo cũng như khả năng hội nhập quốc tế cho sinh viên. Thông qua những hoạt động này, sinh viên có điều kiện tiếp cận quy trình thiết kế - kiểm chứng - sản xuất vi mạch theo chuẩn công nghiệp ngay từ khi còn học đại học.
Phòng thí nghiệm vi mạch và hệ thống cao tần tại Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh). Ảnh: website nhà trường.
Trong khi đó, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Hằng đánh giá, vi mạch bán dẫn là lĩnh vực đào tạo có yêu cầu cao về nền tảng kỹ thuật, công cụ thực hành và môi trường học tập gắn với doanh nghiệp. Vì vậy, bên cạnh chính sách hỗ trợ chung, Trường Đại học CMC tập trung đầu tư theo hướng tăng cường điều kiện thực hành và kết nối doanh nghiệp cho người học.
Sinh viên được tiếp cận các học phần thực hành, hệ thống phòng máy, học liệu và hoạt động seminar chuyên môn với chuyên gia trong lĩnh vực công nghệ và bán dẫn. Chương trình bố trí học phần thực tập nghề nghiệp ở giai đoạn cuối khóa nhằm giúp sinh viên có cơ hội vận dụng kiến thức vào môi trường thực tế.
Theo lộ trình phát triển chương trình đào tạo, hệ thống phòng Lab Vi điện tử, Lab IC Design đang được nhà trường từng bước hoàn thiện, với các máy tính cấu hình cao cùng nhiều công cụ chuyên dụng phục vụ hoạt động đào tạo, thực hành và nghiên cứu trong lĩnh vực vi mạch bán dẫn.
Bên cạnh điều kiện học tập, trường cũng triển khai nhiều chính sách hỗ trợ người học. Trong năm 2026, nhà trường tiếp tục duy trì quỹ học bổng "CMC - Vì bạn xứng đáng" trị giá 96 tỷ đồng dành cho sinh viên có thành tích học tập tốt với mức học bổng từ 30 - 100% học phí toàn khóa.
Không chỉ vậy, toàn bộ tân sinh viên nhập học năm 2026, nhà trường triển khai chính sách tặng iPad nhằm hỗ trợ các em học tập trong môi trường số tốt hơn. Trước đó, năm 2024, 2025, sinh viên nhập học cũng được hỗ trợ laptop phục vụ học tập và thực hành công nghệ.
Trong thời gian tới, nhà trường sẽ tiếp tục mở rộng một số hoạt động như: tăng cường năng lực ngoại ngữ; tăng cường điều kiện thực hành, kết nối doanh nghiệp và cơ hội thực tập nhằm nâng cao năng lực nghề nghiệp cho sinh viên khi theo học lĩnh vực vi mạch bán dẫn.
Về hỗ trợ sinh viên thực tập, giới thiệu việc làm, cô Hằng cho biết, nhà trường đã và đang kết nối, hợp tác với nhiều doanh nghiệp và tập đoàn công nghệ hàng đầu trong lĩnh vực công nghệ cao và bán dẫn như Synopsys, NVIDIA, Samsung, Microsoft. Các hoạt động hợp tác tập trung vào cập nhật chương trình đào tạo, kết nối chuyên gia doanh nghiệp tham gia seminar chuyên môn, hỗ trợ công cụ học tập, định hướng thực tập và mở rộng cơ hội nghề nghiệp cho sinh viên.
Với lợi thế thuộc hệ sinh thái công nghệ của Tập đoàn CMC, sinh viên có cơ hội tham gia thực tập, trải nghiệm nghề nghiệp tại các đơn vị thành viên như CMC Telecom, CMC Global, CMC Cyber Security cũng như các doanh nghiệp đối tác trong và ngoài nước. Mô hình đào tạo theo hướng "học trong doanh nghiệp" giúp sinh viên từng bước làm quen với môi trường làm việc chuyên nghiệp, quy trình triển khai dự án và yêu cầu thực tế của doanh nghiệp công nghệ ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
Cùng với đó, thông qua quá trình tham gia thực hành, nghiên cứu cùng đội ngũ kỹ sư và chuyên gia tại CMC ATI (đơn vị nghiên cứu và phát triển công nghệ của Tập đoàn CMC) sinh viên được nâng cao năng lực nghiên cứu ứng dụng, kỹ năng thực hành và khả năng tham gia các dự án công nghệ thực tế.
Với mạng lưới doanh nghiệp liên kết trong nước và quốc tế, chương trình hướng tới mở rộng cơ hội thực tập và việc làm cho sinh viên sau tốt nghiệp, đặc biệt là trong lĩnh vực liên quan đến thiết kế vi mạch, hệ thống nhúng và công nghệ bán dẫn.
