Chương trình phát triển nguồn nhân lực cho ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, tầm nhìn 2050 hướng tới mục tiêu đào tạo tối thiểu 50.000 nhân lực trình độ đại học trở lên nhằm đáp ứng nhu cầu của toàn bộ chuỗi giá trị ngành bán dẫn tại Việt Nam.
Sau thời gian triển khai, lĩnh vực đào tạo vi mạch bán dẫn tại các cơ sở giáo dục đại học đã có những chuyển biến tích cực. Nhiều trường mở ngành mới, đầu tư phòng thí nghiệm, tăng cường hợp tác với doanh nghiệp công nghệ và xây dựng đội ngũ giảng viên chuyên sâu nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực của thị trường.
Tuy nhiên, việc đào tạo nhân lực bán dẫn vẫn đặt ra nhiều thách thức về cơ sở vật chất, năng lực giảng dạy, chương trình đào tạo cũng như khả năng gắn kết với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghệ cao.
Trường đại học linh hoạt đào tạo nhân lực vi mạch bán dẫn từ các ngành gần
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Huỳnh Ngọc Thọ - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông Việt-Hàn, Đại học Đà Nẵng (VKU) cho biết, thực hiện định hướng phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn theo Quyết định số 1017/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, nhà trường tuyển sinh và đào tạo chuyên ngành Thiết kế vi mạch bán dẫn (thuộc ngành Công nghệ kỹ thuật máy tính) từ tháng 10/2023, thể hiện tầm nhìn chiến lược và sự chủ động đón đầu xu thế phát triển công nghệ cao của Việt Nam.
“Chương trình đào tạo của nhà trường được xây dựng theo định hướng ứng dụng, bám sát Chuẩn do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, đồng thời tham khảo mô hình đào tạo từ doanh nghiệp, viện nghiên cứu và các trường đại học quốc tế trong lĩnh vực bán dẫn. Nhà trường hướng tới phát triển toàn diện năng lực cho sinh viên, từ kiến thức nền tảng về toán học, điện - điện tử, công nghệ thông tin và hệ thống số đến khả năng sử dụng các công cụ thiết kế vi mạch chuyên nghiệp như Synopsys, Cadence cùng nhiều công cụ nguồn mở khác.
Sinh viên được rèn luyện kỹ năng thực hành, thiết kế, kiểm thử và phát triển hệ thống vi mạch, đồng thời nâng cao năng lực ngoại ngữ, kỹ năng nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và làm việc nhóm trong môi trường quốc tế.
Nhà trường đặc biệt chú trọng mô hình đào tạo gắn với thực hành và doanh nghiệp. Tháng 3/2024, VKU chính thức đưa vào hoạt động Trung tâm Vi mạch bán dẫn và Công nghệ thông minh (VKU-SSTH), được xem là bước tiến quan trọng trong chiến lược đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ lĩnh vực bán dẫn. Trung tâm được định hướng trở thành không gian thực hành, nghiên cứu ứng dụng và kết nối doanh nghiệp dành cho sinh viên, giảng viên và chuyên gia.
Song song với đó, VKU đã chủ động xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao phục vụ đào tạo ngành này. Từ tháng 3 đến tháng 6/2024, nhà trường phối hợp với Viện Công nghệ thông tin, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức khóa đào tạo nâng cao kỹ năng cho 25 giảng viên nguồn đầu tiên của thành phố Đà Nẵng trong lĩnh vực thiết kế vi mạch bán dẫn. Đây là chương trình có ý nghĩa quan trọng, góp phần xây dựng nền tảng nhân lực giảng dạy và nghiên cứu bán dẫn cho khu vực miền Trung - Tây Nguyên”, Tiến sĩ Huỳnh Ngọc Thọ cho hay.
Bên cạnh hoạt động đào tạo chính quy, Trường Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông Việt-Hàn, Đại học Đà Nẵng triển khai mô hình đào tạo chuyển đổi từ các ngành gần như Công nghệ thông tin, Kỹ thuật máy tính, Hệ thống nhúng,… sang lĩnh vực Thiết kế vi mạch bán dẫn.
Nhà trường đã tổ chức các khóa đào tạo nâng cao kỹ năng đầu tiên dành cho 15 sinh viên thuộc các ngành gần. Chương trình tập trung trang bị bổ sung các kỹ năng chuyên biệt như thiết kế số, FPGA, Verilog/VHDL, kiểm thử thiết kế, hệ thống nhúng và sử dụng các công cụ EDA. Đây được xem là hướng đi phù hợp nhằm tận dụng thế mạnh sẵn có của sinh viên ngành Công nghệ thông tin và Công nghệ kỹ thuật máy tính, đồng thời góp phần bổ sung nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành công nghiệp bán dẫn trong bối cảnh nhu cầu nhân lực đang tăng mạnh.
Ngoài ra, VKU còn tích cực phối hợp với các viện nghiên cứu, doanh nghiệp và hiệp hội công nghệ triển khai các khóa đào tạo ngắn hạn, bồi dưỡng chuyên sâu, nâng cao kỹ năng hiện có và học thêm kỹ năng mới cho giảng viên, kỹ sư, người học trong khu vực.
Trong năm 2026, VKU tiếp tục định hướng phát triển mạnh lĩnh vực vi mạch bán dẫn theo chiến lược trở thành trung tâm đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ bán dẫn của khu vực miền Trung - Tây Nguyên. Theo đó, nhà trường sẽ tiếp tục đầu tư hạ tầng, mở rộng hợp tác quốc tế và tăng cường liên kết doanh nghiệp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo theo chuẩn quốc tế.
Cùng bàn về vấn đề này, Tiến sĩ Quách Thanh Hải - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, từ năm 2024 đến nay, nhà trường tuyển sinh chương trình đào tạo Kỹ thuật Thiết kế vi mạch thuộc ngành Công nghệ kỹ thuật Điện tử- viễn thông.
Trường không chỉ điều chỉnh nội dung các học phần mà còn rà soát đồng bộ từ điều kiện đầu vào, chuẩn đầu ra, đội ngũ giảng viên, hệ thống phòng thí nghiệm, phần mềm chuyên dụng cho đến sự tham gia của doanh nghiệp trong quá trình đào tạo.
“Về chuẩn đầu ra, sinh viên sau khi tốt nghiệp phải có khả năng thiết kế, mô phỏng, kiểm chuẩn và triển khai các hệ thống vi mạch số và tương tự; sử dụng thành thạo các công cụ thiết kế điện tử hiện đại như Ansys (hiện nay thuộc về Synopsys), Synopsys và Siemens EDA; đồng thời có kỹ năng làm việc nhóm, giao tiếp kỹ thuật bằng tiếng Anh và năng lực tự học để thích ứng với sự phát triển rất nhanh của công nghệ. Nội dung chương trình được xây dựng theo định hướng CDIO và học tập thông qua dự án, nên sinh viên được thực hành liên tục trong suốt khóa học, từ các bài tập mô phỏng cơ bản đến các đồ án thiết kế chip hoàn chỉnh.
Đối với lĩnh vực này, sinh viên cần có nền tảng tốt ở các môn Toán, Vật lý, Tin học, đặc biệt là khả năng tư duy logic, tính cẩn thận và sự kiên trì. Bên cạnh đó, tiếng Anh là yêu cầu rất quan trọng vì hầu hết tài liệu chuyên môn, công cụ thiết kế và môi trường làm việc đều sử dụng tiếng Anh. Nếu có đam mê công nghệ, khả năng tập trung cao và tinh thần học hỏi liên tục, tôi tin rằng với cơ sở vật chất, hệ thống phòng thực tập, thí nghiệm của nhà trường, năng lực, sự tận tâm của các giảng viên, các em sinh viên hoàn toàn có thể phát triển rất tốt trong lĩnh vực này”, Tiến sĩ Quách Thanh Hải cho hay.
Theo thầy Hải, ngành Công nghiệp bán dẫn không chỉ cần nguồn nhân lực trực tiếp trong thiết kế và sản xuất vi mạch mà còn đòi hỏi đội ngũ kỹ thuật phục vụ các lĩnh vực công nghiệp phụ trợ như năng lượng, nhiệt điện lạnh, cơ khí và tự động hóa. Vì vậy, bên cạnh việc tuyển sinh các chương trình đào tạo trực tiếp liên quan đến bán dẫn như Kỹ thuật thiết kế vi mạch, Công nghệ vật liệu và Vật lý kỹ thuật, nhà trường cũng tiến hành rà soát, cập nhật nhiều chương trình đào tạo thuộc nhóm ngành gần như Công nghệ kỹ thuật điện tử - viễn thông, Kỹ thuật máy tính, Hệ thống nhúng và IoT, Công nghệ kỹ thuật điều khiển và tự động hóa, Kỹ thuật y sinh, Công nghệ kỹ thuật cơ điện tử, Robot và trí tuệ nhân tạo, Công nghệ kỹ thuật cơ khí hay Công nghệ kỹ thuật nhiệt điện lạnh.
Do các ngành này có nền tảng kiến thức đại cương và cơ sở ngành tương đồng, sinh viên có thể linh hoạt chuyển hướng sang lĩnh vực vi mạch bán dẫn theo nhu cầu học tập và việc làm. Đồng thời, sinh viên thuộc nhóm ngành gần sau khi được bổ sung các học phần chuyên sâu như HDL, FPGA, ASIC, verification, physical design, đóng gói và kiểm thử hoàn toàn có khả năng tham gia vào chuỗi nhân lực ngành bán dẫn. Đây được xem là giải pháp hiệu quả nhằm tận dụng nguồn nhân lực kỹ thuật sẵn có, đồng thời mở rộng nhanh quy mô đào tạo, đáp ứng mục tiêu phát triển 50.000 nhân lực bán dẫn đến năm 2030 theo định hướng của Chính phủ.
“Những năm vừa qua nhà trường tuyển sinh chương trình Kỹ thuật Thiết kế Vi mạch với quy mô khoảng 120 sinh viên mỗi năm. Kết quả tuyển sinh rất khả quan cả về số lượng và chất lượng, cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn của học sinh đối với lĩnh vực này. Bên cạnh đó, nhiều sinh viên từ các ngành gần cũng đã lựa chọn học theo định hướng Vi mạch bán dẫn.
Để hỗ trợ người học, nhà trường đã triển khai nhiều chính sách như học bổng từ doanh nghiệp, mời doanh nghiệp tham gia vào các chuyên đề trong chương trình, cung cấp tài khoản phần mềm thiết kế bản quyền, tăng cường kỹ năng lập trình và kỹ năng nghề nghiệp. Sinh viên còn có cơ hội tham gia các đề tài nghiên cứu, các cuộc thi công nghệ liên quan và thực tập tại doanh nghiệp ngay từ năm thứ ba.
Trong năm 2026, chúng tôi cơ bản tuyển sinh dựa trên chỉ tiêu của năm trước, một số ngành dự kiến tăng không quá 10% theo Thông tư số 34/2026/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đồng thời tiếp tục mở rộng quy mô đào tạo theo hướng tích hợp với các ngành gần. Mục tiêu của nhà trường là trở thành một trong những trung tâm đào tạo và nghiên cứu mạnh về vi mạch bán dẫn ở khu vực phía Nam”, Tiến sĩ Quách Thanh Hải cho biết.
Tỷ lệ sinh viên chuyển ngành hoặc thôi học ở mức rất thấp
Cũng theo thầy Hải, tỷ lệ sinh viên chuyển ngành hoặc thôi học chương trình Kỹ thuật Thiết kế Vi mạch hiện ở mức rất thấp, chủ yếu xảy ra trong năm nhất khi một số sinh viên nhận thấy ngành học chưa phù hợp với định hướng cá nhân.
Ngoài ra, theo học chương trình đào tạo này, sinh viên phải hoàn thành 2 học phần tiếng Anh với tổng 8 tín chỉ và đạt chuẩn đầu ra ngoại ngữ trước khi tốt nghiệp. Nhờ đó, sinh viên được trang bị năng lực tiếng Anh đáp ứng yêu cầu học tập, nghiên cứu và làm việc trong môi trường công nghệ cao sau khi ra trường. Thực tế cho thấy, phần lớn sinh viên tốt nghiệp khối ngành kỹ thuật của trường có việc làm phù hợp chỉ sau 3-6 tháng tốt nghiệp. Đây được xem là minh chứng cho chất lượng đào tạo cũng như nhu cầu nhân lực lớn của thị trường lao động hiện nay.
Bên cạnh đó, Trường Đại học Công nghệ và Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh duy trì hợp tác chặt chẽ với nhiều tập đoàn, doanh nghiệp lớn và các trung tâm nghiên cứu uy tín trong lĩnh vực bán dẫn, điện tử, trong đó có nhiều doanh nghiệp FDI tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Các đối tác đồng hành cùng nhà trường tham gia góp ý xây dựng chương trình đào tạo, cử chuyên gia giảng dạy chuyên đề, tài trợ phần mềm, thiết bị, tiếp nhận sinh viên thực tập và tuyển dụng trực tiếp sau tốt nghiệp. Nhờ đó, sinh viên có cơ hội tiếp cận công nghệ, quy trình làm việc thực tế và môi trường doanh nghiệp ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
Còn theo Tiến sĩ Huỳnh Ngọc Thọ, ngành Thiết kế vi mạch bán dẫn có yêu cầu cao về tư duy kỹ thuật, toán học, khả năng lập trình cũng như trình độ tiếng Anh chuyên ngành. Sinh viên phải thường xuyên tiếp cận tài liệu quốc tế và sử dụng các công cụ thiết kế chuyên nghiệp trong học tập. Bên cạnh đó, phương pháp đào tạo dựa trên dự án đặt ra yêu cầu sinh viên làm bài tập nhóm, thuyết trình, báo cáo liên tục.
Trong năm 2024, nhà trường đã tổ chức cho sinh viên chuyển đổi từ ngành gần sang chuyên ngành Thiết kế vi mạch bán dẫn với số lượng gần 100 sinh viên. Đồng thời, trong năm tuyển sinh 2024 và năm 2025, kết quả tuyển sinh chuyên ngành Thiết kế vi mạch bán dẫn của trường cũng đạt nhiều kết quả nổi bật. Ngay từ khóa tuyển sinh đầu tiên, chuyên ngành Thiết kế vi mạch bán dẫn của VKU đã nhận được sự quan tâm lớn từ thí sinh và phụ huynh trên cả nước. Điểm chuẩn trúng tuyển khóa đầu tiên đạt 27 điểm (thang điểm 30), thuộc nhóm cao nhất cả nước.
Để đảm bảo chất lượng đào tạo, VKU hiện duy trì quy mô tuyển sinh chuyên ngành này khoảng 60 sinh viên mỗi khóa. Nhà trường đồng thời triển khai nhiều chính sách hỗ trợ người học, trong đó có chính sách miễn 100% học phí trong hai học kỳ đầu đối với thí sinh đạt từ 27 điểm xét tuyển trở lên; hỗ trợ từ 50% đến 75% học phí cho thí sinh đạt từ 26 điểm trở lên tùy theo mức điểm và số lượng xét chọn.
Để hỗ trợ sinh viên thích nghi tốt với chương trình đào tạo, nhà trường triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như tăng cường tiếng Anh học thuật và tiếng Anh chuyên ngành ngay từ năm nhất; tổ chức mô hình cố vấn học tập theo sát quá trình học của sinh viên; đầu tư hệ thống phòng lab thực hành chuyên sâu; đồng thời tạo điều kiện để sinh viên sớm tiếp cận doanh nghiệp, chuyên gia và môi trường nghề nghiệp thực tế.
Bên cạnh đó, trường còn tổ chức các nhóm nghiên cứu khoa học sinh viên nhằm rèn luyện năng lực nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, đồng thời đẩy mạnh các hoạt động giao lưu, thực tập quốc tế. Việc kết hợp giữa đào tạo lý thuyết, thực hành và trải nghiệm thực tế tại doanh nghiệp giúp sinh viên có định hướng nghề nghiệp rõ ràng hơn, từ đó nâng cao động lực học tập và khả năng gắn bó lâu dài với lĩnh vực công nghệ cao.
