Tại Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH), nhiều chương trình đào tạo khoa học và công nghệ được thiết kế nhằm trang bị cho sinh viên những năng lực cốt lõi để thích ứng và phát triển trong kỷ nguyên AI.
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo đang phát triển với tốc độ nhanh chóng, nhiều ngành nghề đứng trước nguy cơ bị thay thế hoặc tái cấu trúc mạnh mẽ. Tuy nhiên, vẫn có những lĩnh vực đòi hỏi hàm lượng tri thức chuyên sâu, tư duy liên ngành, khả năng nghiên cứu và đặc biệt là sự can thiệp trực tiếp của con người - những yếu tố khiến AI khó có thể thay thế hoàn toàn.
Tại Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH), các ngành đào tạo như Công nghệ sinh học - Phát triển thuốc, Kỹ thuật Hàng không, Khoa học Vũ trụ và Công nghệ Vệ tinh, Khoa học và Công nghệ Y khoa, Dược học đang được xem là những lựa chọn giàu tiềm năng, không chỉ bắt nhịp xu hướng toàn cầu mà còn có "sức đề kháng" cao trước làn sóng AI.
Những ngành này đòi hỏi khả năng thực nghiệm, tư duy sáng tạo, giải quyết vấn đề phức tạp; sự kết hợp giữa kỹ thuật, y sinh và khoa học tự nhiên cũng như yêu cầu cao về trách nhiệm đạo đức và pháp lý. Đây chính là "vùng an toàn tương đối" trước AI - nơi công nghệ chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thể thay thế con người.
Để giúp thí sinh và phụ huynh có thêm cơ sở tham khảo trong quá trình lựa chọn ngành học, phóng viên đã tổng hợp, hệ thống một số thông tin nổi bật về các ngành đào tạo nói trên, từ chương trình học đến định hướng chuyên môn trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo đang tác động mạnh mẽ tới thị trường lao động.
Ngành Công nghệ sinh học và lợi thế từ "học đi đôi với hành"
Tại USTH, chương trình Công nghệ sinh học - Phát triển thuốc được thiết kế theo hướng cung cấp nền tảng kiến thức cơ bản, đồng thời bảo đảm tính cập nhật và gắn với thực tiễn. Đáng chú ý, mỗi học phần chuyên ngành đều dành tối thiểu 20% thời lượng cho thực hành tại các phòng thí nghiệm hiện đại, đạt chuẩn quốc tế. Cách tiếp cận "học đi đôi với hành" không chỉ giúp sinh viên nắm vững kiến thức mà còn tạo ra lợi thế rõ rệt so với những lĩnh vực dễ bị tự động hóa.
Song song với đào tạo chuyên môn, chương trình được thiết kế theo hướng phát triển toàn diện năng lực người học, chú trọng phát triển kỹ năng thông qua các seminar khoa học, hoạt động nghiên cứu và các kỳ thực tập tại doanh nghiệp, cơ quan nhà nước, tổ chức phi chính phủ và viện nghiên cứu. Sinh viên có cơ hội làm việc cùng đội ngũ giảng viên uy tín trong và ngoài nước, từ đó rèn luyện tư duy phản biện, khả năng sáng tạo và từng bước định hình hướng đi nghề nghiệp.
Trong bối cảnh AI ngày càng phát triển, điểm khác biệt của ngành nằm ở việc đặt con người vào trung tâm của quá trình nghiên cứu và ứng dụng khoa học. Dù công nghệ có thể hỗ trợ xử lý dữ liệu, các hướng nghiên cứu vị nhân sinh, các khâu thiết kế thí nghiệm, đánh giá kết quả và đưa ra quyết định vẫn phụ thuộc vào con người - yếu tố tạo nên “vùng miễn nhiễm tương đối”, nơi AI khó có thể thay thế hoàn toàn.
Kỹ thuật Hàng không - ngành học "chống chịu cao" trước nguy cơ tự động hóa
Trong bối cảnh AI đang tác động mạnh mẽ đến nhiều lĩnh vực, Kỹ thuật Hàng không vẫn được đánh giá là ngành nghề có khả năng chống chịu cao trước nguy cơ thay thế bởi tự động hóa. AI có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu, dự báo hỏng hóc hoặc tối ưu hóa quy trình bảo dưỡng, nhưng các công việc cốt lõi như kiểm tra kỹ thuật, đánh giá tình trạng tàu bay, thực hiện bảo trì, sửa chữa và bảo đảm an toàn khai thác vẫn đòi hỏi sự tham gia trực tiếp của đội ngũ kỹ sư được đào tạo chuyên sâu. Đây là lĩnh vực chịu sự quản lý nghiêm ngặt bởi các tiêu chuẩn và quy định an toàn hàng không quốc tế, trong đó trách nhiệm chuyên môn và yếu tố con người giữ vai trò then chốt.
Bên cạnh đó, việc xử lý các tình huống phát sinh trong môi trường vận hành thực tế, đánh giá rủi ro và đưa ra quyết định liên quan đến an toàn bay là những nhiệm vụ đòi hỏi kinh nghiệm, tư duy hệ thống và khả năng phán đoán mà công nghệ hiện nay chưa thể thay thế hoàn toàn. Vì vậy, AI được xem là công cụ hỗ trợ nâng cao hiệu quả làm việc của kỹ sư hàng không hơn là một yếu tố thay thế nguồn nhân lực. Đây cũng là cơ sở giúp ngành Kỹ thuật Hàng không duy trì sức hấp dẫn và triển vọng nghề nghiệp bền vững trong dài hạn, khi nhu cầu về đội ngũ kỹ sư chất lượng cao được dự báo tiếp tục gia tăng cùng sự phát triển của ngành hàng không trong nước và quốc tế.
Chương trình Kỹ thuật Hàng không tại USTH được xây dựng với sự hỗ trợ của Tập đoàn Airbus và hợp tác toàn diện với Tổng công ty Hàng không Việt Nam (Vietnam Airlines), Công ty TNHH Kỹ thuật máy bay (VAECO), Trường Hàng không dân dụng quốc gia Pháp (ENAC), Tổ chức chuyển giao chương trình Hàng không - Vũ trụ Pháp (Bricks by Aerospace Valley).
Sinh viên USTH có thể lựa chọn ba định hướng chuyên sâu gồm: Kỹ thuật Vận hành, Kỹ thuật Bảo dưỡng, Kỹ thuật Bảo dưỡng và chứng chỉ cơ bản bảo dưỡng tàu bay B1+B2 , phù hợp với nhu cầu phát triển nghề nghiệp trong ngành hàng không. Điểm nổi bật của chương trình là sự tham gia trực tiếp của các chuyên gia đến từ các doanh nghiệp hàng không như Vietnam Airlines, VAECO, Bamboo Airways, Vietjet Air, HaiAu Aviation, AESC… trong hoạt động giảng dạy, đánh giá và hướng dẫn thực tập. Nhờ đó, sinh viên có cơ hội tiếp cận sớm với môi trường làm việc thực tế, hiểu rõ yêu cầu nghề nghiệp và tích lũy kinh nghiệm ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, qua đó thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu của thị trường lao động.
Khoa học Vũ trụ và Công nghệ Vệ tinh: Ngành học "hiếm" tại Việt Nam
Tại USTH, chương trình Khoa học Vũ trụ và Công nghệ Vệ tinh hiện được xem là một trong những chương trình đào tạo đặc thù, góp phần chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực còn khá mới mẻ tại Việt Nam. Chương trình hướng tới đào tạo các chuyên gia, kỹ thuật viên và nhà khoa học có khả năng tham gia vào nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ vũ trụ, vệ tinh trong thực tiễn.
Được thiết kế dành cho những sinh viên yêu thích khoa học tự nhiên và đam mê lĩnh vực không gian, chương trình kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, với toàn bộ học phần giảng dạy bằng tiếng Anh bởi đội ngũ giảng viên, nhà khoa học trong nước và quốc tế. Bên cạnh kiến thức chuyên môn, sinh viên còn được phát triển năng lực ngoại ngữ (tiếng Anh, tiếng Pháp), kỹ năng quản lý dự án khoa học công nghệ, cùng các kỹ năng mềm như thuyết trình, viết báo cáo khoa học, làm việc nhóm và tư duy sáng tạo.
Chương trình đào tạo áp dụng chuẩn châu Âu theo tiến trình Bologna (3 năm – 180 tín chỉ ECTS), trong đó hai học kỳ đầu tập trung vào khối kiến thức đại cương như toán, vật lý, hóa học, sinh học, tin học và tiếng Anh tăng cường. Từ năm thứ hai, sinh viên được trang bị kiến thức và công cụ liên ngành, trước khi đi sâu vào các nội dung chuyên ngành như quan sát Trái Đất, mô hình hóa, vật lý thiên văn và công nghệ vệ tinh.
Đáng chú ý, chương trình định hướng rõ ràng theo hướng nghiên cứu và ứng dụng, với khoảng 30% thời lượng dành cho thực hành, dự án và thực tập. Các lĩnh vực chuyên sâu bao gồm thiết kế thiết bị không gian, điều khiển vệ tinh, vật liệu không gian, GIS, viễn thám, cũng như các công nghệ mới như định vị vệ tinh, phân tích dữ liệu không gian thời gian thực.
Với cách tiếp cận liên ngành và môi trường đào tạo quốc tế, sinh viên sau tốt nghiệp có thể làm việc trong các doanh nghiệp, viện nghiên cứu, hoặc tiếp tục theo đuổi con đường học thuật. Đây cũng là một trong những lĩnh vực mà dù AI có thể hỗ trợ xử lý dữ liệu lớn, vai trò của con người trong thiết kế hệ thống, nghiên cứu và ra quyết định vẫn giữ vị trí then chốt.
Ngành Khoa học và Công nghệ Y khoa đào tạo nhân lực chất lượng cao cho y học tương lai
Để đáp ứng nhu cầu nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực y sinh, Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội triển khai chương trình Cử nhân Khoa học và Công nghệ Y khoa với hai định hướng: Khoa học Y sinh và Kỹ thuật Y sinh. Chương trình hướng tới đào tạo đội ngũ kỹ sư, chuyên gia có khả năng nghiên cứu và phát triển các giải pháp phục vụ chẩn đoán, điều trị và chăm sóc sức khỏe.
Khoa học Y sinh là ngành khoa học nghiên cứu về cơ thể sống và sản xuất những sản phẩm nguồn gốc sinh học có tác dụng phòng ngừa và chữa lành bệnh cho con người. Trong khi đó, Kỹ thuật Y sinh được coi là ngành khoa học lấy kỹ thuật làm phương tiện, sinh học làm công cụ và y học làm mục đích.
Trong bối cảnh AI ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong y học, ngành học này vẫn đòi hỏi vai trò không thể thay thế của con người ở các khâu nghiên cứu, thiết kế giải pháp và đưa ra quyết định chuyên môn. AI có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu, nhưng tư duy khoa học và trách nhiệm trong lĩnh vực khoa học sức khỏe vẫn là yếu tố cốt lõi thuộc về con người.
Ngành Dược học: Từ nghiên cứu đến ứng dụng trong chăm sóc sức khỏe
Theo tìm hiểu, từ năm học 2023-2024, USTH triển khai đào tạo ngành Dược học với chương trình kéo dài 5 năm, hướng tới đào tạo đội ngũ dược sĩ chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu trong nước và hội nhập quốc tế.
Chương trình được xây dựng trên nền tảng hợp tác với các trường đại học Pháp, cùng sự hỗ trợ của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và mạng lưới bệnh viện, doanh nghiệp dược.
Ngành học tập trung vào hai định hướng chính là Dược lâm sàng và Công nghiệp Dược, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành với khoảng 30% thời lượng dành cho thí nghiệm, thực tế tại bệnh viện, nhà máy, công ty dược và viện kiểm nghiệm thuốc. Sinh viên được trang bị kiến thức về nghiên cứu, sản xuất, kiểm nghiệm thuốc, đồng thời rèn luyện kỹ năng tư vấn sử dụng thuốc, theo dõi điều trị và tham gia các hoạt động thử nghiệm lâm sàng.
Chương trình giảng dạy thường xuyên được cập nhật để phù hợp với nhu cầu thị trường lao động. Với khoảng 70% thời lượng bằng tiếng Anh, sinh viên có lợi thế về ngoại ngữ và khả năng làm việc trong môi trường quốc tế.
Trong lĩnh vực dược, dù AI có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu hay tối ưu quy trình, các khâu liên quan đến đánh giá lâm sàng, quyết định điều trị và đảm bảo an toàn cho người bệnh vẫn đòi hỏi chuyên môn và trách nhiệm của con người - yếu tố cốt lõi khiến nhân lực ngành này khó bị thay thế bởi trí tuệ nhân tạo.
