Là một giáo viên trung học phổ thông, người viết cảm nhận rất rõ áp lực hồ sơ, sổ sách và các hoạt động hành chính đang đè nặng lên vai nhà giáo suốt nhiều năm qua.
Hiện nay, giáo viên vẫn phải "gánh" quá nhiều loại hồ sơ, sổ sách ngoài quy định, vừa gây lãng phí thời gian vừa làm giảm chất lượng hoạt động chuyên môn.
Theo ghi nhận của người viết, nhiều trường phổ thông đang làm không đúng quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo về hồ sơ sổ sách, điều này cần được chấn chỉnh.
Giáo viên áp lực, mệt mỏi, bức xúc vì số lượng hồ sơ “phình to”
Một giáo viên bậc trung học cơ sở chia sẻ với người viết rằng rất “ngán” với các quy định liên quan đến hồ sơ, sổ sách tại trường nơi mình đang công tác.
Hiệu phó chuyên môn nhà trường yêu cầu giáo viên phải có Sổ báo giảng mặc dù toàn bộ nội dung này đã được ghi chép đầy đủ trong Sổ đầu bài.
Không dừng lại ở đó, Sổ chủ nhiệm còn bị yêu cầu kẻ thêm nhiều cột và bổ sung thêm các mục mới, trong khi mẫu sổ do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành hoàn toàn không có những nội dung này.
Những phát sinh ngoài quy định này khiến giáo viên cảm thấy áp lực, mệt mỏi, kể cả bức xúc vì số lượng hồ sơ “phình to” một cách bất hợp lý.
Cần biết, các loại hồ sơ, sổ sách mà giáo viên từ cấp mầm non, tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông phải chuẩn bị trong một năm học được quy định tại Điều lệ trường học, cụ thể đối với từng cấp như sau:
| Cấp học | Đối tượng | Hồ sơ, sổ sách phải chuẩn bị |
| Mầm non (Thông tư 52/2020/TT-BGDĐT) | Giáo viên | - Kế hoạch nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục của nhóm trẻ, lớp mẫu giáo. - Sổ theo dõi trẻ em. - Sổ theo dõi tài sản, thiết bị, đồ chơi của nhóm trẻ, lớp mẫu giáo. |
| Tổ chuyên môn, tổ văn phòng | - Kế hoạch hoạt động. - Sổ ghi chép nội dung sinh hoạt chuyên môn của tổ. | |
| Tiểu học (Thông tư 28/2020/TT-BGDĐT) | Giáo viên | - Kế hoạch bài dạy. - Sổ ghi chép sinh hoạt chuyên môn, sổ dự giờ và sổ theo dõi đánh giá kết quả học tập của học sinh. - Sổ chủ nhiệm lớp (đối với giáo viên làm công tác chủ nhiệm lớp). - Sổ công tác Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh (đối với giáo viên làm Tổng phụ trách Đội). |
| Tổ chuyên môn, tổ văn phòng | - Sổ ghi chép nội dung các hoạt động của tổ. | |
| Trung học cơ sở – Trung học phổ thông (Thông tư 32/2020/TT-BGDĐT) | Tổ chuyên môn | - Kế hoạch giáo dục của tổ chuyên môn theo năm học. - Sổ ghi chép nội dung sinh hoạt chuyên môn. |
| Giáo viên | - Kế hoạch giáo dục của giáo viên theo năm học. - Kế hoạch bài dạy (giáo án). - Sổ theo dõi và đánh giá học sinh. - Sổ chủ nhiệm lớp (đối với giáo viên làm công tác chủ nhiệm lớp). |
Ngoài ra, một nghịch lý lớn là Điều lệ trường phổ thông không quy định giáo viên phải có sổ dự giờ, cũng không quy định số tiết dự giờ và thao giảng hằng năm nhưng nhiều trường vẫn làm.
Hoạt động dự giờ - vốn là sinh hoạt chuyên môn tự nguyện - lẽ ra phải được tổ chức linh hoạt, dựa trên nhu cầu nâng cao năng lực nghề nghiệp của từng giáo viên.
Trong thực tế, nhiều trường lại quy định “cứng”, đó là mỗi giáo viên phải dự dạy thao giảng và dự giờ theo số tiết quy định, phải nộp Sổ dự giờ theo mẫu của trường.
Những yêu cầu này khiến giáo viên phải “chạy giờ”, dự giờ đối phó, ghi chép cho đủ chứ không còn mang ý nghĩa học tập, trao đổi chuyên môn.
Cần sửa đổi quy định theo hướng giảm hành chính, tăng quyền tự chủ chuyên môn
Liên quan đến hồ sơ, sổ sách giáo viên, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có báo cáo tiếp thu, giải trình ý kiến các đoàn đại biểu Quốc hội và ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục.
Theo đó, có ý kiến đại biểu Quốc hội cho rằng, nhiều giáo viên hiện đang chịu áp lực hành chính, hồ sơ sổ sách, thi đua khen thưởng phức tạp; đề nghị Luật cần quy định theo hướng tăng quyền tự chủ nghề nghiệp, giảm hành chính hóa.
Về nội dung này, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, chủ trương cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường ứng dụng công nghệ, sử dụng các dữ liệu số hóa hiện đang được triển khai thực hiện ở tất cả các cấp và các ngành, lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực giáo dục và đào tạo.
Tiếp thu ý kiến các vị đại biểu Quốc hội, trong quá trình xây dựng các văn bản hướng dẫn, quy định, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ tiếp thu hoàn thiện các quy trình thủ tục, yêu cầu hồ sơ sổ sách trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo nói chung và đối với nhà giáo nói riêng.
“Hiện tại Bộ Giáo dục và Đào tạo đang nghiên cứu, sửa đổi các quy định về điều lệ trường học, trong đó sẽ nghiên cứu, tiếp thu ý kiến các vị đại biểu Quốc hội liên quan đến điều chỉnh quy định về hồ sơ, sổ sách với nhà giáo đảm bảo phù hợp với yêu cầu thực tiễn và chủ trương chung của Đảng và Nhà nước”, Bộ Giáo dục và Đào tạo nêu rõ.
Người viết nhận thấy, để giải quyết tận gốc tình trạng “lạm phát” hồ sơ cần điều chỉnh một số quy định theo hướng sau đây.
Thứ nhất, cần sửa đổi Điều lệ trường học các cấp học theo hướng quy định rõ ràng danh mục hồ sơ bắt buộc và khẳng định rằng mọi loại sổ sách ngoài danh mục đều là trái quy định.
Đồng thời, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần ban hành mẫu hồ sơ tối giản, không cho phép các nhà trường tự ý bổ sung thêm mẫu hoặc chỉ tiêu, và quy định rõ việc triển khai hồ sơ điện tử để thay thế hoàn toàn hồ sơ giấy.
Thứ hai, cần sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan theo hướng tăng quyền tự chủ chuyên môn cho đội ngũ giáo viên.
Bên cạnh đó, cần quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở giáo dục đối với tình trạng phát sinh hồ sơ, sổ sách ngoài quy định.
Thứ ba, các trường học cần tinh giản, bãi bỏ các chỉ tiêu bắt buộc về dự giờ, thao giảng.
Hoạt động này nên được thay thế bằng sinh hoạt chuyên môn dựa trên nghiên cứu bài học, linh hoạt và thực chất hơn.
Thứ tư, thúc đẩy mạnh mẽ việc ứng dụng công nghệ thông tin và hồ sơ điện tử tại nhà trường và địa phương.
Việc chuyển từ hồ sơ giấy sang hồ sơ điện tử không chỉ giúp giảm khối lượng sổ sách hành chính mà còn tạo điều kiện để tra cứu, lưu trữ, kiểm soát minh bạch hơn.
Ngoài ra, cần có đào tạo bài bản cho giáo viên và nhân viên quản lý trường học về vận hành hệ thống hồ sơ điện tử để tránh việc chuyển hồ sơ giấy sang điện tử nhưng vẫn giữ nguyên thủ tục rườm rà.
Thứ năm, tạo cơ chế giám sát và phản hồi từ giáo viên, nhà trường và cơ quan quản lý giáo dục cần thiết lập kênh để giáo viên được góp ý về mẫu hồ sơ, quy định sổ sách, những phát sinh không hợp lý.
Việc này giúp điều chỉnh kịp thời các yêu cầu vượt quá quy định và nâng cao sự chủ động của giáo viên trong công việc hành chính.
Thứ sáu, tăng cường kiểm tra, thanh tra và xử lý nghiêm tình trạng trường học yêu cầu giáo viên thực hiện hồ sơ, sổ sách vượt quy định.
Việc này cần có sự phối hợp giữa cơ quan quản lý giáo dục cấp sở/địa phương cùng với công khai các kết quả kiểm tra để bảo đảm tính minh bạch và tạo áp lực thay đổi đối với những cơ sở giáo dục vẫn còn yêu cầu hồ sơ, sổ sách vượt quy định.
Giáo viên không ngại đổi mới, cũng không né tránh công việc, chỉ mong đừng bị cuốn vào quá nhiều thủ tục hành chính.
Điều này rất cần những quy định rõ ràng, thống nhất và đặc biệt là cơ chế thực thi đủ mạnh để bảo đảm các nhà trường và cơ quan quản lí giáo dục thực hiện nghiêm túc.
Tài liệu tham khảo:
https://laodong.vn/giao-duc/bo-gddt-nghien-cuu-sua-noi-quy-truong-hoc-giam-ap-luc-ho-so-so-sach-cho-giao-vien-1613640.ldo
https://thuvienphapluat.vn/phap-luat/ho-tro-phap-luat/danh-muc-cac-loai-ho-so-so-sach-ma-giao-vien-cac-cap-phai-thuc-hien-trong-nam-hoc-moi-20222023-28877.html
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.