Nếu chỉ thực hiện nhiệm vụ, chức năng ở Thông tư 32/2020/TT-BGDĐT về Điều lệ trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành thì tổ trưởng chuyên môn tại các trường phổ thông không phải là quá áp lực.
Nhưng, thực tế tổ trưởng chuyên môn trong những năm gần đây lại khá áp lực, vất vả kể từ khi thực hiện Chương trình 2018 và giờ đây đang thực hiện ứng dụng năng lực số vào các môn học. Những kế hoạch, họp hành liên miên trong tuần và những công việc định kỳ khiến cho không ít thầy cô kiêm nhiệm cảm thấy quá tải. Một số thầy cô xin ban giám hiệu cho nghỉ nhưng vẫn không được chấp nhận.
Theo Thông tư 32/2020/TT-BGDĐT, tổ chuyên môn có nhiệm vụ gì?
Theo hướng dẫn về hoạt động của tổ chuyên môn trường trung học phổ thông được quy định tại Điều 14 Điều lệ ban hành kèm theo Thông tư 32/2020/TT-BGDĐT có những nhiệm vụ sau:
“Chủ động xây dựng kế hoạch dạy học và giáo dục theo chương trình môn học, hoạt động giáo dục thuộc chuyên môn phụ trách theo tuần, tháng, học kỳ, năm học; phối hợp với các tổ chuyên môn khác xây dựng kế hoạch giáo dục của nhà trường.
Đề xuất lựa chọn sách giáo khoa, xuất bản phẩm tham khảo để sử dụng trong nhà trường theo quy định của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo; Thực hiện kế hoạch giáo dục của tổ chuyên môn theo kế hoạch giáo dục của nhà trường đã được hội đồng trường phê duyệt.
Tham gia đánh giá, xếp loại giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp giáo viên cơ sở giáo dục phổ thông theo quy định của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo; Tham gia bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ theo kế hoạch của tổ chuyên môn và của nhà trường; Thực hiện các nhiệm vụ khác do hiệu trưởng phân công.
Tổ chuyên môn tổ chức sinh hoạt chuyên môn ít nhất 01 lần trong 02 tuần và có thể họp đột xuất theo yêu cầu công việc hoặc khi hiệu trưởng yêu cầu”.
Nếu chỉ thực hiện nhiệm vụ như hướng dẫn như trên, tổ trưởng chuyên môn sẽ rất nhàn. Bởi, chỉ cần xây dựng một số kế hoạch chuyên môn theo quy định, mỗi tháng chỉ cần duy trì họp tổ lần hoặc theo yêu cầu. Đồng thời, xây dựng kế hoạch sinh hoạt, điều hành nội dung họp chu đáo là ổn thỏa.
Tuy nhiên, thực tế công việc của tổ trưởng hiện nay có nhiều công việc được ban giám hiệu phân công mà tổ trưởng không thể thoái thác. Ngoài ra, còn nhiều việc phát sinh trong tổ chuyên môn bắt buộc tổ trưởng chuyên môn phải làm, phải giải quyết.
Đó là: đầu năm học phải thực hiện dự kiến phân công chuyên môn cho từng giáo viên; Kiểm tra việc thực hiện chương trình, tiến độ, hồ sơ chuyên môn. Kiểm tra/ duyệt kế hoạch bài dạy, kế hoạch dạy học, chủ đề dạy học của giáo viên; Theo dõi chất lượng học sinh, đề xuất biện pháp nâng cao chất lượng; Đánh giá, xếp loại chuyên môn của giáo viên trong tổ.
Mỗi năm học, tổ trưởng chuyên môn xây dựng khá nhiều các kế hoạch, như: Xây dựng khung phân phối chương trình; Phân phối chương trình môn học; Kế hoạch giáo dục năm học của tổ; Kế hoạch kiểm tra – đánh giá định kỳ/giữa kỳ; Kế hoạch bồi dưỡng thường xuyên; Kế hoạch chuyên đề; Kế hoạch ngoại khóa;
Kế hoạch ứng dụng công nghệ thông tin, năng lực số; Kế hoạch dạy học trực tuyến; Kế hoạch phát triển chất lượng; Kế hoạch phụ đạo; Kế hoạch bồi dưỡng học sinh giỏi; Kế hoạch lồng ghép, tích hợp; Kế hoạch ôn tập học kỳ I, II; Kế hoạch kiểm tra lại…
Mỗi năm học, có 4 lần kiểm tra định kỳ, bắt buộc tổ trưởng phải ra đề kiểm tra định kỳ theo danh nghĩa giáo viên bộ môn và đồng thời là người duyệt toàn bộ đề kiểm tra định kỳ của tổ chuyên môn.
Chẳng hạn, cấp trung học cơ sở có 4 khối, mỗi khối có 4 đề kiểm tra/ năm học thì mỗi năm có 32 đề kiểm tra (cả đề chính thức và đề dự trữ). Nếu tổ ghép hoặc những môn liên quan đến môn Nội dung giáo dục địa phương thì số đề định kỳ còn nhiều hơn.
Trong khi đó, môn Ngữ văn, mỗi đề dao động từ 8-10 trang A4, tổ trưởng chuyên môn phải đọc kĩ lưỡng, so sánh từng câu hỏi với ma trận, bản đặc tả, hướng dẫn chấm. Nếu sai sót, tổ trưởng sẽ là người chịu trách nhiệm đầu tiên.
Sau mỗi lần kiểm tra, tổ trưởng vừa phải kiểm tra quá trình nhập điểm, thống kê chất lượng, xử lý sai sót về điểm, sai lệch đề, báo cáo kịp thời cho ban giám hiệu.
Bên cạnh đó, tổ trưởng là người thường xuyên phải dự giờ giáo viên để góp ý nâng cao chất lượng chuyên môn. Kiểm tra hồ sơ giáo án, kế hoạch bộ môn. Hỗ trợ giáo viên khi có chuyên đề, hội thi, thao giảng.
Mỗi năm học, tổ phải xây dựng một số chuyên đề thao giảng cho tổ, nhiều khi là thao giảng cấp trường, cấp huyện (trước đây), cấp sở. Hằng tháng, tham dự các tiết thao giảng chuyên đề của Hội đồng cốt cán tổ chức.
Mỗi tháng, phải xây dựng kế hoạch tháng, báo cáo cho ban giám hiệu. Cuối học kỳ, cuối năm học phải báo cáo sơ kết, tổng kết. Truyền đạt chỉ đạo xuống tổ.Tổng hợp ý kiến giáo viên để kiến nghị lên ban giám hiệu. Tham gia kiểm tra nội bộ theo kế hoạch của nhà trường.
Ngoài ra, tổ trưởng chuyên môn còn phải giải quyết nhiều tình huống phát sinh trong tổ, như mâu thuẫn giáo viên với giáo viên; giáo viên với phụ huynh. Giáo viên có tỷ lệ điểm thấp hoặc vi phạm chuyên môn. Ổn định tâm lý giáo viên khi quá tải công việc…
Đó là chưa kể liên tục có những cuộc khảo sát của ngành, của địa phương mà tổ trưởng phải triển khai, tổng hợp, báo cáo liên miên. Mỗi lần có kiểm tra, thanh tra, tổ trưởng không chỉ lo hồ sơ của tổ chuyên môn mà còn phải kiểm tra hồ sơ của giáo viên trước khi nộp lên ban giám hiệu.
Nhiều tổ trưởng chuyên môn làm đơn xin không đảm nhận nhiệm vụ kiêm nhiệm
Thực ra, chức danh tổ trưởng, tổ phó chuyên môn chỉ là công việc kiêm nhiệm, không có thực quyền nhưng trách nhiệm thì rất nặng nề. Mỗi tuần được giảm từ 1-3 tiết dạy và được hưởng hệ số 0,15- 0,20 nhưng những năm qua, các dự thảo văn bản của Bộ đã nhiều lần đề cập đến việc “nếu giảm định mức tiết dạy thì không hưởng phụ cấp chức vụ ( hoặc phụ cấp trách nhiệm).
Người viết cũng đang là tổ trưởng chuyên môn nhận thấy, hiện tại đang hưởng cả hai mà không ít thầy cô khi được bổ nhiệm làm không hết nhiệm kỳ (1 năm) đã phải xin nghỉ vì áp lực. Áp lực với ban giám hiệu; áp lực với hội đồng cốt cán khi phân công thực hiện tiết thao giảng chuyên đề.
Nhưng, có lẽ áp lực nhất là với chính những giáo viên trong tổ. Môi trường giáo dục những năm gần đây nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp, nhất là những tổ có dạy thêm.
Bên cạnh đó, việc phân công hằng năm cũng luôn tồn tại nhiều mâu thuẫn. Ai chủ nhiệm, ai không chủ nhiệm; số tiết chỉ lệch vài tiết/ năm học là có thắc mắc, khiếu nại. Trong khi, không thể nào phân công giáo viên trong cùng một tổ có số tiết bằng nhau được vì đặc trưng bộ môn, công việc đảm nhận khác nhau.
Những công việc khó, phức tạp thì nhiều giáo viên đùn đẩy cho nhau, cuối cùng tổ trưởng thường là người “chịu trận”. Việc dự giờ, kiểm tra chuyên môn cũng luôn có những vấn đề tế nhị. Góp ý đúng sự việc thì giáo viên giận hờn, làm không đúng thì cái sai cứ tồn tại, ban giám hiệu quở trách.
Vì vậy, chức danh tổ trưởng, tổ phó chuyên môn thường được ban giám hiệu vận động, động viên làm. Thực tế, không mấy người thiết tha với chức danh này vì mỗi tuần dạy thêm 1-3 tiết, hết giờ là về sẽ khỏe hơn rất nhiều. Còn kiêm nhiệm những công việc này thì những công việc có tên, không tên và họp hành liên miên suốt tuần.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.