Dạy học tích hợp ở các cấp học phổ thông không còn xa lạ với giáo viên, học sinh từ khi thực hiện Chương trình 2006- khi mà các môn học đang được thực hiện độc lập. Đến Chương trình 2018, có nhiều môn học độc lập đã được tích hợp lại với nhau thành môn tích hợp như Khoa học tự nhiên; Lịch sử và Địa lý; Nghệ thuật; Nội dung giáo dục địa phương; Hoạt động trải nghiệm- Hướng nghiệp.
Tuy nhiên, giáo viên vẫn tiếp tục được yêu cầu tích hợp giáo dục đạo đức, lối sống; giáo dục pháp luật; kĩ năng sống; giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, bảo vệ môi trường; an toàn giao thông; năng lực số…vào nhiều môn học khác nhau.
Từ những hướng dẫn của ngành, ban giám hiệu nhà trường yêu cầu các tổ chuyên môn, giáo viên phải xây dựng kế hoạch tích hợp. Đồng thời, giáo viên phải thể hiện các hoạt động tích hợp qua kế hoạch bài dạy (giáo án). Trong các tiết thao giảng chuyên đề, dự giờ, thi giáo viên giỏi các cấp…thì yếu tố tích hợp càng được xem trọng, nếu không có còn bị góp ý, nhắc nhở.
Ngày 27/ 6/2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Công văn số 3456/BGDĐT-GDPT về việc hướng dẫn triển khai thực hiện khung năng lực số cho học sinh phổ thông và học viên giáo dục thường xuyên. Bên cạnh đó, là các hướng dẫn của Sở Giáo dục và Đào tạo về việc tổ chức, thực hiện năng lực số của các nhà trường.
Việc thúc đẩy năng lực số cho các nhà trường trong bối cảnh hội nhập hiện nay là cần thiết, hữu ích. Tuy nhiên, cách triển khai thực hiện ở một số trường học hiện nay còn nhiều bất cập và đánh đồng tất cả các môn học trong việc ứng dụng năng lực số. Từ đó, dẫn đến việc một số giáo viên và học sinh đang lạm dụng AI trong dạy và học.
Áp dụng đại trà khiến cho nhiều giáo viên lúng túng
Đầu năm học này, giáo viên tại địa phương chúng tôi được tập huấn 1 buổi trực tuyến về AI (trí tuệ nhân tạo). Thông qua buổi tập huấn, báo cáo viên trình bày về ứng dụng chatbot Roboki và sử dụng các công cụ AI để sáng tác bài hát, hỗ trợ công tác soạn giảng, tìm kiếm thông tin bằng từ khóa qua hộp Chatbot Roboki.
Một buổi tập huấn, đối với những giáo viên Tin học hoặc những thầy cô thường xuyên sử đã dụng AI thì cũng nắm được những kiến thức cơ bản. Nhưng, số đông giáo thì một buổi chỉ là khoảng thời gian “cưỡi ngựa xem hoa” mà thôi. Nhiều thầy cô còn chưa lập được tài khoản đăng nhập, chưa biết Roboki là gì.
Vậy nhưng, sau buổi tập huấn ấy, nhà trường yêu cầu các tổ chuyên môn xây dựng kế hoạch lồng ghép năng lực số. Đồng thời, tất cả các giáo viên trong từng tổ chuyên môn sẽ xây dựng kế hoạch lồng ghép năng lực số để nộp cho phó hiệu trưởng chuyên môn phê duyệt và thể hiện cụ thể trong kế hoạch bài dạy hằng tuần.
Nhiều giáo viên băn khoăn, lúng túng. Theo yêu cầu của ban giám hiệu thì họ bắt buộc phải xây dựng kế hoạch lồng ghép năng lực số. Việc xây dựng này thực tế không phải là quá khó vì giáo viên sẽ căn cứ vào kế hoạch của tổ trưởng rồi chỉnh sửa một chút là ra kế hoạch cá nhân.
Nhưng, cái khó là từ kế hoạch lồng ghép này cụ thể hóa vào bài giảng của mình. Những việc tưởng chừng đơn giản như tạo hình ảnh, tạo một video cho hoạt động khởi động bài học cũng là vấn đề nan giải của nhiều giáo viên. Nhưng, nếu không làm thì khi bị kiểm tra lại không đúng với kế hoạch mà giáo viên xây dựng.
Thực tế, theo hướng dẫn của Công văn số 3456/BGDĐT-GDPT, Bộ hướng dẫn như sau: “Môn Tin học giữ vai trò chủ đạo, cung cấp kiến thức nền tảng và hệ thống các kỹ năng số cốt lõi cho học sinh; các môn học và hoạt động giáo dục khác tạo môi trường để học sinh vận dụng kỹ năng số vào thực tiễn, qua đó củng cố và phát triển năng lực một cách toàn diện. Năng lực số của học sinh được hình thành và phát triển một cách liên tục, tích hợp trong suốt quá trình học tập thông qua các môn học và hoạt động giáo dục”.
Hướng dẫn này cho thấy, trừ môn Tin học, giáo viên các môn học khác chỉ đóng vai trò “tạo môi trường để học sinh vận dụng kỹ năng số” nhưng có một số trường học lại yêu cầu giáo viên các môn học khác lồng ghép vào bài dạy của mình để dạy cho học sinh.
Việc áp dụng đại trà khiến cho nhiều giáo viên lúng túng về gánh nặng hành chính mà nhà trường đặt ra. Hơn nữa, khi nhà trường quá lạm dụng ứng dụng số trong dạy và học cũng chưa hẳn là một điều tốt vì nó sẽ làm giảm đi khả năng tự học của cả thầy và trò. Thầy cô cũng lạm dụng AI trong xây dựng các kế hoạch, trò cũng lạm dụng khi thực hiện các sản phẩm học tập.
Lồng ghép tích hợp quá nhiều có phù hợp?
Với rất nhiều kiến thức lồng ghép tích hợp như hiện nay, những kế hoạch bài dạy (giáo án) của giáo viên rất khó nhìn ra nét riêng môn học. Qúa nhiều kiến thức tích hợp được yêu cầu lồng ghép vào các bài dạy và bắt buộc giáo viên phải đưa vào giáo án của mình.
Trong khi, cái gì cũng đòi minh chứng. Lồng ghép tích hợp phải có kế hoạch, khi có kế hoạch thì phải cụ thể vào giáo án. Có trên giáo án thì phải dạy cho học trò.
Thế nhưng, mỗi cấp học phổ thông có hơn 10 môn học độc lập. Mỗi môn học có một chức năng, vai trò khác nhau. Tất nhiên, mỗi bài học mà có những kiến thức liên quan, giáo viên bộ môn có thể liên hệ, mở rộng, giáo dục cho học trò.
Chẳng hạn, đối với giáo viên Ngữ văn, khi dạy cho học sinh những tác phẩm văn học về đề tài chiến tranh, thầy cô sẽ giáo dục cho học sinh tình yêu đất nước; khi dạy một tác phẩm về tình cảm gia đình, thầy cô sẽ hướng học sinh đến việc kính trọng cha mẹ, những người thân yêu; khi dạy tác phẩm về quê hương thì họ sẽ giáo dục tình yêu quê hương cho học trò…
Thực ra, còn rất nhiều kiến thức tích hợp nhưng vì nhiều lí do khác nhau mà trong bài viết này, người viết bài không thể đề cập. Nhưng, có lẽ hãy xem những kiến thức tích hợp là phụ vì kiến thức môn học mới là cốt lõi. Mỗi môn học sẽ cung cấp cho học sinh một lĩnh vực khác nhau để bồi đắp tri thức cho học trò.
Từ những kiến thức cụ thể của từng môn học sẽ giúp cho học sinh lĩnh hội và hình thành những phẩm chất, năng lực cho riêng mình. Không nên lấy kiến thức môn học này tích hợp vào môn học khác một cách khiên cưỡng, gượng ép như cách đang triển khai một cách máy móc, khiên cưỡng.
Việc “ấn định” xây dựng các loại kế hoạch với nhiều kiến thức tích hợp như hiện nay đang làm “loãng” đặc trưng môn học và quá tải cho người thầy. Cái gì cũng có, cái gì cũng “tích” vào giáo án không phải bao giờ cũng hiệu quả.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.