Những năm gần đây, sự phát triển của mô hình du lịch sinh thái cộng đồng đã không chỉ để lại dấu ấn với du khách trong nước và quốc tế mà còn góp phần lan tỏa bản sắc văn hóa của các cộng đồng dân tộc thiểu số, tạo sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.
Anh Đinh Văn Như – Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp sinh thái và Du lịch cộng đồng Tà Lang – Giàn Bí (phường Hải Vân, thành phố Đà Nẵng), nguyên là chủ Homestay Alăng Như, được biết đến là một trong những người tiên phong xây dựng mô hình homestay trên địa bàn và cùng những người đồng bào của mình phát triển thành công mô hình du lịch cộng đồng gắn với bản sắc văn hóa của người Cơ Tu.
Từ mô hình homestay đến hợp tác xã du lịch cộng đồng
Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, anh Đinh Văn Như – Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp sinh thái và Du lịch cộng đồng Tà Lang – Giàn Bí cho biết, ở khu vực nông thôn miền núi, nơi điều kiện phát triển kinh tế còn nhiều hạn chế - không có nhà máy, xí nghiệp như ở phố thị, sinh kế của người dân chủ yếu dựa vào trồng rừng. Thế nhưng, thu nhập từ công việc này lại thấp, bấp bênh do đặc thù địa phương vốn có nhiều tháng phải chịu thiên tai, mưa bão. Không những vậy, nhiều thanh niên trong độ tuổi lao động buộc phải rời quê đi làm công nhân xa nhà, song thu nhập cũng không ổn định, chỉ được “ba cọc, ba đồng”.
Là một người con của địa phương, anh Như nhận thấy quê hương mình vẫn còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác. Đó là không gian rừng núi hoang sơ, hệ thống sông suối, cảnh quan thiên nhiên đặc sắc cùng bản sắc văn hóa đậm nét và rất riêng của đồng bào Cơ Tu. Đặc biệt, trong một lần tham gia chuyến tham quan do Quỹ Môi trường toàn cầu tổ chức, được trực tiếp trải nghiệm một số mô hình du lịch cộng đồng hiệu quả, anh Như đã nảy ra ý tưởng phát triển loại hình này ngay trên chính mảnh đất quê hương của mình.
Xuất phát điểm gần như “tay trắng” - không kiến thức chuyên môn về du lịch, cũng không có nguồn vốn nào trong tay, anh Như vẫn mạnh dạn xây dựng phương án, trình bày ý tưởng với các cấp lãnh đạo địa phương.
Nhận thấy đây là mô hình mới, chưa từng có tại khu vực miền núi Hòa Bắc của huyện Hòa Vang (cũ) từ trước đến nay, đồng thời ghi nhận tinh thần dám nghĩ, dám làm của một thanh niên bản địa, chính quyền địa phương đã tạo điều kiện cho anh được hỗ trợ vay vốn, tập huấn kiến thức về du lịch, trau dồi kiến thức về văn hóa, ngôn ngữ, phong tục để phát triển, vận hành mô hình này một cách bài bản nhất có thể, giới thiệu được trọn vẹn bản sắc văn hóa Cơ Tu đến du khách.
Năm 2019, anh Như đã trở thành một trong những người đầu tiên trên địa bàn phát triển mô hình homestay du lịch cộng đồng ở khu vực huyện Hòa Vang, Thành phố Đà Nẵng khi đó.
Từ đó đến nay đã có khoảng 07 năm anh Như xây dựng và phát triển mô hình homestay - Homestay Alăng Như (trong đó có 02 năm chịu ảnh hưởng của dịch COVID-19). Trong quá trình đó, anh đã thành lập nhiều tổ nhóm để cùng hợp tác phát triển du lịch sinh thái cộng đồng, kêu gọi bà con địa phương, những người biết chuyên môn cùng tham gia, chia thành các nhóm phụ trách: văn nghệ, ẩm thực, dệt thổ cẩm, đan lát, điêu khắc.
Dần dần, mô hình này được kéo dài và nhân rộng và hiện nay đã phát triển thành Hợp tác xã Nông nghiệp sinh thái và Du lịch cộng đồng Tà Lang – Giàn Bí với 17 thành viên cùng góp vốn 500 triệu đồng để thành lập từ đầu tháng 01/2025.
Một mô hình homestay có thể tạo ra nguồn thu nhập cho cả cộng đồng
Không chỉ tạo điểm đến du lịch, Hợp tác xã Nông nghiệp sinh thái và Du lịch cộng đồng Tà Lang – Giàn Bí còn góp phần giải quyết việc làm cho người dân địa phương với mức thu nhập tính theo nhân công vào mỗi ngày làm, khoảng 250.000–300.000 đồng/ngày, chủ yếu thuê người dân làm vào mùa du lịch. Đồng thời, mô hình homestay này còn giúp bà con tăng thêm nguồn thu từ việc cung cấp nông sản như thịt heo, gà, rau, củ, quả cũng như các sản phẩm lưu niệm là những vật phẩm thủ công, dệt thổ cẩm bán cho khách du lịch.
Hiện nay, trong làng đang có thêm 2 hộ làm mô hình theo hướng mở rộng diện tích đất, cải tạo vườn thành mô hình khu vui chơi, đốt lửa trải cho khách du lịch; 01 hộ làm mô hình homestay.
Đáng chú ý, anh Như cho hay, hiện Hợp tác xã Nông nghiệp sinh thái và Du lịch cộng đồng Tà Lang – Giàn Bí đang hướng tới triển khai mô hình chợ phiên vào thứ 7, chủ nhật hàng tuần, nhằm xây dựng thêm một điểm tham quan du lịch và vừa là điểm đầu ra ổn định cho sản phẩm nông nghiệp của người dân trên địa bàn. Trước mắt, mô hình sẽ được tổ chức ở quy mô nhỏ để “cầm tay chỉ việc”, giúp bà con dần làm quen, bởi đây là hình thức sinh hoạt kinh tế hoàn toàn mới đối với cộng đồng nên tất yếu sẽ có sự lạ lẫm.
Việc hướng dẫn cho cộng đồng người đồng bào Cơ Tu có thêm việc làm và nâng cao thu nhập từ hoạt động du lịch cũng gặp không ít những khó khăn ban đầu đối với anh Như.
Nhớ lại những ngày đầu khởi sự, anh Như vừa cười vừa kể: “Lúc đầu, mọi người còn nói tôi là bị khùng, bị điên khi làm đề xuất xây dựng phát triển mô hình homestay. Vì cho rằng, ở trên núi rừng – nơi khỉ ho cò gáy thì khách nào dám tới, khách du lịch họ phải đến những nơi phố thị hiện đại hơn. Họ bảo tôi làm chi cho mắc nợ nần nhà nước; thậm chí lúc đó người nhà của tôi còn phản đối”.
Thế nhưng, khi mô hình homestay bắt đầu phát triển và cho thấy hiệu quả, người dân đã bắt đầu tin tưởng và cùng tham gia với anh Như để cùng tạo ra thu nhập. Từ những nguồn thu của khách du lịch đến homestay do cộng đồng cùng tạo ra, anh chia tiền lại cho bà con như từ những khoản thu mua nông sản, ...
Anh Như cho biết thêm, từ 25/4/2025 đến tháng 9/2025, Hợp tác xã Nông nghiệp sinh thái và Du lịch cộng đồng Tà Lang – Giàn Bí đã đón được 1.500 khách du lịch, với doanh thu đạt khoảng 500 triệu đồng. Trong đó, tiền chi cho hợp tác xã là 50 triệu đồng, 140 triệu đồng chi cho việc thu mua các sản phẩm nông sản của các bà con nông thôn; cùng nhiều nguồn kinh phí khác cần chi trả như tiền chi trả cho biểu diễn múa cồng chiêng, hướng dẫn viên, dịch vụ trải nghiệm,… Đối tượng khách du lịch của cộng đồng của Hợp tác xã cũng rất đa dạng, bao gồm cả trong nước và quốc tế.
So với năm đầu tiên mà homestay hoạt động vào năm 2019, chỉ có khoảng 20-30 khách du lịch, dần dần tiếng lành đồn xa – homestay làm dịch vụ du lịch thân thiện, hiếu khách, thực phẩm sạch sẽ, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, những sản phẩm dịch vụ mang đậm bản sắc văn hóa người đồng bào Cơ Tu.
Theo anh Như, thành công của mô hình du lịch cộng đồng đến từ việc phát triển du lịch theo hướng thân thiện, gần gũi với thiên nhiên, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm và giữ trọn bản sắc văn hóa Cơ Tu.
Song song với đó là Hợp tác xã đã luôn chú trọng công tác truyền thông, khai thác mạng xã hội và kết nối để tranh thủ thêm nguồn lực hỗ trợ cộng đồng người Cơ Tu trên địa bàn.
“Du lịch cộng đồng là mô hình có yếu tố gần với nông thôn, với địa phương và sát với thực tế, phản ánh đời sống văn hóa của đồng bào sinh sống tại khu vực đó. Đặc biệt là hỗ trợ cho người đồng bào trên địa bàn có công ăn việc làm, góp phần tăng thu nhập; đồng thời gắn kết, gìn giữ bản sắc văn hóa của người đồng bào tại địa phương; nâng cao công tác bảo vệ môi trường – người dân muốn làm du lịch cộng đồng tốt phải biết bảo vệ cảnh quan thiên nhiên, môi trường, sạch sẽ thì du khách mới tới.
Tôi hy vọng rằng, mô hình du lịch cộng đồng ngày càng được nhân rộng và được nhiều hộ dân quan tâm tham gia hơn. Khi du lịch cộng đồng phát triển, đời sống kinh tế của người dân cũng được nâng cao. Đồng thời, tôi cũng mong các tổ chức có liên quan quan tâm đến đời sống nông thôn có thể hỗ trợ để thúc đẩy việc phát triển kinh tế ở vùng nông thôn, vùng có cộng đồng người đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống với nhiều người còn hạn chế về kiến thức chuyên môn về phát triển kinh tế, không có nghề trong tay, người già neo đơn, …”, anh Như nhấn mạnh.