Xã Bản Xèo (tỉnh Lào Cai) được hình thành trên cơ sở sáp nhập của xã Pa Cheo, Mường Vi và Bản Xèo. Xã có diện tích tự nhiên là 78,34 km2 và quy mô dân số là 8.560 người. Với đặc thù trên 90% người dân sống chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp, nhưng sản xuất còn mang tính nhỏ lẻ, giá trị gia tăng chưa cao nên đời sống của người dân vẫn gặp nhiều khó khăn.
Trước trăn trở phát triển quê hương, chị Phạm Thị Hảo đã quyết định trực tiếp tham gia tổ chức lại sản xuất, thành lập hợp tác xã nhằm liên kết nông dân trong vùng. Từ vùng nguyên liệu sẵn có, chị chuẩn hóa quy trình canh tác, chú trọng chất lượng, đồng thời xây dựng thương hiệu gạo gắn với xuất xứ địa phương, mở rộng thị trường tiêu thụ, nâng cao giá trị nông sản cũng như tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân trên địa bàn.
Đánh thức "mùa vàng" bị bỏ quên
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, chị Phạm Thị Hảo - Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Hảo Anh (xã Bản Xèo, tỉnh Lào Cai) chia sẻ: "Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Bản Xèo, tôi hiểu rõ tiềm năng cũng như khó khăn của vùng đất này. Địa phương có vùng nguyên liệu lúa Séng Cù được đánh giá là một trong những giống lúa thơm ngon, chất lượng cao. Tuy nhiên, trong nhiều năm, việc sản xuất chủ yếu vẫn manh mún, sản phẩm làm ra chưa có thương hiệu, đầu ra thiếu ổn định, giá trị hạt gạo vì thế chưa được khai thác tương xứng.
Mặc dù đã lập gia đình và sinh sống tại nơi khác, nhưng tôi vẫn luôn đau đáu nỗi trăn trở về quê hương Bản Xèo. Mỗi lần về quê, chứng kiến vùng nguyên liệu lúa Séng Cù dồi dào bị "bỏ quên" do đầu ra khó khăn, thương lái ép giá, tôi đã quyết tâm trở về, mạnh dạn thành lập hợp tác xã, lựa chọn gạo Séng Cù làm sản phẩm chủ lực nhằm nâng cao giá trị nông sản cũng như tạo sinh kế bền vững cho bà con".
Trải qua 7 năm xây dựng và phát triển, hợp tác xã do chị Hảo sáng lập đã trở thành đầu mối thu mua, tiêu thụ lúa ổn định và tạo việc làm thường xuyên cho bà con với hai vụ sản xuất mỗi năm.
Hợp tác xã đã liên kết với 63 hộ dân xây dựng vùng sản xuất lúa tập trung khoảng 387 ha, áp dụng khoa học kỹ thuật từ chọn, bảo vệ giống đến thuê kỹ sư theo dõi, hướng dẫn kỹ thuật làm đất, bón phân... qua đó bảo đảm đầu ra ổn định cho nông sản của bà con. Bên cạnh sản lượng từ các hộ liên kết, hợp tác xã còn thu mua lúa của nhiều hộ dân khác trong khu vực, góp phần nâng cao giá trị nông sản địa phương và cải thiện thu nhập cho người nông dân. Đến nay, sản phẩm gạo Séng Cù Mường Vi đã được công nhận đạt chuẩn OCOP 4 sao.
"Niềm vui lớn nhất của tôi là có thể góp phần giảm nghèo cho 63 hộ gia đình có liên kết sản xuất với đơn vị, đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động tại hợp tác xã từ ngày 1/1/2024", chị Hảo bày tỏ.
Thông qua việc tổ chức sản xuất ổn định hai vụ mỗi năm, gồm vụ chiêm thu hoạch vào khoảng tháng 5 và vụ mùa thu hoạch vào tháng 10, giúp tạo việc làm và hỗ trợ sinh kế cho nhiều hộ dân. Sau mỗi vụ sản xuất, không chỉ dừng lại ở khâu tiêu thụ nông sản, chị Hảo còn đặc biệt quan tâm đến việc nâng cao kiến thức và kỹ năng canh tác cho bà con nông dân.
Theo đó, hợp tác xã thường xuyên nhận được sự hỗ trợ từ các sở, ngành chuyên môn, liên minh hợp tác xã và hội nông dân tỉnh trong việc tổ chức các lớp tập huấn về sản xuất nông nghiệp. Nội dung tập huấn tập trung vào kỹ thuật trồng lúa, sử dụng giống, phân bón hợp lý, phòng trừ sâu bệnh, cũng như các quy trình sản xuất an toàn, thân thiện với môi trường.
Hợp tác xã luôn tạo điều kiện để toàn bộ hộ dân trong vùng nguyên liệu tham gia đầy đủ lớp học. Cách làm này giúp bà con cập nhật kiến thức, thay đổi tập quán canh tác theo hướng khoa học, từ đó nâng cao năng suất, chất lượng lúa và bảo đảm sự phát triển lâu dài của vùng nguyên liệu trong những năm tiếp theo.
Ứng dụng công nghệ số mở đường cho Gạo Séng Cù Mường Vi vươn xa
Chị Hảo chia sẻ thêm, ngay từ khi bắt đầu thành lập hợp tác xã, chị và các xã viên đã sớm nhận thức được để sản phẩm nông nghiệp có thể phát triển bền vững không chỉ dừng lại ở khâu sản xuất mà quan trọng phải có thị trường tiêu thụ ổn định. Với quan điểm "làm ra sản phẩm phải bán được hàng", chị đã chủ động tìm hiểu cách tiếp cận người tiêu dùng trong bối cảnh thương mại điện tử và mạng xã hội ngày càng phổ biến.
Thay vì chỉ phụ thuộc vào kênh phân phối truyền thống, chị trực tiếp xây dựng và vận hành kênh bán hàng trực tuyến. Chị lập riêng Fanpage trên mạng xã hội để giới thiệu sản phẩm, cập nhật thông tin về vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, phản hồi của khách hàng. Song song với đó, chị tận dụng Facebook và Zalo cá nhân như những "kênh bán hàng thân quen", giúp kết nối trực tiếp với người tiêu dùng, tạo dựng niềm tin và mở rộng mạng lưới khách hàng.
Việc bán hàng trực tuyến vừa giúp giảm chi phí trung gian vừa cho phép hợp tác xã chủ động hơn trong việc quảng bá thương hiệu, nắm bắt nhu cầu thị trường cũng như điều chỉnh sản xuất cho phù hợp. Nhờ chủ động xây dựng thị trường và ứng dụng công nghệ số, hợp tác xã đã khẳng định được chỗ đứng của gạo Séng Cù Mường Vi trên thị trường, tạo nền tảng cho việc mở rộng quy mô sản xuất và phát triển bền vững trong thời gian tới.
Bên cạnh đó, hợp tác xã cũng là một trong những đơn vị đi đầu trong ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất tại tỉnh Lào Cai. Từ diện tích 20,5 ha ban đầu đến nay, hợp tác xã đã sở hữu hàng trăm héc-ta với tổng doanh thu đạt hơn 9 tỷ đồng (năm 2024).
Chia sẻ về dự định trong thời gian tới, chị Hảo cho biết, hiện nay, khi sản phẩm đã được công nhận đạt chuẩn OCOP 4 sao, lượng khách hàng và nhu cầu tiêu thụ ngày càng tăng. Trước thực tế đó, chị Hảo mong muốn trong khoảng 5 năm tới sẽ tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu để đáp ứng nhu cầu thị trường.
Sau khi các xã sáp nhập, diện tích và tiềm năng vùng trồng lúa đã lớn hơn rất nhiều. Đây là điều kiện thuận lợi để hợp tác xã mở rộng liên kết sang các xã mới, từng bước hình thành vùng nguyên liệu quy mô hơn, gắn với tìm kiếm và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Cùng với đó, để phát triển bền vững, hợp tác xã định hướng nâng cao chất lượng vùng trồng, áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất an toàn từ VietGAP, đồng thời đưa tiến bộ khoa học, công nghệ mới vào sản xuất. Dự kiến trong năm tới, sẽ triển khai mô hình lúa sạch ngay tại vùng nguyên liệu xã Bản Xèo, làm cơ sở nhân rộng cho những vùng khác.
Đặc biệt, để đưa sản phẩm ra thị trường quốc tế việc ứng dụng công nghệ phải là trụ cột trong chiến lược phát triển của hợp tác xã. Theo đó, nhiều giải pháp số đã được triển khai đồng bộ, từ phần mềm quản lý khách hàng, quản lý bán hàng đến nhật ký sản xuất điện tử và hệ thống quản lý quy trình ngay trên điện thoại thông minh. Bên cạnh đó, hợp tác xã còn lắp đặt camera giám sát trong sản xuất, đồng thời áp dụng tem truy xuất nguồn gốc QR gắn với bộ nhận diện thương hiệu, giúp nâng cao tính minh bạch, tăng niềm tin của người tiêu dùng và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.