Trong bối cảnh kinh tế 4.0, truy xuất nguồn gốc ngày càng được xác định là nền tảng then chốt trong quản lý, giám sát chất lượng, đáp ứng tiêu chuẩn và phục vụ hoạt động xuất nhập khẩu. Với các địa bàn vùng sâu, vùng xa, nơi sinh kế chủ yếu dựa vào nông nghiệp thì việc ứng dụng nền tảng số không chỉ giúp kết nối thị trường mà còn tạo động lực mới cho tiêu thụ nông sản theo hướng bền vững, hội nhập.
Thông tin đến phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, đại diện xã A Lưới (thành phố Huế) đã giới thiệu chị Trần Thị Bích May là một điển hình tiên phong của địa phương trong việc đưa mô hình tiêu thụ nông sản gắn với truy xuất nguồn gốc vào thực tiễn. Theo đánh giá của chính quyền xã, mô hình do chị May triển khai không chỉ giúp nông sản địa phương từng bước tiếp cận thị trường theo hướng minh bạch, hiện đại, mà còn góp phần tạo việc làm, nâng cao sinh kế cho lao động trên địa bàn.
Nghỉ việc tại trường mầm non để toàn tâm toàn ý với nông sản
Sinh ra và lớn lên tại xã A Lưới 1 (thành phố Huế), vùng đất còn nhiều khó khăn nhưng giàu tiềm năng nông nghiệp, chị Trần Thị Bích May sớm thấu hiểu những nhọc nhằn của bà con vùng cao trong hành trình mưu sinh từ nương rẫy.
Từ sự gắn bó sâu nặng với quê hương, chị nhận ra thực tế kéo dài nhiều năm khi nông sản địa phương dù sạch, mang đậm bản sắc và giá trị bản địa nhưng vẫn thường bị tiêu thụ với giá thấp, chưa tương xứng với công sức của người làm ra. Nỗi trăn trở ấy dần hình thành trong chị khát vọng tìm một hướng đi mới, vừa nâng cao giá trị nông sản A Lưới, vừa góp phần tạo sinh kế bền vững cho người dân nơi vùng cao.
Vì vậy, dù đang có công việc ổn định tại một trường mầm non trên địa bàn, chị Trần Thị Bích May vẫn đưa ra quyết định táo bạo khi xin nghỉ việc, toàn tâm theo đuổi con đường phát triển nông sản quê hương.
Những năm đầu khởi nghiệp, chị May mạnh dạn thử nghiệm đưa các sản phẩm đặc trưng của A Lưới như bò gác bếp, heo khô, măng sấy, hồng sấy, chuối dẻo… lên các nền tảng mạng xã hội để tìm kiếm thị trường tiêu thụ mới. Tuy nhiên, do sản xuất còn manh mún, chưa có thương hiệu và thiếu sự bảo đảm về nguồn gốc, lượng tiêu thụ khi đó vẫn khá khiêm tốn, chưa tạo được sức bật rõ rệt.
Năm 2004, khi nhận được sự hỗ trợ, tư vấn và định hướng từ Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Huế, đặc biệt là việc được hỗ trợ 100% chi phí ở các khâu cần thiết, chị May có thêm niềm tin và động lực để mạnh dạn triển khai mô hình sản xuất – tiêu thụ nông sản theo hướng bài bản, chuyên nghiệp hơn.
Từ chỗ tự sản xuất, tự bán theo phương thức thủ công, chị từng bước hoàn thiện quy trình sản xuất, chú trọng đầu tư bao bì, tem nhãn, truy xuất nguồn gốc và công bố chất lượng sản phẩm theo quy định.
Chia sẻ với phóng viên, chị May cho biết, thời điểm đó, tại huyện A Lưới (cũ), chị là người đầu tiên thực hiện đầy đủ các khâu truy xuất nguồn gốc cho nông sản địa phương. Toàn bộ chi phí liên quan đến tem nhãn, truy xuất nguồn gốc đều được Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Huế hỗ trợ 100%, tạo nền tảng quan trọng để xây dựng và phát triển thương hiệu.
Nhờ đó, thương hiệu Hanaal Food chính thức được công nhận, trở thành “bệ đỡ” để các sản phẩm nông sản mang bản sắc A Lưới từng bước tiếp cận thị trường rộng lớn hơn.
Khi đã có thương hiệu và nền tảng pháp lý rõ ràng, chị May tiếp tục mở rộng mô hình kinh doanh trên các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội như Facebook, TikTok Shop. Không chỉ dừng lại ở sản xuất, chị còn trực tiếp xây dựng nội dung, quay video, livestream giới thiệu sản phẩm, từng bước đưa nông sản vùng cao tiếp cận người tiêu dùng theo cách hiện đại, phù hợp với xu hướng kinh tế số.
Theo chị Trần Thị Bích May, A Lưới có hệ sinh thái đa dạng, nhiều sản vật quý, song trong thời gian dài chủ yếu tiêu thụ tại chỗ, thiếu liên kết và chưa được đầu tư bài bản nên giá trị mang lại còn thấp. Việc xây dựng mô hình tiêu thụ gắn với truy xuất nguồn gốc không chỉ giúp nâng cao giá bán, mở rộng thị trường, mà quan trọng hơn là tạo dựng niềm tin cho người tiêu dùng.
Khi nguồn gốc sản phẩm được minh bạch, chất lượng được kiểm soát, bà con yên tâm hơn trong sản xuất, có thêm động lực gìn giữ uy tín và từng bước thay đổi tư duy làm nông theo hướng chuyên nghiệp, bền vững và hiệu quả hơn.
Hiện nay, cơ sở chế biến nông sản đặc sản A Lưới mang thương hiệu Hanaal Food của chị Trần Thị Bích May, đặt tại thôn A Tia 1 (xã A Lưới 1) đang từng bước trở thành “hạt nhân” thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn dựa trên nguồn lực bản địa.
Từ những sản phẩm nông sản quen thuộc của vùng cao như bò gác bếp, heo khô, măng sấy, hồng sấy, chuối dẻo…, cơ sở đã tổ chức sản xuất theo hướng bài bản, gắn kết chặt chẽ với người dân địa phương thông qua việc thu mua nguyên liệu trực tiếp, kiểm soát chất lượng đầu vào theo tiêu chí sạch, an toàn, đồng thời bảo đảm đầu ra ổn định.
Cách làm này không chỉ góp phần nâng cao giá trị nông sản đặc sản A Lưới mà còn tạo sinh kế bền vững, khuyến khích bà con yên tâm sản xuất, từng bước hình thành chuỗi giá trị nông sản gắn với thị trường và thương hiệu địa phương.
Khát vọng xuất khẩu nông sản bản địa, nhân rộng mô hình sản xuất
Theo chị Trần Thị Bích May, mô hình tiêu thụ nông sản gắn với truy xuất nguồn gốc được chị triển khai dựa trên các sản phẩm nông nghiệp sẵn có tại địa phương. Hoạt động gia công được tổ chức linh hoạt, người dân nhận nguyên liệu về chế biến ngay tại nhà, vừa tận dụng thời gian nhàn rỗi, vừa có thêm nguồn thu nhập.
Các sản phẩm của thương hiệu đều sử dụng nguyên liệu bản địa như gừng, mía, bò…, được thu mua trực tiếp từ bà con, qua đó không chỉ nâng cao giá trị nông sản địa phương mà còn tạo động lực để người dân yên tâm sản xuất, gắn bó lâu dài với nông nghiệp.
Nhờ cách làm này, thu nhập bình quân của cơ sở hiện đạt khoảng 30-50 triệu đồng mỗi tháng, cao hơn nhiều so với trước đây, đồng thời tạo sinh kế ổn định cho nhiều lao động tại chỗ.
Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, thương hiệu của chị May còn ghi dấu ấn bằng nhiều thành tựu đáng ghi nhận, trong đó sản phẩm thịt gác bếp đạt chứng nhận OCOP 3 sao, cùng các phần thưởng, bằng khen của Chủ tịch Ủy ban Nhân dân thành phố Huế, Trung ương Đoàn Thanh niên và Chủ tịch Ủy ban Nhân dân các cấp trong phong trào thi đua.
Với mong muốn tạo ra giá trị kinh tế bền vững và mở ra thêm nhiều cơ hội việc làm để bà con từng bước thoát nghèo, chị May đặt mục tiêu đưa các sản phẩm nông sản của địa phương tiếp cận dần với thị trường xuất khẩu. Song song với đó, chị kỳ vọng mô hình tiêu thụ nông sản gắn với truy xuất nguồn gốc sẽ được nhân rộng trong cộng đồng, giúp bà con nông dân từng bước chuẩn hóa quy trình sản xuất, từ khâu lựa chọn nguyên liệu, chế biến đến đóng gói, bảo đảm chất lượng đồng đều và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường.
Thực tế cho thấy, sau khi mô hình được triển khai, nhiều hộ dân trên địa bàn đã chủ động đến tìm hiểu, học tập cách làm. Với tinh thần phát triển vì cộng đồng, chị May luôn sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, hướng dẫn cụ thể từng công đoạn để bà con có thể áp dụng phù hợp với điều kiện của gia đình mình.
Theo chị May, khi người dân được tham gia vào chuỗi giá trị một cách bài bản và minh bạch, nông sản địa phương không chỉ nâng cao giá trị kinh tế mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển lâu dài, bền vững, góp phần thay đổi sinh kế và diện mạo kinh tế của vùng cao A Lưới trong tương lai.
Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu mở rộng xưởng chế biến và từng bước nâng tầm sản phẩm, cơ sở sản xuất của chị May hiện vẫn đối mặt với nhiều khó khăn, hạn chế.
Chị May chia sẻ, do khởi nghiệp từ con số 0 và nguồn lực tài chính cá nhân còn hạn chế, cơ sở chưa có điều kiện đầu tư đồng bộ hệ thống máy móc, thiết bị chế biến, sấy và bảo quản hiện đại theo các tiêu chuẩn cao hơn, nhất là tiêu chuẩn phục vụ xuất khẩu. Phần lớn các công đoạn hiện nay vẫn dựa nhiều vào lao động thủ công, quy mô sản xuất nhỏ, nên năng suất chưa cao và khả năng đáp ứng các đơn hàng lớn còn nhiều hạn chế.
Bên cạnh đó, đầu ra cho sản phẩm vẫn chưa thực sự rộng mở. A Lưới là địa bàn vùng cao, xa trung tâm thành phố Huế, chi phí vận chuyển lớn, thời gian giao hàng kéo dài, ảnh hưởng không nhỏ đến sức cạnh tranh của sản phẩm.
Do chưa đủ năng lực về sản lượng, tiêu chuẩn và hệ thống phân phối, cơ sở hiện vẫn chưa thể đưa sản phẩm vào các kênh tiêu thụ hiện đại như siêu thị hay chuỗi bán lẻ lớn, mà chủ yếu tiêu thụ thông qua các kênh bán hàng trực tuyến, livestream trên mạng xã hội và tham gia các hội chợ, hội thảo xúc tiến thương mại.
Đặc biệt, hoạt động marketing, xây dựng thương hiệu và logistics cũng được chị May nhìn nhận là những “điểm nghẽn” lớn. Việc quảng bá sản phẩm hiện nay còn mang tính tự phát, chưa có chiến lược dài hạn và chuyên nghiệp do hạn chế về kinh phí và nhân lực. Trong khi đó hạ tầng hỗ trợ, dịch vụ hậu cần và khả năng kết nối thị trường tại địa phương còn nhiều bất cập, khiến việc mở rộng quy mô sản xuất và tiếp cận các đối tác lớn gặp không ít khó khăn.
Từ thực tiễn đó, chị May mong muốn nhận được sự hỗ trợ thiết thực từ các chương trình khuyến công, khoa học – công nghệ và xúc tiến thương mại, đặc biệt là hỗ trợ đầu tư máy móc, thiết bị chế biến, ứng dụng khoa học – công nghệ và đào tạo về marketing, logistics.
“Khi những nút thắt về cơ sở vật chất, công nghệ và thị trường được tháo gỡ, mô hình tiêu thụ nông sản gắn với truy xuất nguồn gốc tại A Lưới sẽ có điều kiện phát huy đúng tiềm năng, không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn cho cơ sở mà còn mở ra cơ hội sinh kế ổn định, lâu dài cho nhiều hộ dân vùng cao”, chị May kỳ vọng.