Đẩy mạnh xã hội hoá trong việc dạy học tiếng Anh
Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục đã đặt ra mục tiêu đến năm 2030, đạt kết quả bước đầu về nâng cao năng lực công nghệ, trí tuệ nhân tạo và năng lực tiếng Anh ở bậc phổ thông. Theo đó, tăng cường việc dạy và học ngoại ngữ, từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học và dạy ngôn ngữ của các nước láng giềng. Nâng chuẩn tiếng Anh cho giáo viên và học sinh các cấp học.
Tại Quyết định số 2371/QĐ-TTg ngày 27/10/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2045” và Quyết định số 2732/QĐ-TTg ngày 16/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “tăng cường dạy và học ngoại ngữ giai đoạn 2025-2035, định hướng đến năm 2045” nhấn mạnh: Nâng cao chất lượng dạy học tiếng Anh, dạy học bằng tiếng Anh, xây dựng hệ sinh thái ngôn ngữ tiếng Anh trong trường học; tạo môi trường thuận lợi nhất để tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.
Huy động các nguồn lực, phát huy tối đa các điều kiện, nguồn lực hiện có; các nơi có điều kiện kinh tế - xã hội thuận lợi tích cực, chủ động xây dựng, nhân rộng mô hình điển hình, tạo sự lan tỏa trong xã hội; đẩy mạnh xã hội hoá trong việc dạy học tiếng Anh và tổ chức dạy học các môn học, hoạt động giáo dục bằng tiếng Anh.
Một trong những nhiệm vụ và giải pháp được đưa ra là: Xây dựng, hoàn thiện thể chế, chính sách đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Trong đó, xây dựng, hoàn thiện các cơ chế, chính sách khuyến khích, hỗ trợ và triển khai đồng bộ các giải pháp thúc đẩy xã hội hoá, huy động các nguồn lực để hiện đại hóa môi trường dạy học tiếng Anh trong hệ thống giáo dục quốc dân.
Chủ trương đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, đòi hỏi đội ngũ giáo viên đủ số lượng và được đào tạo bài bản. Để đạt mục tiêu đến năm 2045 đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, ngành giáo dục cần bổ sung khoảng 22.000 giáo viên đến năm 2030. Cụ thể, theo tính toán của Bộ Giáo dục và Đào tạo, cần bổ sung khoảng 12.000 giáo viên tiếng Anh mầm non, gần 10.000 giáo viên tiểu học, đồng thời bồi dưỡng ít nhất 200.000 giáo viên có khả năng giảng dạy bằng tiếng Anh đến năm 2030. [1]
Một vấn đề cũng gây rất nhiều trăn trở thời gian qua là chương trình tiếng Anh phổ thông hiện nay vẫn tập trung nhiều vào ngữ pháp và kỹ năng đọc, viết để phục vụ thi cử. Điều này dẫn đến thực trạng học sinh có thể giỏi lý thuyết nhưng yếu về phản xạ nghe - nói (hiện tượng "tiếng Anh câm"). Việc đưa giáo viên nước ngoài, giáo viên bản ngữ, giáo viên Việt Nam từ các trung tâm vào trường học thông qua các đơn vị liên kết được xem là một giải pháp phù hợp tạo ra môi trường tương tác thực hành tiếng Anh thường xuyên.
Công văn số 4567/BGDĐT-GDPT ngày 05/8/2025 của Bộ Giáo dục và Đào tạo hướng dẫn tổ chức dạy học 2 buổi/ngày đối với giáo dục phổ thông năm học 2025-2026 cũng nêu rõ, buổi 2 là thời gian để tổ chức các hoạt động giáo dục bổ trợ, phát triển năng lực, bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh chưa đạt theo yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông, giáo dục kỹ năng sống, giáo dục tài chính, giáo dục nghệ thuật, thể chất, STEM/STEAM, hướng nghiệp, trí tuệ nhân tạo, ngoại ngữ... theo định hướng phát triển toàn diện phù hợp với tâm sinh lý học sinh ở từng cấp học. Việc tổ chức buổi 1, buổi 2 có thể linh hoạt về thời gian, cân đối về thời lượng (không cố định sáng là buổi 1 và chiều là buổi 2), phù hợp với điều kiện của từng nhà trường.
Như vậy, việc tăng cường xã hội hóa trong triển khai thực hiện các chương trình theo nhu cầu của học sinh, phụ huynh, trong đó có tiếng Anh nhằm góp phần hiện thực hóa chủ trương đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai hiện đang đứng trước nhiều thuận lợi lớn, khi có nhiều cơ chế, chính sách “mở đường”.
Theo quy định chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, ngoại ngữ được triển khai bắt buộc từ lớp 3. Tuy nhiên, nhận thấy rõ tầm quan trọng của môn học này trong xu hướng hội nhập toàn cầu, nên tại một số nhà trường, một số địa phương, đơn cử như một số trường tiểu học trên địa bàn thành phố Hà Nội đã nỗ lực để đưa tiếng Anh vào cho học sinh được làm quen ngay từ lớp 1 dưới hình thức liên kết.
Nhờ được làm quen với tiếng Anh sớm, các em không chỉ tiếp thu nhanh hơn, mà còn phát triển khả năng giao tiếp, tư duy mở và tự tin hơn trong môi trường học tập hiện đại.
Ngành giáo dục và đào tạo Hà Nội đang thể hiện quyết tâm mạnh mẽ, từng bước hiện thực hóa mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Khi đội ngũ giáo viên được nâng chuẩn, phương pháp dạy và học đổi mới, môi trường học tập song ngữ được mở rộng, Thủ đô sẽ có thế hệ học sinh tự tin, năng động, đủ năng lực hội nhập quốc tế và làm chủ tương lai trong thời đại toàn cầu hóa. [2]
Chương trình liên kết trong nhà trường sẽ mang lại nhiều lợi ích nếu được triển khai tốt
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, ông Lê Như Tiến - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng (nay là Ủy ban Văn hóa và Xã hội) của Quốc hội nhìn nhận, xã hội hóa là một chủ trương rất đúng đắn của Đảng và Nhà nước, không chỉ riêng với lĩnh vực giáo dục, mà ở bất kỳ lĩnh vực nào như văn hóa, y tế, hay các lĩnh vực khác… Xã hội hóa nhằm huy động nguồn lực của xã hội cùng với nguồn lực của Nhà nước, riêng đối với xã hội hóa trong giáo dục, thời gian qua, đã đạt được nhiều kết quả tốt.
Tuy nhiên, ông Lê Như Tiến cũng thẳng thắn chỉ ra, từ thực tiễn triển khai dạy và học tiếng Anh trong những năm qua tại các địa phương, cho thấy hiện vẫn còn gặp không ít khó khăn. Theo đó, khó khăn lớn nhất để thực sự đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học chính là vấn đề đội ngũ giáo viên, đặc biệt, đối với các trường công lập. Chưa kể, đội ngũ giáo viên dạy các môn khoa học bằng tiếng Anh lại càng khó hơn. Vì lẽ đó, học sinh muốn học tiếng Anh, được “sống” trong môi trường ngôn ngữ thứ hai tại nhà trường là điều không dễ thực hiện.
Đồng quan điểm đó, cô Tăng Thị Ngọc Mai - Đại biểu Quốc hội khóa XIV, nguyên Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Trà Vinh (nay là tỉnh Vĩnh Long) cũng phân tích: “Việc chúng ta quan tâm đến việc phát triển năng lực ngoại ngữ (tiếng Anh) cho học sinh không phải bây giờ mới được thực hiện, song, nhìn từ thực tiễn của giai đoạn trước đó, chúng ta còn gặp quá nhiều khó khăn trong công tác triển khai. Và khó khăn lớn nhất chính là nằm ở nguồn nhân lực còn hạn chế, đội ngũ giáo viên còn yếu, còn thiếu về chuẩn trình độ; mặt khác, môi trường cho các em học sinh được thực hành, giao tiếp với người nước ngoài là gần như không có tại các trường công lập. Về phương pháp giáo dục, do thời lượng bị bó hẹp, giáo viên trường công cũng khó đáp ứng được cho toàn bộ học sinh, có thể dẫn đến giảm hứng thú đối với học sinh…
Tôi được biết, trước đây, mặc dù nhà trường không có các chương trình tăng cường/bổ trợ tiếng Anh, nhưng cũng đã có những phụ huynh chạy xe 30-40km đưa con đến một trung tâm tiếng Anh uy tín để theo học.
Như vậy, nếu các cơ sở giáo dục có thể phối hợp với các trung tâm có uy tín, chất lượng để tổ chức triển khai các chương trình dạy tiếng Anh liên kết/tăng cường/bổ trợ ngay trong nhà trường, sẽ mang lại rất nhiều thuận lợi. Thứ nhất, khi các giờ học này được tổ chức tại nhà trường, phụ huynh sẽ đỡ cực khổ, tiết kiệm được thời gian đưa đón con đến các trung tâm bên ngoài. Thứ hai, xét về góc độ chi phí, chắc chắn, mức thu với các chương trình được tổ chức tại trường sẽ thấp hơn chi phí của một buổi học tại trung tâm bên ngoài. Thứ ba, học sinh được học thông qua nhiều hoạt động, trò chơi, âm nhạc, các môn khoa học,… sẽ tạo hứng thú học tập, giúp các em ngày càng yêu thích tiếng Anh hơn.
Những giờ học này được triển khai hoàn toàn từ nguồn lực xã hội hóa - là chi phí của phụ huynh, nhưng lại góp phần nâng cao trình độ tiếng Anh, đáp ứng những nhu cầu mà nguồn lực Nhà nước chưa thể đáp ứng. Nhưng cốt lõi khi thực hiện là phải dựa trên nguyên tắc tự nguyện, minh bạch”.
Khuyến khích phải dựa trên nguyên tắc tự nguyện, công khai, minh bạch
Theo ông Lê Như Tiến, không thể phủ nhận, liên kết đào tạo là tốt, nhưng phải lựa chọn những đơn vị liên kết có chất lượng và thực sự tạo nên giá trị gia tăng cho giáo dục và đào tạo: “Khuyến khích xã hội hóa, có thể đưa các chương trình ngoài chương trình chính khóa vào triển khai đối với học sinh, nhưng phải dựa trên nguyên tắc công khai, minh bạch, phải tìm được đơn vị uy tín, cung cấp các chương trình thực sự mang lại hiệu quả, sáng tỏ và nâng cao chất lượng, chứ không thể để các chương trình mang tính hình thức, chỉ để phụ huynh đóng thêm tiền… Đặc biệt, việc tổ chức, triển khai phải dựa trên nguyên tắc tự nguyện của phụ huynh tránh tuyệt đối vấn đề ép buộc, hay tổ chức lớp khiến phụ huynh thấy bị ép buộc”.
Nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cũng cho rằng, chủ trương, chính sách đã có, các địa phương cần thực sự “vào cuộc”. “Đối với những đơn vị tư nhân đảm bảo yếu tố năng lực, cần được “mở đường” tạo điều kiện để kết nối, triển khai. Song song với đó, với những đơn vị liên kết mà không đem lại hiệu quả, cũng cần rà soát, thanh lọc” - ông Tiến nhấn mạnh.
Về vấn đề này, cô Tăng Thị Ngọc Mai cũng đồng tình: “Việc triển khai các chương trình liên kết cần phải được thực hiện một cách minh bạch, tránh chuyện “tranh tối, tranh sáng”. Chủ trương, chính sách đã có, bây giờ chủ yếu là cách thực hiện tại các địa phương, tại các nhà trường. Không thể chỉ vì thực hiện một mục tiêu mà thực hiện theo hướng hình thức, phải làm sao cho thực sự đảm bảo chất lượng”.
Tuy nhiên, cô Tăng Thị Ngọc Mai cũng nhấn mạnh: “Theo tôi, các cơ sở giáo dục khi lựa chọn đơn vị liên kết, cần nêu cao trách nhiệm. Trong các Đề án triển khai liên kết với các trung tâm, cần yêu cầu trung tâm cam kết rõ lộ trình và kết quả đạt được đối với từng khối lớp. Nếu liên kết với các đơn vị không có năng lực, chương trình giảng dạy không mang lại hiệu quả thực chất cho học sinh, mà chỉ mang tính hình thức, thì không chỉ đơn vị đó, mà người đứng đầu cơ sở giáo dục cũng phải chịu trách nhiệm.
Ngược lại, nếu các đơn vị liên kết làm tốt, mang lại nhiều kết quả tích cực, thì ngành giáo dục và các địa phương cũng nên có những động viên kịp thời, để các đơn vị này nỗ lực hơn nữa, ngày càng cải thiện và nâng cao chất lượng. Theo tôi, điều này nên được cụ thể hóa, đưa vào một nghị định, thông tư hướng dẫn để có tính thống nhất trong việc thực hiện trên toàn quốc”.
Tài liệu tham khảo:
[1] https://tienphong.vn/hien-ke-khac-phuc-thieu-giao-vien-tieng-anh-post1798838.tpo
[2] https://hanoionline.vn/ha-noi-dua-tieng-anh-thanh-ngon-ngu-thu-hai-374943.htm