Dự thảo Thông tư không cấm dạy thêm, học thêm chính đáng, không hạn chế nhu cầu học tập hợp pháp của người học và quyền dạy học của nhà giáo theo quy định của pháp luật.
Trọng tâm của dự thảo là tăng cường các giải pháp quản lý theo quy định, hạn chế tối đa các hành vi dạy thêm trá hình, ép buộc học sinh học thêm, trục lợi từ hoạt động dạy thêm, học thêm, gây ảnh hưởng đến môi trường giáo dục lành mạnh.
Cụ thể, có hai nội dung đáng chú ý: hiệu trưởng có quyền tăng thời lượng dạy thêm trong nhà trường đối với các đối tượng học sinh được phép tổ chức dạy thêm theo quy định; giáo viên phải báo cáo mối quan hệ giữa giáo viên dạy thêm với người đăng ký kinh doanh dạy thêm.
Là giáo viên trực tiếp giảng dạy, người viết nhận thấy việc xây dựng một hành lang pháp lý chặt chẽ để quản lý hoạt động dạy thêm, học thêm là điều cần thiết.
Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là liệu một hệ thống quy định chặt chẽ có đủ để giải quyết tận gốc câu chuyện dạy thêm, học thêm hay không, cũng là điều cần được bàn thêm.
Không thể phủ nhận, trong nhiều năm qua, hoạt động dạy thêm, học thêm đã phát sinh không ít biến tướng. Có nơi, việc học thêm trở thành gần như “bắt buộc”, tạo áp lực cho học sinh và phụ huynh, đồng thời làm méo mó hoạt động dạy học chính khóa.
Trong bối cảnh đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư số 29/2024/TT-BGDĐT quy định về dạy thêm, học thêm nhằm quản lý chặt chẽ, lành mạnh hóa hoạt động giáo dục này, bảo đảm tính tự nguyện, minh bạch, công bằng và nâng cao chất lượng giáo dục.
Đồng thời, quy định này tránh tình trạng dạy thêm, học thêm tràn lan, lạm thu, tạo hành lang pháp lý rõ ràng, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của giáo viên, học sinh và gia đình, phù hợp với Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Kể từ sau khi Thông tư này có hiệu lực, điều đáng mừng là tình trạng dạy thêm, học thêm tràn lan, biến tướng, cơ bản đã đi vào nền nếp, ổn định.
Tuy vậy, việc tổ chức dạy thêm, học thêm trong nhà trường vẫn cần một số điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn. Vì vậy, việc Bộ Giáo dục và Đào tạo dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung Thông tư số 29/2024/TT-BGDĐT là cần thiết.
Dự thảo nêu rõ giáo viên không được lợi dụng vị trí công tác, quyền hạn, uy tín của nhà giáo để tổ chức, tham gia tổ chức hoặc chi phối hoạt động dạy thêm ngoài nhà trường dưới mọi hình thức, trực tiếp hoặc gián tiếp.
Đồng thời, giáo viên có trách nhiệm minh bạch các mối quan hệ liên quan đến hoạt động dạy thêm nhằm ngăn chặn tình trạng dạy thêm trá hình thông qua người thân hoặc bên thứ ba.
Về mặt nguyên tắc, những quy định này là đúng, bởi giáo dục là lĩnh vực đặc thù, đòi hỏi chuẩn mực đạo đức, giáo viên cần tránh mọi xung đột lợi ích có thể ảnh hưởng đến quyền lợi của học sinh.
Một hành lang pháp lý rõ ràng sẽ giúp xác lập ranh giới giữa hoạt động chuyên môn trong nhà trường và các hoạt động ngoài giờ, hạn chế tối đa những hành vi lợi dụng vị trí nghề nghiệp để trục lợi.
Điều băn khoăn, dự thảo yêu cầu giáo viên chịu trách nhiệm cao trong việc minh bạch các mối quan hệ liên quan đến dạy thêm, song lại chưa rõ thế nào là trực tiếp hay gián tiếp chi phối.
Việc không làm rõ khái niệm, tiêu chí và phạm vi áp dụng khiến quy định trở nên chung chung, khó triển khai thống nhất trong thực tế.
Dự thảo cũng không phân định rõ loại quan hệ nào phải khai báo, trường hợp nào bị cấm hay được phép, cũng như mục đích và căn cứ xử lý sau khi báo cáo.
Ngay cả khi giáo viên có quan hệ huyết thống (bố mẹ, anh chị em ruột/họ hàng) với người đứng tên cơ sở dạy thêm, cũng không thể mặc nhiên suy diễn rằng họ có vai trò điều hành hay hưởng lợi, bởi mỗi cá nhân là một chủ thể độc lập.
Quy định thiếu rõ ràng này dễ dẫn đến lúng túng trong thực thi, tạo tâm lý lo ngại trong đội ngũ giáo viên và ảnh hưởng đến quyền dạy thêm chính đáng của thầy cô giáo.
Từ thực tế giảng dạy, người viết nhận thấy dạy thêm, học thêm tràn lan không phải là nguyên nhân chính mà là hệ quả của nhiều bất cập.
Đó là sĩ số lớp đông, sự chênh lệch trình độ giữa học sinh trong cùng một lớp, áp lực kiểm tra, thi cử và đánh giá khiến giờ học chính khóa khó đáp ứng nhu cầu cá nhân hóa.
Khi học sinh chưa theo kịp, phụ huynh buộc phải tìm đến các hình thức hỗ trợ ngoài giờ, có cung ắt sẽ có cầu, và giáo viên là những người đáp ứng nhu cầu dạy thêm đó.
Cần nhìn nhận, nếu chỉ đặt gánh nặng trách nhiệm dạy thêm, học thêm lên vai giáo viên trong khi các điều kiện khách quan chậm hoặc chưa thay đổi thì quy định dù chặt đến đâu cũng khó đi vào cuộc sống.
Từ góc nhìn của người trong nghề, người viết cho rằng việc quản lý dạy thêm, học thêm cần được nhìn nhận một cách tổng thể, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ từ nhiều tổ chức và cá nhân liên quan.
Đối với cơ quan quản lý giáo dục, cần giám sát dữ liệu trên hệ thống quản lý dạy thêm, học thêm nhằm bảo đảm công tác quản lý minh bạch, hiệu quả.
Cùng với đó, lãnh đạo các nhà trường cần chú trọng hỗ trợ giáo viên về chuyên môn, nâng cao chất lượng dạy học chính khóa, giúp học sinh tiếp thu bài học hiệu quả ngay trong giờ học, từ đó hạn chế nhu cầu học thêm ngoài giờ.
Việc ra đề kiểm tra, đánh giá thường xuyên và định kỳ cũng cần phù hợp, không gây áp lực học thêm cho học sinh.
Ngoài ra, các nhà trường cần tổ chức tốt việc ôn tập, phụ đạo học sinh yếu, bồi dưỡng học sinh giỏi và hỗ trợ học sinh lớp cuối cấp tăng cường ôn thi cho các kỳ tuyển sinh, tốt nghiệp trung học phổ thông.
Trong đó, hiệu trưởng là mắt xích đặc biệt quan trọng trong việc thực thi chính sách. Nếu nhà trường vận hành minh bạch, công bằng, không tạo áp lực thành tích thì giáo viên sẽ tập trung vào nhiệm vụ chuyên môn.
Ngược lại, nếu hiệu trưởng chỉ thực hiện quy định theo hướng hành chính, nặng về giấy tờ, yêu cầu giáo viên kê khai, cam kết nhưng không cải thiện điều kiện dạy học thực tế thì chính sách dễ trở thành gánh nặng hơn là giải pháp.
Giáo viên không phản đối việc quản lý dạy thêm và cũng không né tránh trách nhiệm nghề nghiệp. Tuy nhiên, giáo viên cần được nhìn nhận là một phần của giải pháp, chứ không phải đối tượng duy nhất bị “siết”.
Thiết nghĩ, quản lý dạy thêm, học thêm hiệu quả không chỉ nằm ở việc đưa ra các điều khoản cấm, mà còn ở việc xây dựng một môi trường làm việc minh bạch, công bằng, để giáo viên không cần và cũng không muốn dạy thêm sai quy định.
Tài liệu tham khảo:
https://giaoduc.net.vn/du-kien-hieu-truong-co-quyen-tang-thoi-luong-day-them-trong-nha-truong-post257105.gd
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.