Đào tạo nhân lực chất lượng cao là người dân tộc thiểu số giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong phát triển bền vững kinh tế - xã hội vùng khó khăn. Đây không chỉ là giải pháp thu hẹp khoảng cách về giáo dục, tri thức và cơ hội phát triển, mà còn tạo ra đội ngũ cán bộ, trí thức am hiểu văn hóa bản địa, có năng lực dẫn dắt, lan tỏa tri thức khoa học – công nghệ vào thực tiễn địa phương.
Một trong những mục tiêu của Đề án “Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số trong một số ngành, lĩnh vực trọng điểm giai đoạn 2026–2035, định hướng đến năm 2045” là tăng số lượng tuyển mới hằng năm từ 2.000 đến 2.500 sinh viên đối với trình độ cao đẳng, đại học. Trong đó phấn đấu thu hút được 1.000 đến 1.500 sinh viên có năng lực tốt để đào tạo, hình thành lực lượng lao động, cán bộ nòng cốt phục vụ phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Phấn đấu tăng quy mô tuyển sinh đào tạo dự bị đại học đối với người dân tộc thiểu số thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi hằng năm đạt ít nhất 10%.
Theo lãnh đạo một số trường dự bị đại học, đề án khẳng định rõ vai trò, vị trí chiến lược của đào tạo dự bị đại học trong chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số.
Bước đi chiến lược
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Lê Hữu Thức - Hiệu trưởng Trường Dự bị Đại học Thành phố Hồ Chí Minh bày tỏ, đề án là dấu ấn quan trọng trong chính sách phát triển bền vững kinh tế xã hội, thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Đảng và Nhà nước đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Việc thực hiện đề án không những có ý nghĩa sâu sắc đối với hệ thống trường dự bị đại học nói chung, mà còn là cơ hội để Trường Dự bị đại học Thành phố Hồ Chí Minh phát huy năng lực sáng tạo của đội ngũ nhà giáo, cơ sở vật chất được đầu tư hiện đại, góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số trong một số ngành, lĩnh vực trọng điểm giai đoạn 2026–2035.
Theo thầy Thức, mục tiêu "tuyển mới hằng năm từ 2.000 đến 2.500 sinh viên trình độ cao đẳng, đại học" là hoàn toàn có thể thực hiện được, bởi chỉ tính riêng các trường dự bị đại học hàng năm đã chuyển vào đại học khoảng 2.400 đến 2.700 sinh viên.
Tuy nhiên, đối với việc thu hút từ 1.000 đến 1.500 sinh viên có năng lực tốt để đào tạo, hình thành lực lượng lao động, cán bộ nòng cốt phục vụ phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, thì cần có thêm cơ chế chính sách hỗ trợ khuyến khích người học. Trong đó, có thể xây dựng thêm các chính sách như: miễn giảm học phí, ưu tiên trong tuyển dụng và sử dụng nguồn nhân lực, cơ chế đặc thù trong tuyển sinh và đào tạo trình độ đại học,...
Đặc biệt, sự chủ trì của Bộ Giáo dục và Đào tạo trong việc chỉ đạo các cơ sở đào tạo, phối hợp với các bộ, ngành liên quan xây dựng quy định, cơ chế, chính sách, chế độ cho các đối tượng thụ hưởng trong đề án là rất quan trọng.
Đồng thời, các trường dự bị đại học cũng cần đầu tư cải tạo cơ sở vật chất nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, tăng cường bồi dưỡng kiến thức nền tảng, đặc biệt là tiếng Anh, công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, kỹ năng sống, kỹ năng tự học, kỹ năng làm việc,… Qua đó, nâng cao uy tín cơ sở đào tạo và tạo sự tự tin, bản lĩnh cho học sinh dân tộc thiểu số khi bước chân vào giảng đường đại học.
Đồng quan điểm, thầy Lê Văn Sơn - Phó Hiệu trưởng Trường Dự bị Đại học Sầm Sơn cho rằng, đề án khẳng định rõ vai trò, vị trí chiến lược của đào tạo dự bị đại học trong chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số.
Đối với hệ thống các trường dự bị đại học, đề án tạo ra cơ sở chính trị và pháp lý quan trọng để ổn định, mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng đào tạo. Trong bối cảnh yêu cầu về chuẩn đầu ra của giáo dục đại học ngày càng cao, đào tạo dự bị đại học được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, qua đó đòi hỏi các cơ sở đào tạo phải đổi mới chương trình, phương pháp giảng dạy, tăng cường giáo dục kỹ năng học tập đại học, kỹ năng tự học, tư duy khoa học và khả năng thích ứng cho học sinh người dân tộc thiểu số.
Vì vậy, việc triển khai hiệu quả đề án không chỉ góp phần nâng cao chất lượng bồi dưỡng của nhà trường, mà còn khẳng định uy tín, trách nhiệm và đóng góp của Trường Dự bị Đại học Dân tộc Sầm Sơn đối với sự nghiệp phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Thầy Lê Văn Sơn - Phó Hiệu trưởng Trường Dự bị Đại học dân tộc Sầm Sơn. Ảnh website trường
Theo thầy Sơn, để đạt được mục tiêu tuyển mới sinh viên trình độ cao đẳng, đại học trong đề án, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp.
Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế, chính sách và xác định rõ vai trò của đào tạo dự bị đại học trong chuỗi đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Cần có quy định thống nhất về quy mô, chỉ tiêu tuyển sinh, chuẩn đầu ra và lộ trình chuyển tiếp từ dự bị đại học lên đại học, qua đó giúp các cơ sở đào tạo chủ động xây dựng kế hoạch phát triển ổn định, lâu dài.
Thứ hai, nâng cao hiệu quả công tác tuyển sinh và phát hiện, bồi dưỡng học sinh có tiềm năng. Tăng cường phối hợp với địa phương, trường trung học phổ thông vùng dân tộc thiểu số và miền núi trong tuyên truyền, tư vấn, định hướng học tập; đồng thời xây dựng cơ chế sàng lọc, phân loại học sinh ngay từ đầu vào để có phương án bồi dưỡng phù hợp đối với nhóm học sinh có năng lực, tiềm năng phát triển.
Thứ ba, đổi mới chương trình, phương pháp đào tạo theo hướng phát triển năng lực và tiếp cận chuẩn đầu ra của giáo dục đại học. Nội dung đào tạo dự bị đại học cần tập trung củng cố kiến thức nền tảng, nâng cao năng lực học thuật, ngoại ngữ, kỹ năng học tập đại học, tư duy khoa học và năng lực tự học, bảo đảm học sinh có đủ điều kiện theo học thành công các ngành, lĩnh vực trọng điểm.
Thứ tư, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, học liệu và ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số. Các cơ sở đào tạo, đặc biệt là trường dự bị đại học, cần được đầu tư đồng bộ về phòng học, ký túc xá, thư viện, học liệu số và các nền tảng hỗ trợ dạy học, quản lý học sinh, đáp ứng yêu cầu mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng đào tạo.
Thứ năm, phát triển đội ngũ cán bộ, giáo viên đáp ứng yêu cầu đào tạo học sinh người dân tộc thiểu số. Chú trọng bồi dưỡng chuyên môn, phương pháp sư phạm, năng lực tư vấn, hỗ trợ tâm lý và kỹ năng làm việc với đối tượng học sinh đặc thù; đồng thời có chính sách thu hút, giữ chân đội ngũ giáo viên có chất lượng.
Thứ sáu, tăng cường công tác quản lý, hỗ trợ toàn diện và định hướng nghề nghiệp cho người học. Kết hợp chặt chẽ giữa dạy học, quản lý nội trú, giáo dục kỹ năng sống, tư vấn tâm lý và định hướng ngành nghề, qua đó giúp học sinh ổn định tâm lý, nâng cao động cơ học tập và sẵn sàng tham gia đào tạo ở trình độ cao hơn.
Đề xuất thành lập mô hình trường nội trú cấp trung ương
Nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số chính là cầu nối hiệu quả giữa chính sách và cuộc sống, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, bảo tồn bản sắc văn hóa và củng cố khối đại đoàn kết dân tộc.
Theo thầy Nguyễn Tuấn Anh - Hiệu trưởng Trường Dự bị Đại học dân tộc Trung ương, đề án đã cụ thể hóa chính sách ưu việt của Đảng và Nhà nước trong công tác đào tạo nhân lực người dân tộc thiểu số, trong đó có chính sách đào tạo, bồi dưỡng hệ dự bị đại học.
Đề án đã mở ra giai đoạn phát triển mới cho các trường dự bị đại học nhằm đảm bảo mục tiêu mở rộng công bằng trong tiếp cận giáo dục chất lượng cao cho người dân tộc thiểu số trong một số ngành, lĩnh vực trọng điểm. Từ đó, xây dựng lực lượng lao động, cán bộ nòng cốt là người dân tộc thiểu số có đủ trình độ, phẩm chất, năng lực ngang tầm nhiệm vụ đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động.
Đồng thời, việc thực hiện đề án cũng góp phần phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo.
Trường Dự bị Đại học Dân tộc Trung ương hiện đã đào tạo, bồi dưỡng hơn 30.000 học sinh người dân tộc thiểu số của 45/54 dân tộc, đến từ 25/34 tỉnh thành trên cả nước. Trong giai đoạn hiện nay, vai trò, sứ mệnh của nhà trường tiếp tục được khẳng định trong công tác tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Thông qua đề án, việc đào tạo học sinh là người dân tộc thiểu số của nhà trường sẽ được triển khai một cách bài bản, có quy mô và mục tiêu rõ ràng, đột phá hơn.
Cũng theo thầy Tuấn Anh, hiện nhà trường đang gặp khó khăn về công tác phối hợp với một số cơ sở giáo dục đại học trong việc tiếp nhận học sinh người dân tộc thiểu số sau khi bồi dưỡng xong chương trình dự bị đại học. Một số cơ sở giáo dục đại học từ chối tiếp nhận học sinh và đưa ra các ngưỡng đảm bảo chất lượng không phù hợp.
Do đó, để đạt mục tiêu tăng quy mô tuyển sinh đào tạo dự bị đại học đối với người dân tộc thiểu số thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi hằng năm đạt ít nhất 10%, thầy Tuấn Anh cho rằng, các trường dự bị đại học cần có thời gian dài hơn để thực hiện công tác tạo nguồn đào tạo. Cụ thể, nhà trường cần được bổ sung thêm nhiệm vụ đào tạo học sinh người dân tộc thiểu số từ cấp trung học phổ thông và liên thông tiếp lên tới dự bị đại học.
Hiệu trưởng Trường Dự bị đại học dân tộc Trung ương cũng đề xuất xây dựng nhà trường trở thành mô hình trường nội trú cấp trung ương với 2 hệ đào tạo liên tục gồm: phổ thông dân tộc nội trú và dự bị đại học. Mô hình này sẽ đảm bảo một chuỗi đào tạo liên tục, cần thiết cho các dân tộc có nguồn nhân lực thấp, góp phần thực hiện mục tiêu trong đề án và tạo nguồn cán bộ nòng cốt bền vững, giải quyết căn cơ vấn đề chênh lệch giáo dục giữa các địa phương.
Việc xây dựng mô hình trường nội trú cấp trung ương dựa trên nền tảng nhà trường hiện có, tạo thành một hệ thống đào tạo liên thông từ bậc trung học phổ thông lên dự bị đại học. Khác với mô hình nội trú cấp tỉnh, trường nội trú cấp trung ương sẽ tập trung tuyển mới và đào tạo vào ba đối tượng gồm: học sinh ở vùng kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, học sinh thuộc các dân tộc thiểu số rất ít người và học sinh thuộc các dân tộc có tỷ lệ người học đại học thấp.
Phát biểu tại Lễ khởi công 3 dự án đầu tư cơ sở vật chất cho các trường chuyên biệt ngày 11/1 vừa qua, gồm Trường Phổ thông vùng cao Việt Bắc, Trường Dự bị Đại học Thành phố Hồ Chí Minh và Trường Dự bị Đại học dân tộc Sầm Sơn, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh: "Phấn đấu xây dựng các trường này trở thành "hệ sinh thái giáo dục dân tộc kiểu mẫu", nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo và đặc biệt là giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc, đồng thời trang bị khả năng hội nhập quốc tế cho các em học sinh với các môn học ngoại ngữ, công nghệ thông tin". [1]
Trong khi đó, theo thầy Lê Văn Sơn, cần tăng cường phối hợp giữa các cơ sở đào tạo dự bị đại học với chính quyền địa phương, trường trung học phổ thông, các tổ chức đoàn thể để cung cấp thông tin đầy đủ, dễ hiểu về lợi ích, lộ trình học tập và cơ hội việc làm sau khi tốt nghiệp cho người học.
Đồng thời, hoàn thiện cơ chế tuyển sinh gắn với phát hiện và bồi dưỡng học sinh có tiềm năng. Áp dụng các hình thức xét tuyển linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tế của học sinh vùng đồng bào dân tộc thiểu số; đồng thời xây dựng cơ chế phân loại, hỗ trợ học sinh ngay từ đầu vào để giảm tâm lý e ngại khi tham gia học tập.
Song song với đó, tăng cường các chính sách hỗ trợ thiết thực đối với người học. Cần có chế độ học bổng, sinh hoạt phí, điều kiện ăn ở, đi lại cho học sinh dự bị đại học học tập tại các trường đại học.
Hơn nữa, xây dựng lộ trình chuyển tiếp rõ ràng, ổn định từ dự bị đại học lên đại học, cao đẳng. Việc bảo đảm quyền lợi học tập liên thông, phân luồng hợp lý sau dự bị đại học, đảm bảo việc làm cho học sinh dự bị đại học đã tốt nghiệp đại học sẽ tạo động lực quan trọng để học sinh lựa chọn và gắn bó với hình thức đào tạo, bồi dưỡng này.
Tài liệu tham khảo:
[1] https://baochinhphu.vn/thu-tuong-du-khoi-cong-3-ngoi-truong-cua-tinh-dan-toc-nghia-dong-bao-102260111180852345.htm