Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Sơn La đã có văn bản số 12/SGDĐT-QLCLGD về việc chuẩn bị triển khai xây dựng Kế hoạch tuyển sinh vào các lớp đầu cấp năm học 2026 - 2027 gửi tới uỷ ban nhân dân các xã, phường và các cơ sở giáo dục trên địa bàn.
Về môn thi, bài thi chung, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Sơn La nêu, ngoài 2 môn bắt buộc là môn Toán và môn Ngữ văn, bài thi thứ 3 sẽ là bài thi tổ hợp. Trong đó, kiến thức bài thi sẽ thuộc phạm vi các môn học Lịch sử - Địa lý, Khoa học Tự nhiên, Tiếng Anh. Tất cả dưới hình thức trắc nghiệm.
Để tạo điều kiện cho các cơ sở giáo dục và học sinh chủ động chuẩn bị, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh đã ban hành ma trận đặc tả đề thi và đề thi minh họa của bài thi tổ hợp, làm cơ sở định hướng cho công tác dạy học và ôn tập đối với học sinh cuối cấp.
Đồng thời, Sở yêu cầu các trường có cấp trung học cơ sở nghiên cứu, phân tích kỹ ma trận đặc tả và đề minh họa; tổ chức cho học sinh lớp 9 thi thử bài thi tổ hợp bằng đề minh họa, hoàn thành trước ngày 15/1/2026, qua đó đánh giá mức độ phù hợp của đề thi và báo cáo kết quả về Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Sơn La.
Bài thi tổ hợp có độ phân hoá tốt, phù hợp sử dụng để định hướng khi vào trung học phổ thông
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam về việc triển khai thi thử bài thi tổ hợp - môn thi thứ ba trong kỳ tuyển sinh vào lớp 10 năm học 2026 - 2027 tỉnh Sơn La, thầy Vũ Tiến Hùng - Phó Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Quyết Thắng (phường Tô Hiệu, tỉnh Sơn La) cho biết, nhà trường đã chủ động tổ chức cho học sinh lớp 9 thi thử đề minh họa do Sở ban hành.
"Ngay khi tiếp nhận chủ trương đổi mới hình thức thi tuyển sinh, tập thể cán bộ, giáo viên nhà trường đều bày tỏ sự đồng thuận cao. Về chủ trương thì giáo viên trong trường hoàn toàn nhất trí. Việc tổ chức bài thi tổ hợp giúp học sinh học đều các môn, tránh tình trạng học lệch, học tủ như những năm trước”, thầy Hùng chia sẻ.
Theo đó, ngày 12/1, Trường Trung học cơ sở Quyết Thắng đã tổ chức thi thử bài thi tổ hợp cho toàn bộ học sinh lớp 9. Qua quá trình nghiên cứu đề minh họa và kết quả làm bài, nhà trường nhận định cấu trúc đề thi được xây dựng tương đối hợp lý, phù hợp với điều kiện dạy và học hiện nay.
Cụ thể, bài thi gồm 80 câu hỏi trắc nghiệm, thời gian làm bài 90 phút, trong đó 56 câu ở mức độ nhận biết (70%), 16 câu ở mức độ thông hiểu (20%) và 8 câu ở mức độ vận dụng (10%). Nội dung kiến thức tập trung chủ yếu trong chương trình lớp 9 của các môn Lịch sử - Địa lý, Khoa học tự nhiên và Tiếng Anh.
Thầy Hùng cho biết, với cơ cấu câu hỏi như đề minh họa, tỷ lệ câu hỏi ở mức vận dụng chỉ chiếm 10%, không tạo áp lực lớn cho học sinh. Mức độ đề thi nhìn chung tương đối nhẹ nhàng, vừa sức, phù hợp với năng lực chung của học sinh lớp 9.
Từ kết quả thi thử, nhà trường ghi nhận phần lớn học sinh làm bài đạt mức khá, tâm lý ổn định, không quá căng thẳng. Đề thi có độ khó vừa phải, học sinh ở mức trung bình vẫn có thể hoàn thành tốt các câu hỏi ở mức nhận biết. Phổ điểm thu được khá đa dạng, phản ánh chính xác năng lực học tập thực tế của từng học sinh.
Chia sẻ về phương án bài thi tổ hợp là môn thi thứ ba trong kỳ tuyển sinh vào lớp 10, cô Kiều Thanh Huệ - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Nguyễn Du (phường Chiềng An, tỉnh Sơn La) đánh giá cao việc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Sơn La công bố sớm phương án thi, tạo điều kiện để giáo viên, học sinh và phụ huynh có thời gian làm quen, chuẩn bị tâm thế.
Theo cô Huệ, qua nghiên cứu ma trận đặc tả và đề thi minh họa, nhà trường nhận thấy cấu trúc và nội dung bài thi tổ hợp hoàn toàn phù hợp với yêu cầu cần đạt của các môn học trong Chương trình giáo dục phổ thông hiện hành.
“Bài thi bám sát chương trình, yêu cầu học sinh làm được theo đúng chuẩn đầu ra của môn học, không có yếu tố đánh đố hay vượt quá khả năng tiếp nhận của học sinh. Cụ thể, đối với các môn Lịch sử - Địa lý, Khoa học tự nhiên, câu hỏi chủ yếu tập trung vào những kiến thức cơ bản, quen thuộc trong chương trình trung học cơ sở, đặc biệt là nội dung lớp 9. Đề thi hạn chế kiểm tra việc ghi nhớ máy móc, thay vào đó hướng đến đánh giá mức độ nhận biết và thông hiểu kiến thức nền tảng", cô Huệ nhấn mạnh.
Theo đánh giá chung của nhà trường, đề thi tổ hợp có mức độ vừa sức, chủ yếu tập trung vào nhận biết và thông hiểu, chỉ có một tỷ lệ nhỏ câu hỏi nhằm phân hóa học sinh. Đề thi giống như một bài kiểm tra cuối kỳ của các môn được gộp lại, nên không tạo áp lực quá lớn cho học sinh.
Trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Nguyễn Du cũng đã tổ chức cho học sinh lớp 9 thi thử bài thi tổ hợp vào ngày 12/1. Kết quả cụ thể sẽ được nhà trường tổng hợp, báo cáo về Sở Giáo dục và Đào tạo trong thời gian tới, làm căn cứ đánh giá tính phù hợp của đề thi trên diện rộng.
Đánh giá ở một góc độ khác, thầy Nguyễn Trung Hiếu - Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở Sam Kha (xã Púng Bánh, tỉnh Sơn La) cho rằng, bài thi tổ hợp với nội dung bao gồm các môn Lịch sử - Địa lý, Khoa học tự nhiên và Tiếng Anh sẽ phát huy hiệu quả rõ nét đối với các trường chuyên, trường chất lượng cao hoặc các trường trung học phổ thông có lớp mũi nhọn.
Theo thầy Hiếu, kết quả bài thi tổ hợp, khi được kết hợp với điểm hai môn bắt buộc là Toán và Ngữ văn, sẽ giúp các trường trung học phổ thông có cái nhìn tương đối toàn diện về năng lực học sinh ngay từ đầu vào.
“Từ dữ liệu của bài thi tổ hợp, nhà trường có thể sớm nhận diện được học sinh có thế mạnh ở lĩnh vực nào, phù hợp với tổ hợp môn học nào. Đây là cơ sở quan trọng để các trường chất lượng cao định hướng, tư vấn học sinh ngay từ lớp 10”, thầy Hiếu nhận định.
Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm, thầy Hiếu cũng bày tỏ một số băn khoăn liên quan đến hình thức thi trắc nghiệm hoàn toàn của bài thi tổ hợp. Theo thầy, nếu không có phương án tính điểm hợp lý, việc thi trắc nghiệm với số lượng câu hỏi lớn có thể dẫn đến tình trạng học sinh làm bài dựa trên phỏng đoán.
“Với những học sinh học lực tốt, các em có thể làm bài nhanh và chính xác. Nhưng với học sinh có học lực trung bình hoặc yếu hơn, không tránh khỏi việc khoanh bừa, từ đó kết quả bài thi có thể chưa phản ánh đúng thực chất năng lực của các em”, thầy Hiếu chia sẻ.
Ở góc độ tổ chức dạy học, thầy Hiếu cho rằng giai đoạn ôn tập cuối cấp có thể phát sinh khó khăn trong khâu sắp xếp thời khóa biểu. Nếu môn thi thứ ba chỉ là một môn độc lập, nhà trường chỉ cần tổ chức ôn tập cho ba môn. Nhưng với bài thi tổ hợp, giáo viên của bốn môn gồm Lịch sử, Địa lý, Khoa học tự nhiên và Tiếng Anh đều phải tham gia ôn tập cho học sinh lớp 9.
Từ thực tiễn đó, thầy Hiếu cho rằng giải pháp phù hợp nhất là tổ chức dạy học chắc đến đâu, nắm vững kiến thức đến đó, lồng ghép ôn tập ngay trong quá trình giảng dạy thường xuyên, thay vì dồn áp lực vào giai đoạn ôn tập nước rút. Điều này vừa giúp học sinh hình thành nền tảng kiến thức bền vững, vừa giảm áp lực cho cả giáo viên và học sinh khi kỳ thi đến gần.
Tác động tích cực tới dạy - học và định hướng lâu dài
Cô Kiều Thanh Huệ chia sẻ: "Điểm tích cực lớn nhất của bài thi tổ hợp là giúp học sinh yên tâm học đều các môn, tránh tâm lý học tủ, học lệch hay chờ đợi môn thi như những năm trước. Học sinh cần sẵn sàng tâm thế là có thể thi bất kỳ môn nào trong chương trình trung học cơ sở. Học gì thì kiểm tra, đánh giá nội dung đó, chứ không phải trông chờ xem năm nay thi môn gì”.
So với các năm trước, việc lựa chọn bài thi tổ hợp được đánh giá là một bước đi mang tính đột phá. Trước đây, khi môn thi thứ ba thay đổi theo từng năm, học sinh thường có xu hướng tập trung vào một số môn “thi chính”, trong khi các môn khác chỉ học ở mức hình thức. Điều này vô hình trung làm giảm mục tiêu giáo dục toàn diện ở bậc trung học cơ sở.
“Có những học sinh thế mạnh ở Tiếng Anh, nhưng cũng có những em lại mạnh ở Lịch sử, Địa lý hay Hóa học. Nếu chỉ chọn một môn làm môn thi thứ ba thì sẽ không công bằng cho tất cả học sinh. Bài thi tổ hợp giúp giảm rủi ro cho người học, bởi năng lực của học sinh được đánh giá trên nhiều lĩnh vực, không bị phụ thuộc vào một môn duy nhất.
Từ góc độ chuyên môn, tôi cho rằng bậc trung học cơ sở là giai đoạn học sinh cần được trải nghiệm và học đều các môn, thay vì phân hóa sớm theo định hướng khối ngành. Việc phân hóa nên được thực hiện rõ ràng hơn ở bậc trung học phổ thông, khi học sinh đã có sự định hướng nghề nghiệp cụ thể", cô Huệ bày tỏ.
Về công tác ôn tập, nữ hiệu trưởng cho biết bài thi tổ hợp không làm thay đổi quá nhiều phương pháp dạy và học trong nhà trường. Việc Sở đã ban hành ma trận đề thi và đề minh họa từ sớm, các tổ chuyên môn có đầy đủ căn cứ để lồng ghép nội dung ôn tập ngay trong quá trình giảng dạy, không cần tổ chức ôn luyện cấp tốc hay gây áp lực cho học sinh.
Bên cạnh đó, nhà trường cũng chủ động tuyên truyền thông tin về bài thi tổ hợp tới phụ huynh và học sinh thông qua nhiều kênh như họp phụ huynh, website, mạng xã hội, nhằm giúp phụ huynh hiểu rõ chủ trương, từ đó đồng hành cùng nhà trường trong việc tạo tâm thế tích cực cho học sinh.
Theo cô Kiều Thanh Huệ, với sự chuẩn bị sớm, lộ trình rõ ràng và định hướng phù hợp, bài thi tổ hợp không chỉ bảo đảm tính công bằng cho học sinh mà còn góp phần thúc đẩy mục tiêu giáo dục toàn diện ở bậc trung học cơ sở, tạo nền tảng vững chắc để học sinh bước vào bậc trung học phổ thông trong giai đoạn tới.
Về phía Trường Trung học cơ sở Quyết Thắng, theo thầy Vũ Tiến Hùng, một điểm đáng chú ý trong quá trình tổ chức thi thử là việc toàn bộ bài thi được chấm bằng máy quét trắc nghiệm, cho kết quả nhanh và chính xác. Theo thầy Hùng, chỉ sau thời gian ngắn, nhà trường đã có dữ liệu đầy đủ để đánh giá năng lực học sinh theo từng môn thành phần trong bài thi tổ hợp.
“Do 80 câu hỏi đều là trắc nghiệm nên nhà trường chỉ cần quét bài là có thể nhận ra ngay học sinh mạnh môn nào, yếu môn nào. Ví dụ, em nào làm sai nhiều câu Tiếng Anh nhưng đúng nhiều câu Lịch sử, Địa lý sẽ thể hiện rất rõ môn học 'sở trường' của học sinh. Từ đó, nhà trường và giáo viên có cơ sở để kịp thời điều chỉnh phương pháp ôn tập để các em học đều các môn”, thầy Hùng cho biết.
Thực tế triển khai cũng cho thấy, bài thi tổ hợp góp phần thay đổi nhận thức của học sinh trong quá trình học tập. Thay vì chỉ tập trung vào một số môn “thi chính” như Toán, Ngữ văn hay Tiếng Anh, học sinh bắt đầu quan tâm hơn đến các môn còn lại. Tuy nhiên, mức độ kiến thức trong đề thi không quá chuyên sâu, không buộc học sinh phải học thêm hay ôn luyện nặng nề.
Theo thầy Hùng, ban đầu phụ huynh và học sinh còn bỡ ngỡ, lo lắng khi nghe thông tin về bài thi tổ hợp với kiến thức trải rộng. Tuy nhiên, sau khi học sinh trực tiếp tham gia thi thử, tâm lý đã dần ổn định. Các em khá hào hứng khi làm bài. Thực tế cuối kỳ học sinh vẫn phải thi tất cả các môn, nên bài thi tổ hợp không làm tăng gánh nặng học tập.
Đặc biệt, việc môn Tiếng Anh chiếm tỷ lệ câu hỏi lớn trong bài thi tổ hợp được đánh giá là phù hợp với định hướng tăng cường dạy và học ngoại ngữ trong nhà trường. Điều này góp phần nâng cao ý thức học tập Tiếng Anh của học sinh, nhất là trong bối cảnh hội nhập và đổi mới giáo dục.
Từ góc độ cơ sở giáo dục, Trường Trung học cơ sở Quyết Thắng kỳ vọng bài thi tổ hợp sẽ mang lại những lợi ích lâu dài cho học sinh khi bước vào bậc trung học phổ thông. Bài thi không chỉ giúp hạn chế tình trạng học lệch, học tủ mà còn cung cấp dữ liệu đầu vào quan trọng để các trường trung học phổ thông tư vấn lựa chọn tổ hợp môn học, phân lớp và bố trí giáo viên phù hợp.
“Kết quả thi thử cho thấy đề thi đã có khả năng phân loại nhất định. Nhà trường sẽ tổng hợp, báo cáo đầy đủ lên Sở Giáo dục và Đào tạo để Sở có thêm căn cứ hoàn thiện kế hoạch tuyển sinh trong thời gian tới”, thầy Hùng cho biết.
Theo thầy Hùng, việc mạnh dạn đổi mới với bài thi tổ hợp là bước đi cần thiết, phù hợp với xu thế đổi mới kiểm tra, đánh giá hiện nay, góp phần bảo đảm công bằng và quyền lợi cho người học, đồng thời tạo nền tảng ổn định cho việc triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 ở bậc trung học phổ thông.