Thông tư 27/2020/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực, trong đó nhấn mạnh vai trò của giáo viên trong việc theo dõi, đánh giá quá trình học tập của học sinh trên cơ sở yêu cầu cần đạt của chương trình.
Thông tư 27 không quy định chi tiết cách thức tổ chức ra đề kiểm tra định kỳ, cũng như không xác định rõ chủ thể nào trực tiếp xây dựng đề kiểm tra trong nhà trường. Trong quá trình triển khai thực tế, các cơ sở giáo dục đã vận dụng theo nhiều cách khác nhau, dẫn đến sự đa dạng trong tổ chức ra đề, đồng thời cũng nảy sinh những vấn đề cần được nhìn nhận và trao đổi.
Những cách làm bám sát thực tiễn dạy học
Tại một số trường tiểu học, việc tổ chức ra đề kiểm tra định kỳ được thực hiện theo hướng phát huy vai trò chuyên môn của giáo viên.
Theo chia sẻ của một giáo viên đang công tác tại Thành phố Hồ Chí Minh, giáo viên trong khối trực tiếp xây dựng đề kiểm tra, sau đó tổ chức sinh hoạt tổ chuyên môn để phản biện chéo giữa các giáo viên.
Tổ trưởng chuyên môn tổng hợp, chỉnh sửa và trình lên ban giám hiệu. Trước khi đưa vào ngân hàng đề, ban giám hiệu tiếp tục rà soát, thẩm định về mức độ phù hợp với chương trình, yêu cầu cần đạt và đặc điểm học sinh.
Khi tổ chức kiểm tra, nhà trường tiến hành bốc thăm ngẫu nhiên đề đã được thẩm định để sử dụng.
Cách làm này cho thấy sự phối hợp giữa giáo viên và ban giám hiệu trong quản lý chuyên môn, đồng thời bảo đảm đề kiểm tra xuất phát từ thực tiễn giảng dạy của giáo viên đứng lớp – những người nắm rõ tiến trình học tập và mức độ tiếp thu của học sinh.
Tại một số trường học ở tỉnh Lâm Đồng, quy trình ra đề cũng được xây dựng theo hướng phân công, phối hợp rõ ràng.
Một phó hiệu trưởng chuyên môn (đề nghị không nêu tên) cho biết, các tổ chuyên môn xây dựng ma trận đề kiểm tra trước. Trên cơ sở đó, ban giám hiệu trao đổi, thống nhất ma trận, sau đó giáo viên xây dựng đề theo ma trận đã được duyệt.
Hội đồng thẩm định đề của nhà trường sẽ xem xét mức độ phù hợp của đề với ma trận, chương trình và yêu cầu cần đạt đến thời điểm kiểm tra.
Trong quá trình thẩm định, ban giám hiệu có thể góp ý điều chỉnh về cách hỏi hoặc mức độ vận dụng, song vẫn giữ nguyên dạng bài, bảo đảm nội dung nằm trong phạm vi chương trình đang học, không ra vượt chuẩn kiến thức – kỹ năng, không đưa kiến thức của học kỳ sau vào kiểm tra sớm.
Có nơi phó hiệu trưởng chuyên môn trực tiếp ra đề kiểm tra
Bên cạnh những cách thức làm đề kiểm tra nêu trên, thực tế cũng ghi nhận một số cách làm chưa thật sự phù hợp với yêu cầu đánh giá sát thực tiễn dạy học.
Tại một số trường, dù giáo viên và tổ chuyên môn đã xây dựng ma trận và đề kiểm tra, nhưng đề chính thức sử dụng lại do phó hiệu trưởng chuyên môn trực tiếp xây dựng, chỉ kế thừa một phần nhỏ từ đề của giáo viên.
Hệ quả là có trường hợp đề kiểm tra chưa bám sát nội dung đã được dạy đến thời điểm kiểm tra, xuất hiện câu hỏi có mức độ khó cao hơn mặt bằng chung của học sinh, hoặc đưa vào nội dung thuộc giai đoạn học tập sau.
Điều này không chỉ gây áp lực cho học sinh, mà còn tạo tâm lý nặng nề cho giáo viên – những người trực tiếp giảng dạy nhưng không tham gia quyết định công cụ đánh giá kết quả học tập của lớp mình.
Cần nhìn nhận khách quan rằng, cán bộ quản lý, trong đó có phó hiệu trưởng chuyên môn, không trực tiếp theo sát tiến trình học tập của từng lớp học như giáo viên chủ nhiệm hoặc giáo viên dạy môn.
Vì vậy, nếu việc ra đề kiểm tra không có sự phối hợp chặt chẽ với giáo viên đứng lớp, nguy cơ đề kiểm tra chưa thật sự sát với thực tế dạy học là điều có thể xảy ra.
Thông tư 27 không đặt ra mục tiêu trao quyền tuyệt đối cho bất kỳ cá nhân nào trong hoạt động đánh giá học sinh, mà hướng đến việc đánh giá vì sự tiến bộ của người học, trên cơ sở thực tiễn dạy học.
Trong bối cảnh Thông tư chưa quy định cụ thể mô hình tổ chức ra đề kiểm tra, việc mỗi địa phương, mỗi nhà trường có cách vận dụng khác nhau là điều khó tránh khỏi.
Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, những cách thức tổ chức tôn trọng vai trò chuyên môn của giáo viên, kết hợp với cơ chế phản biện của tổ chuyên môn và thẩm định của ban giám hiệu, thường giúp đề kiểm tra bảo đảm chất lượng, phù hợp với đối tượng học sinh và tạo được sự đồng thuận trong nhà trường.
Vấn đề đặt ra không nằm ở việc ai được quyền ra đề, mà ở chỗ cách tổ chức ra đề cần bảo đảm bám sát thực tiễn dạy học, có sự phối hợp rõ ràng giữa giáo viên và cán bộ quản lý.
Khi vai trò được phân định hợp lý, hoạt động kiểm tra – đánh giá mới thực sự phát huy đúng mục tiêu cốt lõi: đánh giá vì sự tiến bộ của học sinh tiểu học.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.