Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 luôn là kỳ thi nhận được nhiều sự quan tâm của phụ huynh, học sinh cũng như các nhà trường. Tính đến thời điểm hiện tại, một số địa phương trên cả nước đã công bố môn thi thứ ba trong kỳ tuyển sinh lớp 10 năm học 2026–2027. Trong khi đó, tại Hà Nội, môn thi thứ ba vẫn là một “ẩn số”, khiến không ít phụ huynh, học sinh mong ngóng.
Theo lãnh đạo các trường trung học cơ sở, phụ huynh và học sinh không nên quá lo lắng cho môn thi thứ ba mà nên có kế hoạch ôn tập nắm vững kiến thức cơ bản ở tất cả các môn, rèn kỹ năng làm bài và giữ tâm lý ổn định. Việc chuẩn bị chắc chắn từ sớm sẽ giúp các em chủ động hơn dù môn thi thứ ba được công bố là môn nào.
Chưa công bố môn thi thứ 3 cũng là cách hạn chế học lệch
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Nguyễn Thị Hồng Minh - Phó Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Dịch Vọng (phường Cầu Giấy, Hà Nội) chia sẻ, hiện nay, một số tỉnh, thành phố đã công bố môn thi thứ ba trong kỳ tuyển sinh vào lớp 10, vì vậy việc Hà Nội chưa đưa ra thông tin chính thức cũng ít nhiều tác động đến tâm lý của phụ huynh và học sinh.
Tuy nhiên, đây không phải là vấn đề quá bất thường, bởi theo Thông tư số 30/2024/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo về ban hành Quy chế tuyển sinh trung học cơ sở và tuyển sinh trung học phổ thông, môn thi thứ 3 sẽ được công bố trước ngày 31/3/2026. Đồng thời, chủ trương hiện nay của ngành giáo dục là hướng tới việc học sinh được học đều, nắm vững kiến thức cơ bản ở tất cả các môn học. Qua đó việc chưa công bố môn thi thứ 3 cũng là một cách hạn chế tình trạng học sinh học lệch, có thiên hướng chỉ chú trọng vào các môn đi thi mà lơ là các môn khác.
Đặc biệt, tâm lý chung phụ huynh và học sinh đều mong muốn được công bố môn thi thứ ba vào lớp 10 càng sớm càng tốt để chủ động trong việc học tập và ôn luyện, đồng thời tránh dồn áp lực vào giai đoạn cuối năm học. Tuy nhiên, dù công bố sớm hay muộn thì học sinh trên cùng một địa bàn đều có thời gian ôn tập như nhau, nếu em nào có sự chuẩn bị tốt thì chắc chắn sẽ không bị lúng túng trước kỳ thi.
Hiểu được điều này, nhà trường và giáo viên các bộ môn luôn bám sát chương trình, tăng cường rèn luyện kỹ năng làm bài cho học sinh, đồng thời đặc biệt quan tâm đến việc hỗ trợ tâm lý cho các em trong giai đoạn trước kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10.
Với nhà trường, yếu tố quan trọng nhất ở thời điểm hiện tại là giúp học sinh giữ được tâm lý ổn định, tự tin, chủ động trong học tập cũng như nắm chắc kiến thức nền tàng. Khi các em có kiến thức cơ bản chắc chắn và tinh thần vững vàng, khi môn thi thứ ba được công bố ở thời điểm nào cũng sẽ không còn là áp lực quá lớn.
“Thay vì quá lo lắng hay đoán trước môn thi thứ ba, điều quan trọng hơn là học sinh cần học chắc kiến thức cơ bản ở tất cả các môn học. Thực tế cho thấy, những năm trước đây, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội đều có lộ trình và thời điểm công bố phương án thi rõ ràng. Vì vậy phụ huynh và học sinh cũng đã quen với nhịp độ này và không quá hoang mang”, cô Minh chia sẻ.
Về môn thi thứ 3, theo cô Minh, mỗi môn học đều giữ một vai trò nhất định trong việc hình thành năng lực và tư duy toàn diện cho học sinh. Việc học chắc kiến thức không nên chỉ phục vụ cho mục tiêu vượt qua một kỳ thi hay một môn thi cụ thể, mà cần được nhìn nhận là quá trình tích lũy nền tảng lâu dài. Khi học sinh được trang bị đầy đủ kiến thức cơ bản ở các môn học, các em sẽ có khả năng thích ứng tốt hơn trước mọi thay đổi của phương án thi, đồng thời chủ động trong việc điều chỉnh kế hoạch học tập khi cần thiết.
Quan trọng hơn, nền tảng kiến thức vững vàng chính là “bệ đỡ” để học sinh bước vào bậc trung học phổ thông với tâm thế tự tin, không bị hẫng hụt trước yêu cầu học tập cao hơn. Từ đó, việc thi vào lớp 10 không chỉ là một cột mốc mang tính tuyển chọn, mà còn là bước chuyển tiếp cần thiết giúp học sinh chuẩn bị hành trang học tập bền vững.
Cùng bàn về vấn đề này, thầy Nguyễn Cao Cường - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Thái Thịnh (phường Đống Đa, Hà Nội), việc ôn thi vào lớp 10 đều đã được các nhà trường triển khai kế hoạch dài hơi ngay từ đầu năm học. Vì vậy, việc công bố môn thi thứ ba sớm hay muộn không phải là vấn đề quá đáng lo. Theo thông lệ những năm trước, Hà Nội thường công bố vào khoảng cuối tháng 2 hoặc đầu tháng 3, và mốc thời gian này đã nằm trong dự tính của giáo viên cũng như nhà trường.
Vì vậy, khi môn thi hoặc bài thi thứ ba chính thức được công bố, học sinh hoàn toàn có thể điều chỉnh kế hoạch ôn tập bởi các em đã có nền tảng kiến thức sẵn có. Việc ôn tập lúc này sẽ giúp các em củng cố, hệ thống lại kiến thức và rèn kỹ năng làm bài. Cách làm này sẽ giúp các em không bị áp lực hay lúng túng trong giai đoạn nước rút của kỳ thi.
Thực tế, môn học nào cũng quan trọng, nếu quá chú trọng việc đoán môn thi thứ ba hoặc công bố quá sớm, vô hình trung sẽ tạo ra tâm lý học lệch, dẫn đến bỏ sót kiến thức các môn khác. Vì vậy, việc học đều, nắm chắc kiến thức cơ bản là cách tốt nhất để các em vừa tự tin bước vào kỳ thi, vừa chuẩn bị cho hành trình học tập ở các cấp khác sau này.
Cũng theo thầy Cường, kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 luôn là kỳ thi nhận được nhiều sự quan tâm của xã hội, nhất là những địa phương có quy mô dân số và mật độ dân cư cao như Hà Nội hay Thành phố Hồ Chí Minh. Có thể thấy, chỉ tiêu tuyển sinh vào lớp 10 công lập hiện vẫn chưa đáp ứng được đầy đủ nguyện vọng của phụ huynh và học sinh.
Tại Hà Nội, tỷ lệ học sinh có cơ hội trúng tuyển vào lớp 10 trung học phổ thông công lập dao động khoảng 60–70%. Điều này đồng nghĩa với việc đây là kỳ thi luôn có mức độ cạnh tranh và áp lực rất lớn. Tuy nhiên, đây không phải là vấn đề mới phát sinh mà đã được nhìn nhận từ nhiều năm trước. Vì vậy, các trường trên địa bàn thành phố cũng đã có kinh nghiệm trong việc tổ chức ôn tập, chuẩn bị kiến thức và tâm lý cho học sinh hằng năm.
"Trong bối cảnh hiện nay, chúng ta cần hiểu rằng việc học tập phải phù hợp với năng lực của từng học sinh. Trường công lập không nên được xem là lựa chọn duy nhất bởi điều đó dễ tạo ra áp lực không cần thiết, thậm chí đi ngược lại mục tiêu giáo dục là phát triển toàn diện học sinh. Gia đình và nhà trường cần phối hợp chặt chẽ trong việc đánh giá đúng năng lực của các em, vừa tích cực bồi dưỡng, cũng như làm tốt công tác định hướng.
Bên cạnh đó, việc lựa chọn nguyện vọng cần thực tế và phù hợp. Nếu học sinh có năng lực học tập chưa thực sự tốt nhưng lại đăng ký vào những trường có điểm chuẩn quá cao thì khả năng trúng tuyển sẽ rất thấp, dẫn đến tâm lý lo lắng, thất vọng. Ngoài ra, đối với những học sinh có học lực trung bình, nhà trường và gia đình có thể mạnh dạn định hướng nghề nghiệp cho các học tập tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Việc tham gia học tập tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cũng là một hướng đi tích cực, mở ra nhiều cơ hội trong tương lai. Khi có nhiều lựa chọn phù hợp hơn, học sinh sẽ cảm thấy thoải mái hơn, giảm bớt áp lực và tránh được những tổn thương tâm lý không cần thiết trong giai đoạn này", thầy Cường chia sẻ.
Dưới góc nhìn của phụ huynh học sinh, chị Lê Hồng Hạnh, phụ huynh có con học lớp 9 tại Trường Trung học cơ sở Phương Mai (phường Kim Liên, Hà Nội), bày tỏ mong muốn Hà Nội sớm công bố phương án môn thi thứ ba để gia đình và học sinh có thể chủ động xây dựng kế hoạch học tập, ôn luyện một cách khoa học.
Thực tế, kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 luôn được xem là một trong những kỳ thi căng thẳng nhất đối với học sinh phổ thông bởi tính cạnh tranh cao và ảnh hưởng trực tiếp đến định hướng học tập trong những năm tiếp theo.
Phụ huynh luôn khuyến khích con duy trì việc học tập toàn diện, bám sát chương trình chính khóa, tránh học lệch và chú trọng nền tảng kiến thức lâu dài. Tuy nhiên, với tâm lý chung của phụ huynh và học sinh hiện nay, sự thấp thỏm, lo lắng vẫn là điều khó tránh khỏi trong bối cảnh “cuộc đua vào lớp 10” ngày càng nóng, khi mọi sự chuẩn bị đều phụ thuộc lớn vào thông tin chính thức từ cơ quan quản lý giáo dục.
Chị Hạnh cũng bày tỏ mong muốn, nên chọn môn thi thứ 3 trong kỳ thi lớp 10 là môn tiếng Anh, bởi tiếng Anh là một trong những thế mạnh của học sinh Hà Nội và cũng phù hợp với chủ trương đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ 2.
Trường học chủ động kế hoạch ôn tập cho học sinh
Theo thầy Nguyễn Cao Cường, với Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, việc dạy học và ôn tập không thể dừng lại ở việc truyền thụ kiến thức đơn thuần, mà cần tiếp cận theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh.
Tại Trường Trung học cơ sở Thái Thịnh, cũng như nhiều trường trung học cơ sở khác cũng đã có nhiều kinh nghiệm trong việc triển khai kế hoạch ôn tập ngay từ đầu năm học. Hàng tháng, nhà trường đều tổ chức kiểm tra, đánh giá khả năng đáp ứng của học sinh với các bộ môn, theo cấu trúc và hình thức giống kỳ thi vào lớp 10.
Cách làm này giúp học sinh quen với dạng đề, hình thức làm bài, theo đó, môn Toán và Ngữ văn được thi tự luận, các môn còn lại học sinh sẽ được thi trắc nghiệm và chấm bằng máy. Đồng thời, các môn khác cũng được xoay vòng kiểm tra để đảm bảo học sinh không quên kiến thức. Nhờ vậy, khi bước vào kỳ thi chính thức, các em đã quen với cấu trúc đề, giữ tâm lý vững vàng và sẵn sàng để đạt kết quả tốt nhất.
Điều quan trọng trong giai đoạn hiện nay là sự phối hợp, đồng hành chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội để tạo điều kiện tốt nhất, giảm áp lực không cần thiết và giúp học sinh bước vào kỳ thi với tâm thế tự tin, vững vàng.
Còn theo cô Minh, nhà trường đã chủ động xây dựng kế hoạch ôn tập cho học sinh lớp 9, trong đó chú trọng vào 2 môn chính là Toán và Ngữ văn. Bên cạnh đó, các môn học khác cũng được nhà trường dạy và học đồng đều, bám sát chương trình, đảm bảo các em nắm chắc phần kiến thức cơ bản.
Đặc biệt, nhà trường đã tổ chức các đợt thi thử cho những môn thi vào lớp 10, vừa để củng cố kiến thức nền tảng, vừa để từng bước làm quen với cấu trúc và yêu cầu của môn thi mới. Việc ôn tập không chỉ dừng ở việc hệ thống lại kiến thức mà còn gắn với luyện đề để các em từng bước làm quen với yêu cầu của kỳ thi.
Nhà trường cũng đặc biệt lưu ý rèn luyện kỹ năng làm bài. Học sinh được hướng dẫn cách phân bổ thời gian hợp lý, áp dụng các phương pháp làm bài hiệu quả, từ đó nâng cao khả năng vận dụng kiến thức vào các dạng bài thi khác nhau.
Gửi lời khuyên tới học sinh, cô Minh nhắn nhủ, để việc ôn tập đạt hiệu quả, học sinh lớp 9 cần xây dựng kế hoạch học tập khoa học, phân chia thời gian hợp lý và xác định rõ những phần kiến thức đã nắm vững, phần nào còn yếu để tập trung ôn luyện.
Một yếu tố quan trọng không kém chính là việc duy trì sức khỏe tốt, ăn uống đầy đủ, ngủ đủ giờ và sinh hoạt điều độ. Điều này giúp các em có năng lượng, sự minh mẫn và tinh thần sảng khoái để học tập hiệu quả.
Ngoài ra, phụ huynh cần đồng hành, khích lệ và tạo môi trường học tập yên tĩnh cho con, quan tâm đến sức khỏe và giấc ngủ, đồng thời tránh tạo áp lực quá mức. Sự kết hợp giữa nỗ lực của học sinh và sự ủng hộ, hướng dẫn đúng cách từ phụ huynh sẽ giúp các em tự tin, sẵn sàng và đạt kết quả tốt trong kỳ thi.