Năm 2026 được xem là dấu mốc quan trọng của ngành giáo dục khi nhiều luật về giáo dục chính thức có hiệu lực, cùng hàng loạt chính sách và quy định mới được triển khai trong nhà trường. Điều này đặt giáo dục nhiều địa phương trước những thay đổi lớn, đan xen cả cơ hội và thách thức.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ, Nhà giáo ưu tú Lê Thị Hương – Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Trị đã chia sẻ về những nỗ lực tháo gỡ các “điểm nghẽn” của giáo dục tỉnh, đồng thời từng bước nâng cao chất lượng dạy học, đáp ứng yêu cầu đổi mới hiện nay.
Thiếu 10,2% biên chế định mức vẫn phải tinh giản 999 chỉ tiêu
Bước sang năm 2026, bài toán thiếu giáo viên vẫn là thách thức đối với ngành giáo dục tỉnh Quảng Trị. Tiến sĩ, Nhà giáo ưu tú Lê Thị Hương cho hay, theo Quyết định số 3124/QĐ-UBND ngày 16/12/2025 của Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị, số lượng biên chế sự nghiệp giáo dục được giao năm 2026 là 28.950 chỉ tiêu (cấp xã 24.824 chỉ tiêu, đơn vị trực thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo 4.126 chỉ tiêu). Số biên chế hiện có trong các đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập là 28.502 người.
Theo định mức quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, số lượng cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên, toàn ngành còn thiếu khá nghiêm trọng, khoảng 10,2% với số lượng khoảng 3000 người (trong đó riêng giáo viên thiếu 2.159 biên chế).
Riêng đối với cấp học mầm non, hiện toàn cấp học có 7.929 giáo viên, song so với yêu cầu theo định mức tối đa của Bộ Giáo dục và Đào tạo vẫn còn thiếu 1.249 giáo viên, đặt ra nhiều áp lực cho công tác tổ chức chăm sóc, giáo dục trẻ.
Việc thiếu giáo viên kéo dài đã tác động trực tiếp đến chất lượng dạy và học, nhất là việc triển khai dạy 2 buổi/ngày, dạy học các môn học, hoạt động giáo dục thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 và nhiều chính sách mới trong giáo dục.
Trong khi đó, các địa phương chỉ được giao tối đa 70% hợp đồng theo Nghị định 111/2022/NĐ-CP của Chính phủ: Về hợp đồng đối với một số loại công việc trong cơ quan hành chính và đơn vị sự nghiệp công lập, so với phần thiếu biên chế, không đủ để đáp ứng nhu cầu dạy học thực tế. Theo lộ trình tinh giản biên chế, toàn ngành phải cắt giảm 999 chỉ tiêu trong năm 2026.
"Quảng Trị là tỉnh có điều kiện kinh tế - xã hội đang ở mức trung bình so với cả nước, đời sống người dân còn khó khăn. Nguồn thu của các đơn vị sự nghiệp còn thấp, không ổn định, mức độ xã hội hóa các dịch vụ công chưa cao. Do đó, việc triển khai giao quyền tự chủ cho các đơn vị sự nghiệp công lập còn hạn chế. Việc cắt giảm biên chế sự nghiệp giáo dục theo lộ trình chưa gắn với cơ chế tự chủ về tài chính và xã hội hóa.
Tỷ lệ học sinh trung bình/lớp theo vùng của các trường trên địa bàn tỉnh còn thấp so với mức bình quân quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo nhưng do địa bàn dàn trải, hầu hết các trường có nhiều điểm trường nên việc bố trí sắp xếp gặp khó khăn, ảnh hưởng đến khả năng phân bổ định mức giáo viên theo quy định, đặc biệt ở cấp tiểu học và trung học cơ sở" - bà Hương bày tỏ.
Trước thực trạng đó, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Trị đã tiến hành rà soát biên chế hiện có của các đơn vị sự nghiệp thuộc Sở, cân đối thừa, thiếu cục bộ giữa các bộ môn và giữa các đơn vị; thực hiện thuyên chuyển 77 viên chức từ nơi thừa đến nơi thiếu bảo đảm cân đối đội ngũ để thực hiện nhiệm vụ dạy học.
Đồng thời, căn cứ vào số liệu về thực trạng biên chế và nhu cầu tuyển dụng giáo viên phục vụ xây dựng kế hoạch tuyển dụng giáo viên năm 2025 từ Sở Nội vụ và các đơn vị liên quan, Sở Giáo dục và Đào tạo sẽ dự thảo Kế hoạch tuyển dụng trình Ủy ban nhân dân tỉnh phê duyệt.
Năm học 2025-2026, qua tham mưu của Sở Giáo dục và Đào tạo, số hợp đồng chuyên môn, nghiệp vụ (Hợp đồng 111) được Hội đồng nhân dân tỉnh giao cho các đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập trên địa bàn tỉnh là 1.419 chỉ tiêu, cơ bản giải quyết khoảng 70% số giáo viên thiếu theo định mức quy định.
Sở tham mưu điều chỉnh lộ trình và chỉ tiêu tinh giản biên chế năm 2026 theo hướng không áp dụng tỷ lệ bình quân 10% đối với lĩnh vực giáo dục. Theo đó, không cắt giảm 999 chỉ tiêu trong năm 2026, đồng thời tiếp tục đề nghị Trung ương không thực hiện tinh giản theo lộ trình năm 2026 đối với biên chế sự nghiệp giáo dục.
Hiện nay, Sở đã triển khai rà soát, sắp xếp lại mạng lưới trường học trên địa bàn, điều chỉnh quy mô lớp học một cách hợp lý, từng bước thu gọn các điểm trường lẻ trên nguyên tắc bảo đảm thuận lợi cho người dân, phù hợp với điều kiện thực tế của từng vùng, miền, địa phương và tuân thủ quy định tại Thông tư số 13/2020/TT-BGDĐT ngày 26/5/2020 của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Đối với mầm non, Sở khuyến khích thành lập các cơ sở mầm non tư thục tại những vùng có điều kiện thuận lợi nhằm giảm tải cho hệ thống trường công lập, qua đó tập trung đội ngũ giáo viên biên chế cho các địa bàn khó khăn.
Bên cạnh đó, công tác điều động cán bộ quản lý được thực hiện linh hoạt; ngoài việc giảng dạy theo quy định, trong những trường hợp cấp thiết, lãnh đạo nhà trường trực tiếp tham gia đứng lớp trong thời gian chờ bổ sung giáo viên theo thẩm quyền.
Ngành giáo dục cũng ưu tiên các chính sách tuyển dụng, thu hút và trọng dụng sinh viên tốt nghiệp loại xuất sắc, giỏi và giáo viên có năng lực cao thông qua chế độ tiền lương và điều kiện làm việc phù hợp khi về công tác tại địa phương.
Đối với đội ngũ, Sở quan tâm thực hiện đầy đủ các chế độ chính sách như: nâng bậc lương trước thời hạn đối với cá nhân lập thành tích xuất sắc trong thực hiện nhiệm vụ, xét thăng hạng đối với giáo viên, nhân viên; hỗ trợ về nhà công vụ và trợ cấp đặc thù đối với giáo viên công tác tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và biên giới...
Xây mới, nâng cấp trường nội trú với tổng kinh phí hơn 3.400 tỷ đồng
Trong năm 2025, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Trị đã nhiều lần tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành hoặc trình Hội đồng nhân dân ban hành một số chính sách liên quan đến giáo dục và một số định hướng nhằm hỗ trợ về cơ sở vật chất, đội ngũ và điều kiện học tập để bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục công bằng cho học sinh.
Đặc biệt, trong Chiến dịch xây dựng trường học tại các xã biên giới trên địa bàn tỉnh Quảng Trị, Sở Giáo dục và Đào tạo đã đề xuất 16 công trình xây mới và nâng cấp tại 15 xã biên giới với tổng mức kinh phí hơn 3.400 tỷ đồng.
"Việc xây dựng trường phổ thông nội trú tại các xã biên giới có ý nghĩa chính trị - xã hội và nhân văn sâu sắc, thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước đối với đồng bào, đặc biệt là các cháu học sinh tại vùng phên dậu của Tổ quốc.
Đây là một nhiệm vụ chính trị trọng tâm, cấp bách trong phát triển kinh tế - xã hội và thực hiện chính sách đại đoàn kết dân tộc nhằm nâng cao dân trí, đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực, tạo nguồn cán bộ là người đồng bào dân tộc thiểu số, địa phương, chăm lo đời sống vật chất và tinh thần cho đồng bào vùng biên giới, góp phần củng cố quốc phòng, an ninh.
Đối với tỉnh Quảng Trị, đây vừa là cơ hội, vừa là thách thức để tỉnh nhà có được những cơ sở giáo dục khang trang, hiện đại, đầy đủ các thiết chế của một trường học phổ thông, chính là bước đi cụ thể trong việc hiện thực hóa khát vọng nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, xây dựng một nền giáo dục công bằng, toàn diện và hiện đại, ngang tầm khu vực và quốc tế.
Các trường được đầu tư các trang thiết bị hiện đại, giúp các em học sinh làm chủ tri thức thông qua kết hợp hài hòa giữa học lí thuyết và thực hành, đảm bảo học đi đôi với hành, lý thuyết gắn liền với thực tiễn, nhà trường gắn liền với xã hội; đồng thời các em có cơ hội để phát triển toàn diện năng lực bản thân, đặc biệt là các năng khiếu sở trường, qua đó bảo tồn phát huy hệ giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của các dân tộc. Sự hình thành ngôi trường với mô hình mới sẽ tạo điều kiện tập trung nguồn lực, đội ngũ nhà giáo, kết nối chia sẻ, đổi mới sáng tạo, tạo đột phá phát triển chất lượng giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số miền núi, vùng cao biên giới.
Khi hoàn thành xây dựng, đưa vào vận hành các trường phổ thông nội trú vùng biên giới, sẽ là cơ hội cho hơn 30 ngàn học sinh phổ thông có được môi trường học tập đầy đủ, hiện đại, khang trang, thỏa mãn mong muốn của học sinh, người dân, thầy cô vùng biên giới cũng như toàn tỉnh" - bà Hương cho hay.
Trong thời gian tới, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh sẽ tiếp tục tham mưu xây dựng chính sách của địa phương hỗ trợ cho học sinh học bán trú tại các trường nội trú; đảm bảo cơ sở vật chất trường mầm non, phổ thông và xây dựng trường đạt chuẩn quốc gia giai đoạn 2026-2030; tổ chức lại các cơ sở giáo dục chuyên biệt công lập đối với người khuyết tật và nhiều nội dung khác.
Đẩy mạnh công tác chuyển đổi số trong giáo dục
Theo Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Trị, công tác chuyển đổi số trong giáo dục được triển khai thông qua việc tăng cường truyền thông, hướng dẫn thống nhất nhằm giúp cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh và phụ huynh hiểu đúng bản chất của “chuyển đổi số” là đổi mới toàn diện phương thức quản trị, dạy học và kiểm tra, đánh giá, chứ không chỉ dừng lại ở việc trang bị thiết bị công nghệ.
Trên cơ sở đó, ngành giáo dục ưu tiên chuẩn hóa dữ liệu trường, lớp, học sinh và giáo viên, thống nhất quy trình cập nhật và khai thác dữ liệu phục vụ công tác quản lý, điều hành và ra quyết định, từng bước hình thành nền tảng dữ liệu đồng bộ cho chuyển đổi số.
Song song với việc khuyến khích sử dụng các nền tảng giáo dục thông minh, việc thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ và trí tuệ nhân tạo trong đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá được đẩy mạnh, hướng tới phát triển các mô hình “trường học số, lớp học thông minh” phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương, đơn vị.
Sở đồng thời tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng chuyên đề về ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ số trong công tác quản lý và giảng dạy, tập trung hỗ trợ cán bộ quản lý và giáo viên khai thác hiệu quả các công cụ AI trong quản trị nhà trường, xây dựng kế hoạch dạy học, thiết kế học liệu, đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực người học, đồng thời khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp và các cơ sở giáo dục đại học trong hoạt động đào tạo, bồi dưỡng.
Bên cạnh đó, việc triển khai học bạ số được thực hiện theo lộ trình, bảo đảm thống nhất về quy trình, dữ liệu và kỹ thuật, từng bước thay thế phương thức quản lý học bạ truyền thống, không chỉ góp phần hiện đại hóa công tác quản lý hồ sơ học sinh mà còn nâng cao hiệu quả khai thác dữ liệu trong theo dõi quá trình học tập và đánh giá kết quả giáo dục.
Ngoài ra, các đơn vị trường học được khuyến khích xây dựng, chia sẻ và khai thác hiệu quả kho học liệu số phù hợp với chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, tập trung vào bài giảng điện tử, học liệu mở, tư liệu minh họa, ngân hàng câu hỏi và học liệu phục vụ dạy học trực tuyến, hỗ trợ hoạt động tự học của học sinh.
Sẵn sàng cho các nhiệm vụ giáo dục mới
Sang năm mới, nhiều nhiệm vụ quan trọng đang chờ đợi ngành giáo dục. Trong đó có Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026 được tổ chức sớm hơn (dự kiến vào ngày 11, 12/6/2026) và có một vài điều chỉnh để đảm bảo tính phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, sắp xếp lại bộ máy thanh tra, đồng thời tiếp tục áp dụng công nghệ thông tin trong các khâu tổ chức thi.
Bà Hương chia sẻ: "Để đáp ứng yêu cầu của những thay đổi, đặc biệt trong bối cảnh kỳ thi đầu tiên được tổ chức sau khi sáp nhập tỉnh với địa bàn rộng hơn, quy mô lớn hơn, nhưng vẫn phải bảo đảm tính ổn định, không gây xáo trộn và tạo điều kiện thuận lợi nhất cho thí sinh, ngay từ đầu năm 2026, Sở Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo các phòng chức năng tiến hành rà soát hiện trạng cơ sở vật chất tại các trường học; kiểm tra, đánh giá các trang thiết bị phục vụ công tác in sao đề thi, chấm thi, qua đó chủ động tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh xây dựng phương án tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026.
Đồng thời, Sở Giáo dục và Đào tạo tiếp tục tham mưu Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành các chỉ thị, văn bản chỉ đạo tổ chức kỳ thi, phối hợp chặt chẽ với các đơn vị liên quan nhằm bảo đảm an ninh, an toàn cho kỳ thi".
Bên cạnh đó, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Trị đang tích cực chuẩn bị cho việc dạy học thống nhất một bộ sách giáo khoa vào năm học 2026-2027. Theo bà Hương, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh tổ chức quán triệt đầy đủ các văn bản chỉ đạo của Bộ đến các cơ sở giáo dục, đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên; đồng thời tăng cường công tác tuyên truyền, thông tin kịp thời tới phụ huynh và xã hội nhằm tạo sự đồng thuận, thống nhất trong quá trình triển khai.
Việc rà soát điều kiện thực tiễn của địa phương về đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, thiết bị dạy học và học liệu số được chú trọng để xây dựng kế hoạch phù hợp; các cơ sở giáo dục được chỉ đạo chuyển đổi sang bộ sách giáo khoa thống nhất theo đúng lộ trình, ưu tiên triển khai đồng bộ từ đầu cấp học nhằm bảo đảm tính liên thông, ổn định.
Đối với các lớp đang sử dụng bộ sách khác, việc chuyển tiếp được thực hiện có kế hoạch, không thay đổi đột ngột trong cùng một cấp học, hạn chế tối đa chi phí và xáo trộn trong dạy học. Song song với đó, công tác tập huấn, bồi dưỡng giáo viên được tổ chức tập trung vào việc khai thác nội dung sách giáo khoa, thiết kế kế hoạch bài dạy theo yêu cầu cần đạt của chương trình và điều chỉnh phương pháp, hình thức tổ chức dạy học phù hợp với điều kiện thực tế.
Các cơ sở giáo dục được chỉ đạo sử dụng ổn định, lâu dài bộ sách giáo khoa đã thống nhất, tăng cường sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học, chia sẻ kinh nghiệm khai thác sách giáo khoa, học liệu bổ trợ và ứng dụng công nghệ thông tin; đồng thời thực hiện kiểm tra, giám sát, đánh giá định kỳ việc triển khai để kịp thời hỗ trợ, tháo gỡ khó khăn cho cơ sở giáo dục và giáo viên.