Những ngày qua, dự thảo Nghị định quy định chế độ phụ cấp ưu đãi theo nghề đối với viên chức, người lao động công tác trong các cơ sở giáo dục công lập đang thu hút sự quan tâm của dư luận, đặc biệt là đề xuất áp dụng mức phụ cấp ưu đãi 80% đối với một số nhóm nhà giáo.
Trong đó, nội dung nhận được nhiều sự chú ý là việc xác định rõ mức phụ cấp cao nhất (80%) đối với nhà giáo trực tiếp giảng dạy tại các trường, lớp, trung tâm dành cho người khuyết tật và Trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập. Đây là lực lượng giáo viên đang làm việc trong môi trường giáo dục đặc thù, đòi hỏi chuyên môn sâu, cường độ lao động cao và sự tận tâm bền bỉ, nhưng lâu nay vẫn đối mặt với không ít khó khăn về điều kiện làm việc và chính sách đãi ngộ.
Phụ cấp ưu đãi là động lực giữ chân và thu hút giáo viên giáo dục đặc biệt
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Nguyễn Thị Tú Trân - Hiệu trưởng Trường Khuyết tật tỉnh Tây Ninh (phường Hoà Thành, tỉnh Tây Ninh) chia sẻ: "Đội ngũ giáo viên trong lĩnh vực giáo dục trẻ khuyết tật giữ vai trò vô cùng quan trọng, bởi đây là nhóm học sinh có nhu cầu hỗ trợ đặc biệt, cần được can thiệp sớm, chăm sóc thường xuyên và giáo dục theo những phương pháp riêng biệt.
Giáo dục trẻ khuyết tật không giống giáo dục phổ thông thông thường. Giáo viên không chỉ dạy kiến thức mà còn phải chăm sóc, can thiệp, hỗ trợ các em trong sinh hoạt hằng ngày. Hiện nay, Trường Khuyết tật tỉnh Tây Ninh có khoảng 160 học sinh, 100% là trẻ khuyết tật. Mỗi năm, nhà trường đều nhận được nhiều nguyện vọng đăng ký học từ phụ huynh, song không thể tuyển thêm do tình trạng thiếu giáo viên kéo dài".
Theo Hiệu trưởng Trường Khuyết tật tỉnh Tây Ninh, một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến tình trạng thiếu giáo viên giáo dục đặc biệt là chế độ, chính sách đãi ngộ còn hạn chế. Vì vậy, việc Nhà nước đề xuất điều chỉnh mức phụ cấp ưu đãi nghề đối với giáo viên dạy trẻ khuyết tật với mức 80% được xem là tín hiệu rất tích cực.
Được biết trước đây giáo viên giáo dục trẻ khuyết tật được hưởng mức phụ cấp ưu đãi nghề khoảng 70%. Theo dự thảo mới, mức này sẽ tăng lên 80% và theo lộ trình đề xuất trong dự thảo, từ năm 2031 trở đi có thể đạt 100%.
Theo cô Trân, việc tăng phụ cấp không chỉ có ý nghĩa về mặt thu nhập, mà còn mang giá trị tinh thần rất lớn. Dù mới là dự thảo nhưng thông tin này đã có tác động nhất định đến đời sống tinh thần của giáo viên. Nếu ban hành chính thức, chính sách này sẽ là sự động viên, khích lệ để các thầy cô tiếp tục gắn bó với nghề.
"Bên cạnh việc giữ chân giáo viên đang công tác, chính sách phụ cấp ưu đãi còn được kỳ vọng sẽ tạo sức hút đối với thế hệ trẻ, khuyến khích học sinh, sinh viên lựa chọn theo học ngành giáo dục đặc biệt. Nếu có chính sách tốt hơn, các bạn trẻ sẽ mạnh dạn theo học ngành này, từ đó tạo nguồn tuyển ổn định để tiếp nối các thế hệ giáo viên đi trước.
Hiện nay, Trường Khuyết tật tỉnh Tây Ninh là đơn vị công lập, giáo viên được tuyển dụng thông qua kỳ thi viên chức do Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức. Tuy nhiên, mỗi đợt tuyển dụng đều tiềm ẩn nỗi lo không có người đăng ký. Năm nay Sở cũng đã có kế hoạch chuẩn bị tổ chức thi tuyển giáo viên, nhưng tôi cũng không biết có ai đăng ký về trường hay không”, cô Trân bày tỏ.
Không chỉ giáo viên, theo dự thảo chính sách mới, đội ngũ nhân viên trong trường cũng được hưởng mức phụ cấp ưu đãi 20%. Cô Trân cho hay, điều này thể hiện sự quan tâm ngày càng toàn diện của Nhà nước đối với các cơ sở giáo dục chuyên biệt. Dự thảo lần này đã bao quát được hầu hết các đối tượng trong cơ sở giáo dục, đó là điều rất đáng ghi nhận.
Cô Trương Thị Tâm - Phó Hiệu trưởng Trường Giáo dục Chuyên biệt 15/5 (phường Phú Thọ, thành phố Hồ Chí Minh) cũng bộc bạch, thực tế cho thấy công tác tuyển dụng giáo viên giáo dục đặc biệt hiện nay vẫn gặp nhiều khó khăn. Số lượng sinh viên theo học ngành giáo dục đặc biệt không nhiều, trong khi những người tốt nghiệp lại có nhiều lựa chọn làm việc tại các trung tâm tư nhân với mức thu nhập hấp dẫn hơn.
Đối với các trường công lập, việc tuyển dụng thông qua thi viên chức càng khiến bài toán nhân lực trở nên nan giải. Hiện nay, nhà trường vẫn đang thiếu giáo viên. Trong bối cảnh đó, việc Nhà nước đề xuất áp dụng mức phụ cấp ưu đãi cao, nếu được triển khai sẽ trở thành nguồn động viên thiết thực đối với đội ngũ giáo viên.
"Có thêm phụ cấp, giáo viên sẽ vui hơn, yên tâm hơn trong công tác. Đó là sự quan tâm, ghi nhận về mặt tinh thần đối với những người đang làm việc trong lĩnh vực đặc thù này. Nếu giáo viên được hưởng mức phụ cấp ưu đãi 80%, thu nhập được cải thiện sẽ giúp các thầy cô giảm bớt áp lực chi tiêu trong gia đình, từ đó có thêm động lực gắn bó lâu dài với nghề. Quan trọng hơn, chính sách này còn góp phần thu hút giáo viên trẻ, đúng chuyên ngành về công tác tại các trường giáo dục chuyên biệt.
Giáo viên sẽ cảm nhận được sự ấm áp, sự trân trọng đối với công việc mình đang làm. Đó giống như một lời động viên, an ủi để các thầy cô tiếp tục kiên trì với nghề. Dù vậy, yếu tố giữ chân giáo viên ở lại với giáo dục chuyên biệt không chỉ nằm ở chế độ đãi ngộ.
Phần lớn giáo viên làm việc bằng tình yêu nghề và tình thương dành cho học sinh khuyết tật. Nhà nước quan tâm đến đâu, giáo viên vui đến đó. Còn lại, chúng tôi vẫn luôn hết lòng vì các em”, cô Tâm bày tỏ.
Nghề nghiệp đặc thù đòi hỏi chuyên môn cao và sự tận tâm bền bỉ
Cô Trương Thị Tâm cũng cho biết, giáo dục dành cho trẻ khuyết tật là lĩnh vực có nhiều đặc thù, đòi hỏi đội ngũ giáo viên không chỉ vững chuyên môn mà còn phải có sự kiên nhẫn, tận tâm và khả năng thích ứng cao.
Theo cô Tâm, giáo viên tại các trường giáo dục chuyên biệt vừa thực hiện chương trình giáo dục do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, song song với đó là các nội dung giảng dạy, can thiệp và hỗ trợ mang tính đặc thù. Giáo viên không chỉ dạy kiến thức mà còn phải xây dựng kế hoạch hỗ trợ riêng cho từng học sinh, phù hợp với dạng khuyết tật và khả năng tiếp nhận của các em.
"Điểm khó khăn lớn nhất trong công tác giảng dạy nằm ở đối tượng học sinh. Nhiều em có hành vi bản năng, dễ mất kiểm soát, cần được can thiệp thường xuyên và theo dõi sát sao. Trong môi trường đó, giáo viên vừa là người dạy học, vừa là người chăm sóc, hỗ trợ tâm lý và đồng hành cùng học sinh trong sinh hoạt hằng ngày. Từ việc hỗ trợ ăn bán trú đến điều chỉnh hành vi, tất cả đều đòi hỏi sự tập trung và cường độ lao động cao.
Chính vì vậy, giáo viên công tác tại trường giáo dục chuyên biệt phải được đào tạo đúng chuyên ngành sư phạm giáo dục đặc biệt, đồng thời không ngừng tự bồi dưỡng để đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp. Đây là lĩnh vực có yêu cầu chuyên môn rất cao, khác biệt rõ rệt so với giáo dục phổ thông thông thường”, cô Tâm nhấn mạnh.
Đặc thù của giáo dục chuyên biệt khiến quy mô lớp học phải được giới hạn nghiêm ngặt. Theo cô Nguyễn Thị Tú Trân, mỗi lớp chỉ nên có khoảng 10 - 12 học sinh, trong trường hợp quá tải, có lớp phải tăng lên 13 - 14 em, điều này ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả giảng dạy và can thiệp.
“Nếu lớp đông quá, giáo viên sẽ không thể theo sát từng em, trong khi mỗi học sinh khuyết tật lại có nhu cầu hỗ trợ rất khác nhau. Giáo viên tại trường không chỉ thực hiện nhiệm vụ giảng dạy mà còn đảm nhận vai trò chăm sóc, hỗ trợ kỹ năng sống, can thiệp hành vi, rèn luyện giao tiếp và khả năng tự phục vụ cho học sinh.
Mục tiêu của giáo dục trẻ khuyết tật không phải là đưa các em đạt được chuẩn mực như trẻ bình thường, mà là giúp các em tiến bộ từng bước: biết giao tiếp, biết nói, có thể tự sinh hoạt cá nhân và hòa nhập ở mức độ phù hợp nhất với khả năng của mình.
Chính vì tính chất đặc thù đó, yêu cầu chuyên môn đối với giáo viên giáo dục đặc biệt là rất cao. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy nguồn tuyển giáo viên ngành giáo dục đặc biệt đang rất khan hiếm. Hiện nay, giáo viên ngành này không nhiều, nguồn tuyển gần như không có. Mỗi năm đều có giáo viên đến tuổi nghỉ hưu, nhưng tuyển mới thì lại rất khó”, cô Trân cho biết.
Để đáp ứng nhu cầu trước mắt, nhiều trường buộc phải tuyển giáo viên mầm non hoặc tiểu học, sau đó cho đi học thêm chứng chỉ giáo dục đặc biệt, thay vì được đào tạo chính quy ngay từ đầu. Đây chỉ là giải pháp tình thế, chưa thể đáp ứng đầy đủ yêu cầu chuyên môn lâu dài của lĩnh vực này.
Từ thực tiễn công tác, Hiệu trưởng Trường Khuyết tật tỉnh Tây Ninh mong muốn chính sách phụ cấp ưu đãi sớm được ban hành và triển khai trong thực tế.
“Chúng tôi mong đây sẽ là nguồn động viên thiết thực, giúp giáo viên thêm niềm tin, thêm động lực để tiếp tục gắn bó với nghề chăm sóc, giáo dục các em học sinh khuyết tật”, cô Nguyễn Thị Tú Trân bày tỏ.
Cô Dương Thị Dung - Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập Thái Nguyên (phường Phan Đình Phùng, tỉnh Thái Nguyên) bày tỏ sự phấn khởi khi đề xuất áp dụng mức phụ cấp ưu đãi 80% đối với đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên công tác trong lĩnh vực giáo dục hòa nhập đang được đưa ra lấy ý kiến. Theo cô Dung, đây là một chính sách rất đáng mừng, nhất là khi Bộ Giáo dục và Đào tạo còn xây dựng lộ trình rõ ràng để nâng mức phụ cấp này lên 100% vào năm 2031.
“Nếu chính sách này được thực hiện, đó sẽ là sự quan tâm rất lớn, rất thiết thực đối với những người đang làm việc trong các mô hình giáo dục đặc thù như trung tâm giáo dục hòa nhập. Từ góc độ chính sách, có thể thấy việc đưa nhóm nhà giáo này vào diện được hưởng mức phụ cấp ưu đãi cao thể hiện rõ sự ưu tiên, ghi nhận và đánh giá đúng vai trò của Bộ Giáo dục và Đào tạo đối với hệ thống các trung tâm giáo dục chuyên biệt. Đây là một chính sách mang tính nhân văn, kịp thời động viên, khích lệ đội ngũ cán bộ, giáo viên đang làm việc trong môi trường rất đặc thù”, cô Dung nhấn mạnh.
Nói về đặc thù chuyên môn, cô Dung cho biết giáo viên tại các trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập đảm nhiệm những nhiệm vụ rất khác so với giáo viên ở các cơ sở giáo dục phổ thông thông thường.
Đối tượng mà các thầy cô trực tiếp chăm sóc và giáo dục là học sinh khuyết tật, với nhiều dạng khuyết tật khác nhau và mức độ can thiệp không giống nhau. Vì vậy, giáo viên không chỉ thực hiện nhiệm vụ giảng dạy mà còn phải trực tiếp chăm sóc, hỗ trợ, can thiệp hành vi cho các em trong suốt quá trình học tập.
Không chỉ làm việc tại trung tâm, đội ngũ giáo viên giáo dục hòa nhập còn thường xuyên tham gia hỗ trợ học sinh khuyết tật học hòa nhập tại các trường phổ thông trên địa bàn. Điều này đòi hỏi giáo viên phải di chuyển nhiều, linh hoạt trong chuyên môn và có khả năng phối hợp chặt chẽ với giáo viên phổ thông, phụ huynh học sinh để xây dựng kế hoạch giáo dục phù hợp cho từng em.
“Đây là một mô hình rất đặc biệt, bởi giáo viên vừa phải dạy, vừa phải chăm sóc, trong khi nhiều em có hành vi khó kiểm soát, mức độ khuyết tật nặng, nên áp lực công việc là rất lớn. Khi mới tiếp cận mô hình giáo dục hòa nhập, không ít giáo viên còn bỡ ngỡ, gặp nhiều khó khăn cả về chuyên môn lẫn tâm lý.
Tuy nhiên, khi đã gắn bó một thời gian, được đào tạo, hỗ trợ và trực tiếp làm việc với trẻ khuyết tật, nhiều thầy cô dần hình thành sự gắn bó, tình yêu nghề và tình thương dành cho các em. Chính vì đặc thù ấy, việc Nhà nước quan tâm, có chính sách ưu đãi phù hợp là rất cần thiết để đội ngũ giáo viên yên tâm công tác, tiếp tục cống hiến lâu dài cho lĩnh vực giáo dục đầy nhân văn nhưng cũng nhiều thách thức này”, cô Dung khẳng định.