Tính đến thời điểm hiện tại, các cơ sở giáo dục đại học đang lần lượt công bố phương án tuyển sinh năm 2026. Trong đó, xu hướng bỏ xét tuyển một số tổ hợp truyền thống như C00, A00 hoặc giảm tỷ lệ xét tuyển học bạ độc lập đang tác động đáng kể đến tâm lý và kế hoạch học tập của học sinh.
Từ góc nhìn của lãnh đạo sở giáo dục và đào tạo, cùng lãnh đạo một số trường trung học phổ thông, những thay đổi trong tuyển sinh đại học năm 2026 đang mở ra nhiều cơ hội mới, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức trong việc bảo đảm sự ổn định và quyền lợi của người học.
Đòi hỏi sự đổi mới về công tác dạy học, ôn tập và hướng nghiệp
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, ông Phạm Văn Nam - Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Gia Lai đánh giá, việc các cơ sở giáo dục đại học có xu hướng loại bỏ một số tổ hợp truyền thống như A00 (Toán, Vật lý, Hóa học) và C00 (Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý) trong kỳ tuyển sinh đại học năm 2026 là một bước chuyển dịch lớn, cho thấy sự thích ứng với Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 và đảm bảo nhu cầu về nhân lực thực tế.
Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Gia Lai phân tích, từ kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2025, thí sinh phải thi 2 môn bắt buộc là Toán và Ngữ văn, cùng 2 môn tự chọn trong số các môn còn lại được học ở lớp 12, điều này khiến các tổ hợp 3 môn cố định kiểu cũ không còn bao phủ hết lộ trình học tập của học sinh. Vì vậy, các cơ sở giáo dục đại học buộc phải xây dựng những tổ hợp xét tuyển mới để đảm bảo tính công bằng và mở rộng nguồn tuyển.
Cùng với đó, việc thay đổi tổ hợp xét tuyển còn nhằm nâng cao chất lượng đầu vào đáp ứng yêu cầu thực tế. Trước hết là những đòi hỏi về trình độ ngoại ngữ và kỹ năng tư duy của thí sinh.
“Nhiều trường đại học nhận thấy tổ hợp C00 thiếu môn bổ trợ công cụ như Tiếng Anh, còn tổ hợp A00 thiếu sự linh hoạt trong tư duy liên ngành. Khi tăng cường các tổ hợp xét tuyển có môn Tiếng Anh hoặc kết hợp với điểm thi đánh giá năng lực hay đánh giá tư duy giúp nhà trường tuyển được sinh viên có khả năng hội nhập tốt hơn.
Đặc biệt, việc loại bỏ một số tổ hợp truyền thống còn có thể khắc phục tình trạng học tủ, học lệch, khuyến khích học sinh học tập đồng đều, toàn diện các môn học hơn thay vì chỉ tập trung vào “ba môn tủ” để đi thi”, ông Phạm Văn Nam nêu quan điểm.
Cũng theo Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Gia Lai, những thay đổi trên sẽ có tác động đáng kể đến giáo dục bậc phổ thông, buộc công tác dạy học và ôn thi phải chuyển từ “dạy cho thi” sang “phát triển năng lực, kỹ năng toàn diện” theo đúng mục tiêu của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.
Đồng thời, đòi hỏi học sinh phải học tập chủ động, bám sát chương trình, làm quen với phương pháp mới để phát triển tư duy phản biện, giải quyết vấn đề. Song song với đó là cân nhắc, điều chỉnh lại về lựa chọn tổ hợp xét tuyển, và nhà trường lúc này cần định hướng sớm và linh hoạt giải pháp để đồng hành cùng học sinh.
Từ thực tiễn trên và qua quá trình theo dõi tình hình tuyển sinh đại học các năm gần nhất, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Gia Lai nhanh chóng chỉ đạo các trường trung học phổ thông triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nâng cao chất lượng dạy học và ôn tập hiệu quả cho học sinh lớp 12.
Thứ nhất, đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức dạy học, kiểm tra đánh giá phát triển năng lực học sinh. Chuẩn bị cho học sinh lớp 12 làm quen với định hướng, ma trận đề thi tốt nghiệp trung học phổ thông thường xuyên và đa dạng hóa các hoạt động giáo dục tích hợp, phát triển kỹ năng cho học sinh. Sử dụng kết quả các kỳ thi thử làm căn cứ để tư vấn lựa chọn tổ hợp môn học, phân lớp phù hợp.
Thứ hai, nâng cao chất lượng giáo dục STEM, giáo dục hướng nghiệp, định hướng phân luồng học sinh sau trung học phổ thông. Phát huy vai trò của các trường trung học phổ thông chuyên trong bồi dưỡng nhân tài và giáo dục toàn diện.
Ngoài ra, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Gia Lai khuyến nghị: “Học sinh cần tự đánh giá năng lực, sở thích, định hướng nghề nghiệp để chọn tổ hợp môn phù hợp, không chạy theo số đông, mà cần có sự tính toán dài hạn cho việc xét tuyển đại học.
Đồng thời, nhà trường tích cực phối với phụ huynh, gia đình học sinh để đồng hành cùng các em trong quá trình tư vấn, hỗ trợ chuyển đổi môn, tổ hợp xét tuyển để đảm bảo việc học thuận lợi và hiệu quả, tránh gây áp lực, giúp học sinh phát huy thế mạnh”.
Nhà trường đồng hành, hỗ trợ học sinh thay đổi chiến lược học tập
Liên quan đến thực trạng nhiều trường đại học quyết định bỏ xét tuyển một số tổ hợp truyền thống như C00, A00 hoặc giảm tỷ lệ xét tuyển học bạ độc lập, thầy Hà Văn Hải - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Mỹ Tho (tỉnh Ninh Bình) bày tỏ, điều này không chỉ gây bất ngờ cho học sinh, mà còn đặt các cơ sở giáo dục phổ thông trước áp lực phải nhanh chóng điều chỉnh công tác dạy học, ôn tập và tư vấn hướng nghiệp cho học sinh.
Trên thực tế, ngay từ khi học sinh học lớp 10, nhiều gia đình đã có sự đầu tư bài bản, dài hạn cho con em mình theo các tổ hợp xét tuyển quen thuộc như A00 hay C00. Nhà trường cũng dựa trên nhu cầu, nguyện vọng của học sinh để triển khai kế hoạch dạy học phù hợp.
Bên cạnh đó, xu hướng loại bỏ tổ hợp C00 đã được dự báo từ mùa tuyển sinh đại học năm trước nên không gây lúng túng hay quá đột ngột cho học sinh và nhà trường. Tuy nhiên, với tổ hợp A00, vốn được xem là ưu tiên hàng đầu trong tuyển sinh các khối ngành kỹ thuật, công nghệ, kinh tế suốt nhiều năm qua, sự thay đổi này đã tác động đáng kể đến tâm lý của học sinh.
“Về nguyên tắc, học sinh được cung cấp đầy đủ kiến thức của tất cả các môn, song mỗi em đều có mục tiêu riêng và đã dành nhiều thời gian, công sức để đầu tư cho mục tiêu đó. Khi gặp những thay đổi bất ngờ, tâm lý hoang mang, lo lắng là điều khó tránh khỏi”, thầy Hà Văn Hải chia sẻ.
Với những thay đổi của mùa tuyển sinh đại học năm 2026, theo thầy Hải, học sinh nên chủ động tính toán lại lộ trình, kế hoạch học tập, rà soát lại năng lực cá nhân, bồi dưỡng thêm một số môn học khác để mở rộng khả năng lựa chọn tổ hợp xét tuyển. Bên cạnh đó, việc tìm hiểu và tham gia các phương thức xét tuyển khác như kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy cũng được xem là giải pháp cần thiết để gia tăng cơ hội trúng tuyển đại học.
Về phía nhà trường, thầy Hải cho biết, Trường Trung học phổ thông Mỹ Tho sẽ rà soát, sắp xếp và phân công lại đội ngũ giáo viên giảng dạy, đặc biệt là giáo viên tham gia ôn tập cho học sinh lớp 12. Trên cơ sở đánh giá năng lực thực tế của từng nhóm học sinh và nguyện vọng của các em, kế hoạch ôn tập cũng được điều chỉnh linh hoạt, phân chia theo nhóm đối tượng để bảo đảm hiệu quả.
Song song với đó, công tác tư vấn hướng nghiệp được nhà trường xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn hiện nay.
“Nhà trường đã thành lập tổ tư vấn hướng nghiệp chuyên trách, thường xuyên theo dõi, cập nhật sát sao đề án tuyển sinh của các trường đại học. Những thông tin quan trọng được chọn lọc, truyền đạt kịp thời tới học sinh và phụ huynh, nhằm giúp các em chủ động điều chỉnh định hướng theo hướng tích cực và phù hợp nhất cho kỳ thi sắp tới.
Ngoài ra, nhà trường cũng tích cực phối hợp với các cơ sở giáo dục đại học để tổ chức những buổi tư vấn hướng nghiệp trực tiếp tại trường, tạo điều kiện cho học sinh tiếp cận thông tin chính thống, đối thoại trực tiếp với đại diện các trường, từ đó có thêm cơ sở thực tế để đưa ra quyết định lựa chọn ngành nghề và phương thức xét tuyển”, thầy Hà Văn Hải cho hay.
Cùng bàn về vấn đề này, thầy Bùi Văn Đường - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Chuyên Hoàng Văn Thụ (phường Hòa Bình, tỉnh Phú Thọ) thông tin: “Công tác tuyên truyền, nhắc nhở học sinh và phụ huynh thường xuyên cập nhật thông tin tuyển sinh luôn được nhà trường chú trọng.
Nhà trường khuyến cáo các em không nên chỉ dựa vào kinh nghiệm những năm trước, mà cần chủ động theo dõi thông báo chính thức trên cổng thông tin của từng trường đại học, bởi phương án tuyển sinh có thể thay đổi hằng năm”.
Song, thầy Đường cũng nhìn nhận rằng, với học sinh lớp 10 và lớp 11, các em hoàn toàn có đủ thời gian để điều chỉnh định hướng học tập cho phù hợp trước những thay đổi, nhưng với học sinh lớp 12, khi chỉ còn vài tháng trước kỳ thi mà phương án tuyển sinh mới được công bố sẽ phát sinh nhiều khó khăn và tạo ra không ít áp lực cho học sinh.
“Vì vậy, cơ sở giáo dục đại học nên có kế hoạch chuyển đổi từng bước, triển khai theo lộ trình rõ ràng. Chẳng hạn, trong giai đoạn đầu có thể vẫn duy trì một tỷ lệ nhất định cho một số tổ hợp truyền thống, song song với việc mở rộng các tổ hợp mới, rồi mới tiến tới loại bỏ hoàn toàn.
Cách làm này sẽ giúp học sinh và phụ huynh có đủ thời gian chuẩn bị, tránh tâm lý hoang mang, bị động”, Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Chuyên Hoàng Văn Thụ bày tỏ.
Ở một khía cạnh khác, theo thầy Bùi Văn Đường đánh giá, xu hướng tuyển sinh hiện nay cho thấy mỗi ngành học đều được xét tuyển bằng nhiều phương thức, nhiều tổ hợp khác nhau, mở ra những “cánh cửa” linh hoạt, công bằng với mọi đối tượng.
"Học sinh không nên quá lo lắng trước việc một số tổ hợp xét tuyển truyền thống bị loại bỏ hay giảm tỷ lệ xét tuyển bằng học bạ độc lập. Điều quan trọng hơn là các em cần nhìn nhận lại năng lực học tập của bản thân một cách toàn diện, xây dựng chiến lược ôn tập phù hợp và tận dụng hiệu quả tất các phương thức xét tuyển hiện có.
Thực tế cũng cho thấy, tư duy học tập của học sinh hiện nay đang có sự thay đổi rõ rệt. Nhiều em không còn “đóng khung” mình vào một tổ hợp xét tuyển duy nhất, mà chủ động xây dựng nhiều phương án dự phòng và học tập theo hướng tích hợp liên môn, bổ trợ lẫn nhau giữa các môn học. Việc này giúp học sinh linh hoạt thích ứng trước những biến động trong tuyển sinh đại học, đồng thời tăng khả năng đáp ứng yêu cầu xét tuyển của nhiều ngành, nhiều trường khác nhau", thầy Đường chia sẻ.