Nhiều năm qua, đời sống và điều kiện làm việc của đội ngũ giáo viên công tác tại vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn luôn là vấn đề được Đảng, Nhà nước và xã hội quan tâm. Từ chính sách lương, phụ cấp đến các chế độ hỗ trợ, từng bước đã được điều chỉnh nhằm giúp giáo viên yên tâm bám trường, bám bản.
Mới đây, sự quan tâm này tiếp tục được thể hiện khi dự thảo Nghị định quy định chế độ phụ cấp ưu đãi theo nghề đối với viên chức, người lao động công tác trong các cơ sở giáo dục công lập được Bộ Giáo dục và Đào tạo gửi tới Bộ Tư pháp thẩm định. Trong đó, đáng chú ý là mức phụ cấp ưu đãi 80% được xác định áp dụng cho nhà giáo giảng dạy tại các cơ sở giáo dục thuộc địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn.
Đời sống của giáo viên vùng khó ngày càng được nâng cao
Theo dự thảo Nghị định quy định chế độ phụ cấp ưu đãi theo nghề đối với viên chức, người lao động trong các cơ sở giáo dục công lập, nhà giáo giảng dạy tại địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn sẽ được hưởng mức phụ cấp ưu đãi 80%. Đây được xem là chủ trương lớn, nhận được sự đồng tình của đội ngũ giáo viên đang công tác tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Đỗ Thị Mến - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Nguyễn Trãi (xã Sông Mã, tỉnh Sơn La) cho biết: "Chủ trương nâng phụ cấp ưu đãi cho nhà giáo là một tín hiệu rất đáng mừng, thể hiện rõ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và ngành Giáo dục đối với đội ngũ giáo viên ở vùng đặc biệt khó khăn.
Với giáo viên vùng III như chúng tôi, trách nhiệm luôn đi đôi với quyền lợi. Công việc ở vùng khó có rất nhiều đặc thù, nên khi được quan tâm bằng chính sách cụ thể như phụ cấp ưu đãi, thầy cô rất phấn khởi,” cô Mến chia sẻ.
Theo cô Mến, giáo viên công tác tại xã vùng III không chỉ đảm nhiệm nhiệm vụ giảng dạy mà còn gánh thêm nhiều trách nhiệm khác. Điều kiện đi lại khó khăn, nhiều thầy cô phải di chuyển quãng đường dài mỗi ngày hoặc thuê trọ gần trường để đảm bảo giờ giấc. Bên cạnh đó, giáo viên còn thường xuyên hỗ trợ học sinh về sách vở, đồ dùng học tập, thậm chí đỡ đầu các em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.
“Ở vùng này, học sinh khó khăn thì giáo viên cũng vậy. Những ngày nghỉ, thay vì nghỉ theo chế độ thì các thầy cô sẽ đi thăm học sinh. Nhiều trường hợp giáo viên đến từng nhà vận động, hỏi thăm để tạo động lực cho các em học hành chăm chỉ. Dù vất vả nhưng các thầy cô vẫn cố gắng vì học sinh, vì trách nhiệm với nghề,” cô Mến nói.
Trường Tiểu học Nguyễn Trãi hiện có đội ngũ giáo viên chủ yếu là người địa phương, song vẫn có một số thầy cô ở xa phải ở trọ quanh trường. Với mặt bằng hệ số lương dao động từ 2,34 đến 5,36, việc được tăng phụ cấp ưu đãi sẽ giúp giáo viên có thêm nguồn thu để trang trải cuộc sống, từ đó yên tâm công tác và gắn bó lâu dài với địa bàn.
Chia sẻ về đề xuất nâng phụ cấp ưu đãi nghề cho nhà giáo công tác tại địa bàn đặc biệt khó khăn, cô Vì Thị Hằng - Giáo viên Trường Tiểu học Lóng Luông (xã Vân Hồ, tỉnh Sơn La) cho biết, giáo viên vùng cao nơi cô đang giảng dạy vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn, từ điều kiện cơ sở vật chất đến sinh hoạt hằng ngày. Thực tế vẫn còn không ít thiếu thốn so với vùng thuận lợi, song những năm gần đây đã nhận được sự quan tâm của các cấp, các ngành.
Theo cô Hằng, nếu được hưởng mức phụ cấp ưu đãi 80% như đề xuất, bản thân cô và nhiều đồng nghiệp sẽ rất vui mừng, phấn khởi, xúc động trước sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và ngành giáo dục.
“Chính sách phụ cấp ưu đãi thể hiện sự quan tâm thiết thực, không chỉ dừng lại ở chủ trương hay lời động viên, mà được cụ thể hóa bằng chính sách rõ ràng, kịp thời. Khi có thêm phụ cấp, giáo viên sẽ giảm bớt áp lực về chi tiêu, có điều kiện ổn định cuộc sống hơn. Quan trọng hơn, đây là nguồn động viên tinh thần rất lớn, giúp giáo viên yên tâm công tác, tiếp thêm động lực để gắn bó lâu dài với bản làng và học sinh", cô Hằng nhận định.
Được biết, với mặt bằng lương hiện nay, phần lớn giáo viên tiểu học có hệ số khởi điểm 2,34 theo bậc đại học. Nếu được hưởng phụ cấp ưu đãi 80%, mỗi tháng giáo viên có thể tăng thêm khoảng 4 triệu đồng, nâng tổng lương lên ít nhất 10 triệu đồng/tháng. Đây là khoản hỗ trợ rất thiết thực, giúp các cô trang trải chi phí sinh hoạt trong điều kiện vật giá cao, đời sống còn nhiều khó khăn.
Nữ nhà giáo cũng cho biết, nhờ sự quan tâm của Đảng và Nhà nước với nhiều chính sách được ban hành liên tục, đời sống giáo viên vùng cao đã từng bước được cải thiện. Hạ tầng giao thông là một trong những thay đổi rõ nét nhất. Những con đường đất lầy lội trước đây nay đã được bê tông hóa, giúp việc đi lại của giáo viên thuận tiện hơn, đồng thời tạo điều kiện để thực phẩm, vật tư, hàng hóa được vận chuyển lên vùng cao dễ dàng hơn.
Kinh tế địa phương phát triển đến đâu thì đời sống của giáo viên cũng được nâng lên theo đó. Vì vậy, bên cạnh kỳ vọng các chính sách mới sớm được ban hành và triển khai đồng bộ, cô Hằng cũng bày tỏ mong muốn xã Vân Hồ được đầu tư về mọi mặt, thúc đẩy kinh tế, đời sống nhân dân. Đó cũng là một yếu tố để thu hút giáo viên về công tác tại vùng cao, vùng đặc biệt khó khăn.
Theo cô Hằng, với sự quan tâm như hiện nay, khoảng cách về điều kiện dạy và học giữa miền núi và miền xuôi sẽ từng bước được thu hẹp. Khi đó, học sinh vùng cao sẽ có cơ hội học tập tốt hơn, giảm bớt những thiệt thòi, giáo viên cũng thêm vững tin để gắn bó lâu dài với sự nghiệp “trồng người” nơi miền ngược.
Vẫn còn băn khoăn về chính sách phụ cấp ưu đãi nghề
Bên cạnh sự phấn khởi, cô Lê Thị Quang - Hiệu trưởng Trường Mầm non Tam Quang (xã Tam Quang, tỉnh Nghệ An) cũng bày tỏ một số băn khoăn liên quan đến cách xác định phạm vi và đối tượng được hưởng phụ cấp ưu đãi, đặc biệt khi đối chiếu với các chính sách hiện hành.
Cô Quang cho biết, hiện xã Tam Quang là xã vùng III – xã đặc biệt khó khăn. Theo Thông tư số 24/2025/TT-BNV của Bộ Nội vụ sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Thông tư số 09/2005/TT-BNV hướng dẫn thực hiện chế độ phụ cấp đặc biệt đối với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang, xã có 3 bản (Tân Hương, Tùng Hương, Liên Hương) đang được hưởng phụ cấp đặc biệt 30%.
Đáng chú ý, theo dự thảo Nghị định mới, phụ cấp ưu đãi nghề 80% được áp dụng với nhà giáo giảng dạy tại cơ sở giáo dục đặt trên địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, tức là xét theo địa bàn xã. Trong khi đó, phụ cấp đặc biệt theo Thông tư 24 lại xét theo thôn, bản. Hai cách tiếp cận khác nhau này khiến nhiều giáo viên băn khoăn về việc liệu các loại phụ cấp có được hưởng song song hay chỉ được hưởng mức cao nhất.
“Nếu chỉ được hưởng một mức cao nhất thì phụ cấp đặc biệt đang xét theo thôn, bản, còn phụ cấp ưu đãi nghề lại xét theo xã vùng III. Hai hệ quy chiếu này khác nhau, nên rất cần làm rõ để giáo viên yên tâm,” cô Quang chia sẻ.
Thực tế tại Trường Mầm non Tam Quang, đội ngũ giáo viên có sự chênh lệch lớn về thâm niên. Có giáo viên đã công tác hơn 20 - 30 năm, nhưng cũng có nhiều giáo viên trẻ mới vào nghề, thu nhập còn thấp. Việc làm rõ các loại phụ cấp được hưởng sẽ giúp chính sách đi vào cuộc sống một cách đồng bộ, minh bạch hơn.
Cô Đỗ Thị Mến cũng chia sẻ thẳng thắn những khó khăn thực tế tại địa phương, đặc biệt là vấn đề liên quan đến việc triển khai các chính sách phụ cấp.
Cô Mến cho hay, xã Sông Mã hiện có 19 bản đặc biệt khó khăn, trong đó có bản nơi đặt trường Tiểu học Nguyễn Trãi. Hơn 70% dân số trên địa bàn là đồng bào dân tộc thiểu số, đời sống người dân vẫn còn nhiều thiếu thốn. Phần lớn người dân không có nghề nghiệp ổn định, chủ yếu làm nương rẫy, buôn bán nhỏ hoặc đi làm công ty xa nhà.
“Những năm gần đây, nhờ các chính sách của Nhà nước, đời sống người dân và giáo viên có cải thiện hơn trước, đường sá đi lại cũng thuận tiện hơn. Tuy nhiên, nếu so với mặt bằng chung thì vẫn còn khó khăn lắm,” cô Mến nói.
Một trong những vấn đề khiến giáo viên lo lắng hiện nay là độ trễ trong việc cấp kinh phí phụ cấp vùng III. Theo cô Mến, trước đây xã Sông Mã được hưởng chế độ vùng III, song thu nhập của giáo viên bị hụt so với tháng trước vì kinh phí phụ cấp vẫn chưa về kịp.
“Lương tháng 12 thì đã nhận rồi, nhưng phụ cấp vùng III tạm thời chưa có. Giáo viên cũng lo lắng, dù được giải thích là sau này nếu tiếp tục được công nhận xã vùng III thì sẽ truy lĩnh sau. Hiện tại, tỉnh Sơn La cũng đã phê duyệt danh sách thôn, xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2030. Vì vậy có thể phần phụ cấp còn thiếu sẽ sớm được giao về cho các trường trong tháng này", cô Mến bày tỏ.
Ngoài nội dung trên, nữ hiệu trưởng cũng băn khoăn về việc dự thảo quy định phụ cấp 80% được áp dụng cho nhà giáo giảng dạy tại cơ sở giáo dục đặt trên địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn theo quy định của Chính phủ. Hiện nay các tỉnh đã có danh sách cụ thể, vậy phụ cấp này sẽ áp dụng ở phạm vi xã, hay áp dụng ở thôn/bản đặc biệt khó khăn thuộc xã đặc biệt khó khăn.
Bên cạnh đó, cô cũng cho rằng dự thảo cần làm rõ hơn nội dung “nguyên tắc không hưởng trùng chính sách” để các cấp thuận lợi trong quá trình triển khai. Thực tế hiện nay, các chế độ phụ cấp đối với viên chức khá đa dạng, do đó cần quy định cụ thể thế nào là “cùng một loại chính sách”. Đồng thời, cần làm rõ mối quan hệ giữa phụ cấp ưu đãi nghề với các khoản phụ cấp đặc biệt, phụ cấp thu hút đang được áp dụng, nhằm tránh cách hiểu khác nhau và bảo đảm quyền lợi chính đáng cho giáo viên.