Xuyên đêm xây trường nội trú: Kỳ vọng ngôi trường giáo dục an toàn, hiện đại để phát triển bền vững

Khoảng hơn 2 tháng trở lại đây, tại nhiều xã biên giới đất liền trên cả nước, không quản ngày hay đêm, mọi nguồn lực đang dồn sức để xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp. Đối với người dân nơi biên cương của Tổ quốc, mô hình trường phổ thông nội trú liên cấp chính là niềm hy vọng lớn lao, mong muốn nâng cao dân trí và phát triển kinh tế - xã hội địa phương một cách bền vững.

Giải pháp phát triển bền vững cho giáo dục vùng biên giới đất liền

Theo ghi nhận của phóng viên, tại xã Mẫu Sơn (tỉnh Lạng Sơn), từ đầu tháng 11/2025, Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Mẫu Sơn đã được khởi công xây dựng trong không khí trang trọng, phấn khởi. Với sự chuẩn bị đồng bộ và vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị, trường này mang kỳ vọng trở thành môi trường giáo dục an toàn, hiện đại và là điểm tựa cho học trò vùng biên giới.

Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, ông Hoàng Vĩnh Hưng - Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Mẫu Sơn bày tỏ, hiện nay phần lớn các trường tiểu học và trung học cơ sở trên địa bàn xã Mẫu Sơn chưa có chức năng nội trú, bán trú dẫn tới ảnh hưởng đến tỷ lệ chuyên cần và làm gia tăng nguy cơ học sinh bỏ học.

Bởi, vào mùa mưa lớn kéo dài, nước sông suối dâng cao, đường núi trơn trượt rất nguy hiểm, nên nhiều em buộc phải nghỉ học vì không thể đến trường một cách an toàn. Sang mùa đông, cái lạnh vùng cao lại càng cắt da cắt thịt và tiềm ẩn rủi ro cho các em trên quãng đường đến lớp. Những khó khăn ấy đã “âm thầm bào mòn” chất lượng giáo dục và việc duy trì sĩ số lớp, đặc biệt là ở những điểm trường, thôn bản xa trung tâm, địa hình chia cắt, ví dụ như Trường Tiểu học Mẫu Sơn, Trường Tiểu học Tú Mịch.

"Khi trường học chưa có điều kiện tổ chức ăn ở bán trú, nội trú, không ít phụ huynh phải cất công đưa đón con nhiều lần trong một ngày, vượt núi, băng rừng cũng chỉ mong các em không bị bỏ lỡ con chữ. Khó khăn đó cũng chính là nỗi trăn trở thường trực của người dân và chính quyền địa phương nơi đây", ông Hưng chia sẻ.

Ông Hưng khẳng định, dù hệ thống trường lớp đã được bố trí đến từng thôn bản, nhưng việc xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp vẫn là yêu cầu cấp thiết đối với Mẫu Sơn. Bởi, toàn xã này hiện có 26 điểm trường, riêng bậc tiểu học có 14 điểm, gây khó khăn cho việc tổ chức dạy học. Vì vậy, khi có trường nội trú liên cấp sẽ giúp học sinh được ăn ở, học tập trong môi trường an toàn, khang trang; góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực, cán bộ tại chỗ, cải thiện đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào và củng cố quốc phòng, an ninh biên giới quốc gia.

Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Mẫu Sơn, trường phổ thông nội trú liên cấp có những khác biệt căn bản so với các mô hình trường khác.

Trước hết, trường phổ thông nội trú liên cấp có chức năng kép, đó là kết hợp giữa giáo dục với chăm sóc, nuôi dưỡng học sinh. Hiện nay, trên địa bàn xã Mẫu Sơn có 6 trường tiểu học và trung học cơ sở, trong đó chỉ duy nhất Trường Phổ thông dân tộc bán trú Trung học cơ sở Mẫu Sơn tổ chức ăn bán trú cho 1.629 học sinh (gồm 922 học sinh tiểu học và 707 học sinh trung học cơ sở, tỷ lệ học sinh là người dân tộc thiểu số chiếm tới 99,8%, chủ yếu là dân tộc Tày, Nùng và Dao) theo chế độ quy định tại Nghị định số 66/2025/NĐ-CP. Chính vì thế, trường phổ thông nội trú liên cấp khi được xây dựng đồng bộ, hiện đại trên diện tích 6,8ha sẽ có thể thay thế cho các cơ sở giáo dục hiện đang phân tán, quy mô nhỏ. Từ đó, địa phương cũng sẽ hoàn thành đề án sắp xếp, tinh gọn mạng lưới trường lớp, xóa bỏ các điểm trường không bảo đảm điều kiện dạy học.

Bên cạnh đó, trường phổ thông nội trú liên cấp cũng giúp tháo gỡ những rào cản về địa hình và điều kiện kinh tế, nơi tỷ lệ hộ nghèo, cận nghèo còn 11,8%.

"Trường phổ thông nội trú liên cấp với 160 phòng ở và đội ngũ nuôi dưỡng chuyên nghiệp giúp học sinh được chăm sóc, học tập tập trung, hạn chế tình trạng bỏ học", Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Mẫu Sơn thông tin.

Bên cạnh đó, so với các điểm trường nhỏ lẻ, mô hình này sẽ được đầu tư đồng bộ, khắc phục tình trạng thiếu phòng chức năng với 13 phòng học bộ môn, nhà đa năng, sân thể thao, tạo điều kiện nâng cao giáo dục kỹ năng và thực hành.

Hơn nữa, việc duy trì nhiều điểm trường khiến giáo viên bị phân tán, dẫn đến thừa, thiếu cục bộ theo môn học. Vì thế, trường phổ thông nội trú liên cấp sẽ tập trung học sinh về một điểm trường chính, giúp tối ưu định mức giáo viên, sắp xếp lại đội ngũ và từng bước khắc phục tình trạng thừa thiếu giáo viên, nhất là môn tích hợp và năng khiếu. Cũng từ đó, bảo đảm sự liên thông, xuyên suốt quá trình học tập của học sinh.

Về lâu dài, trường phổ thông nội trú liên cấp còn hướng tới xây dựng nguồn cán bộ tại chỗ, góp phần củng cố quốc phòng, an ninh và thúc đẩy phát triển bền vững vùng biên giới.

Khi được lựa chọn là địa phương xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp, xã Mẫu Sơn đã chủ động và quyết liệt triển khai các nhiệm vụ trọng tâm.

Cụ thể, địa phương đã hoàn thành quy hoạch, bàn giao mặt bằng sạch 6,8ha tại thôn Long Đầu, vị trí trung tâm, bảo đảm không gian cho khu học tập và sinh hoạt nội trú.

Cùng với đó, xã đã phối hợp tích hợp đồng bộ hạ tầng điện, nước, viễn thông, phòng cháy chữa cháy; ưu tiên phương án kết nối giao thông, tạo thuận lợi cho học sinh từ 19 thôn bản, nhất là 6 thôn biên giới. Đồng thời, rà soát nhu cầu học sinh, xây dựng và phê duyệt đề án quy mô 36 lớp với khoảng 1.060 học sinh, kịp thời báo cáo các cấp có thẩm quyền.

"Xã Mẫu Sơn sẵn sàng mọi điều kiện tốt nhất để cùng các cấp, ngành đưa dự án vào hoạt động đúng tiến độ, vì tương lai của con em vùng biên giới”, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Mẫu Sơn khẳng định.

Quyết sách đúng đắn, mở cơ hội học tập an toàn và bền vững cho học trò vùng phên dậu

Trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn, Trường Trung học cơ sở Hồng Phong và Trường Trung học cơ sở Tân Mỹ được tận dụng cơ sở vật chất để xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp. Chia sẻ với phóng viên, lãnh đạo các trường đều kỳ vọng rằng mô hình trường phổ thông nội trú liên cấp sẽ được triển khai một cách thực chất, đúng chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.

Gần 33 năm gắn bó với giáo dục miền núi, cô Hoàng Thị Hiền - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Hồng Phong đã chứng kiến việc sĩ số lớp học thường xuyên thiếu ổn định theo mùa vụ. Bản thân cô Hiền cũng rất thấu hiểu những nỗi vất vả của thầy cô khi phải đi sớm về khuya, trực trường, bám lớp. Bởi vậy, khi có chủ trương xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp trên địa bàn xã, cô Hiền rất phấn khởi và nhận định đây là một quyết sách đúng đắn, hướng tới mở ra cơ hội học tập an toàn và bền vững cho con em vùng phên dậu của Tổ quốc.

Theo đó, ngay khi có chủ trương, nhà trường cùng các trường trên địa bàn xã đã phối hợp tổ chức lấy ý kiến phụ huynh. Kết quả cho thấy nhu cầu học tập tập trung, ổn định của con em vùng biên là rất lớn. Nếu công tác quản lý chặt chẽ, đội ngũ giáo viên đủ tâm và đủ tầm, học sinh được chăm sóc chu đáo, thì việc thu hút học sinh từ lớp 4 trở lên theo học trường nội trú là điều khả thi.

“Trường phổ thông nội trú liên cấp hướng tới con em có hộ khẩu sinh sống tại địa bàn xã biên giới. Còn với giáo viên, khi có trường phổ thông nội trú liên cấp, cùng với các chính sách đặc thù sẽ tạo thêm động lực cho nhà giáo, thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với giáo dục vùng biên", cô Hoàng Thị Hiền chia sẻ.

Không giấu được niềm vui khi Trường Trung học cơ sở Tân Mỹ được tận dụng cơ sở vật chất để xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp theo chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, cũng như sự quan tâm của Bộ Giáo dục và Đào tạo, cô Bế Thị Thu Hiền - Hiệu trưởng nhà trường mong muốn, khi trường phổ thông nội trú liên cấp được thành lập, công tác bổ nhiệm, luân chuyển, điều động đội ngũ sẽ được thực hiện phù hợp với vị trí việc làm và định mức giáo viên.

Đối với giáo viên giảng dạy tại trường phổ thông nội trú liên cấp, ngoài nhiệm vụ chuyên môn, các thầy cô còn đảm nhận công tác trực trú, chăm sóc, nuôi dưỡng học sinh. Chính vì thế, đòi hỏi ở đội ngũ giáo viên phải là những người thật sự tâm huyết, trách nhiệm, yêu nghề, mến trẻ.

Hơn nữa, để mô hình này vận hành hiệu quả, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Tân Mỹ cho rằng, địa phương cần đầu tư đồng bộ cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, điều kiện ăn ở, sinh hoạt cho học sinh. Bên cạnh đó, cũng cần có sự đồng hành, phối hợp chặt chẽ của cha mẹ học sinh để mỗi học sinh được chăm sóc toàn diện, giúp mô hình trường phổ thông nội trú liên cấp phát huy hiệu quả lâu dài.