Thời gian qua, trong quá trình triển khai Nghị định 73/2024/NĐ-CP quy định mức lương cơ sở và chế độ tiền thưởng đối với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang, tại một số địa phương và cơ sở giáo dục đã có những cách vận dụng khá khác nhau, có nơi triển khai gây không ít băn khoăn.
Qua ghi nhận thực tế, có cơ sở giáo dục đã sử dụng Nghị định 73/2024/NĐ-CP làm căn cứ để chi thưởng cho hàng loạt thành tích mang tính thường xuyên, định kỳ như: giáo viên trực tiếp bồi dưỡng học sinh giỏi đạt giải các cấp; giáo viên đạt danh hiệu giáo viên dạy giỏi; cá nhân được tặng bằng khen của bộ, ban, ngành, tỉnh hoặc cấp Nhà nước; thậm chí cả cán bộ quản lý được cho là “có công” trong điều hành để tập thể nhà trường được xếp loại hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.
Những khoản chi này, xét ở góc độ tâm lý, xuất phát từ mong muốn động viên, khích lệ đội ngũ. Tuy nhiên, xét dưới góc độ quản lý ngân sách, cách vận dụng như vậy đang làm dấy lên nhiều lo ngại.
Cần nhấn mạnh rằng, Nghị định 73/2024/NĐ-CP không phải là văn bản quy định về công tác thi đua, khen thưởng. Đây là nghị định điều chỉnh chế độ tiền thưởng đối với cán bộ, công chức, viên chức, với tinh thần xuyên suốt là khuyến khích, động viên những thành tích mang tính đột xuất, nổi bật, phát sinh ngoài nhiệm vụ thường xuyên và ngoài kế hoạch công tác đã được giao.
Khái niệm “đột xuất” trong nghị định cần được hiểu đúng bản chất, đó là những kết quả đặc biệt, không được dự liệu từ trước, không lặp lại theo chu kỳ năm học hay theo các phong trào thi đua định kỳ vốn đã được thiết kế trong kế hoạch công tác hàng năm.
Thành tích đột xuất phải là những đóng góp vượt trội, tạo ra giá trị mới, hiệu quả mới, có tác động rõ rệt và không nằm trong khung nhiệm vụ thường xuyên của cá nhân, tập thể.
Trong khi đó, các thành tích như bồi dưỡng học sinh giỏi đạt giải, giáo viên đạt danh hiệu dạy giỏi hay cá nhân được tặng bằng khen của các cấp thực chất đều là kết quả của nhiệm vụ thường xuyên, đều nằm trong kế hoạch.
Đây là những nội dung đã có hệ thống tiêu chí cụ thể, quy trình xét chọn chặt chẽ, được tổ chức định kỳ và đã được điều chỉnh bởi Luật Thi đua, khen thưởng cùng các văn bản hướng dẫn thi hành, trong đó có Nghị định 98/2023/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng
Việc tiếp tục chi tiền thưởng theo Nghị định 73/2024/NĐ-CP cho chính những thành tích này theo người viết dẫn đến sự trùng lặp chính sách, chưa phù hợp với mục tiêu “thưởng đột xuất”. Về lâu dài, cách làm này không những không tạo thêm động lực thực chất, mà còn dễ gây tâm lý so bì trong nội bộ nhà trường.
Đáng lưu ý hơn, tại một số nơi, vai trò quản lý, điều hành của cán bộ lãnh đạo để tập thể nhà trường được xếp loại hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ cũng được coi là “thành tích đột xuất” nhằm làm căn cứ chi thưởng theo Nghị định 73/2024/NĐ-CP. Theo người viết, việc này thiếu cơ sở pháp lý.
Quản lý, điều hành hiệu quả là trách nhiệm gắn liền với chức trách, nhiệm vụ của cán bộ quản lý. Kết quả thực hiện trách nhiệm đó đã được phản ánh đầy đủ trong quy trình đánh giá, xếp loại viên chức cuối năm, trong các chế độ tiền lương, phụ cấp, cũng như trong các hình thức khen thưởng theo quy định của pháp luật hiện hành.
Nếu ngay cả nhiệm vụ thường xuyên cũng được “nâng cấp” thành thành tích đột xuất để chi thưởng, thì Nghị định 73/2024/NĐ-CP rất dễ bị hiểu và áp dụng theo hướng hợp thức hóa nhiều nội dung chi không đúng bản chất của chế độ tiền thưởng.
Theo quy định hiện hành, hiệu trưởng là người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập, đồng thời là chủ tài khoản, chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về các quyết định chi tiêu tài chính của nhà trường.
Khi việc chi thưởng không đúng đối tượng, không đúng bản chất chính sách hoặc không đúng quy định, nguy cơ bị cơ quan thanh tra, kiểm tra yêu cầu thu hồi kinh phí, kiểm điểm trách nhiệm là hoàn toàn có thể xảy ra.
Có thể nhận thấy, Nghị định 73/2024/NĐ-CP được ban hành với mục tiêu rõ ràng đó là khuyến khích những nỗ lực thực sự vượt trội, mang tính đột phá, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính và đơn vị sự nghiệp công lập.
Việc hiểu đúng và áp dụng đúng Nghị định 73/2024/NĐ-CP không chỉ là yêu cầu tuân thủ pháp luật, mà còn là thước đo năng lực quản trị, bản lĩnh trách nhiệm và đạo đức công vụ của người đứng đầu cơ sở giáo dục.
Tài liệu tham khảo:
https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Lao-dong-Tien-luong/Nghi-dinh-73-2024-ND-CP-muc-luong-co-so-che-do-tien-thuong-can-bo-cong-chuc-luc-luong-vu-trang-615447.aspx
https://thuvienphapluat.vn/phap-luat/ho-tro-phap-luat/huong-dan-chi-tien-thuong-theo-nghi-dinh-73-nam-2026-muc-tien-thuong-theo-nghi-dinh-73-2026-la-bao--781431-245515.html
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.