Phụ đạo học sinh chưa hoàn thành nhiệm vụ học tập là yêu cầu mang tính nhân văn, thể hiện rõ tinh thần không bỏ lại học sinh nào phía sau.
Quan điểm này đã được quy định trong các văn bản của ngành giáo dục, đồng thời đặt ra trách nhiệm cụ thể cho nhà trường và giáo viên trong việc hỗ trợ học sinh yếu.
Phụ đạo học sinh chưa đạt là yêu cầu bắt buộc
Theo điểm a, khoản 1, Điều 5 Thông tư số 29/2024/TT-BGDĐT quy định về dạy thêm, học thêm nêu, học sinh có kết quả học tập môn học cuối học kì liền kề ở mức chưa đạt là một trong các đối tượng được dạy thêm học thêm trong nhà trường. Việc tổ chức dạy thêm, học thêm cho đối tượng này sẽ không thu tiền của học sinh.
Cùng với đó, khoản 3, Điều 13 Thông tư 05/2025/TT-BGDĐT quy định chế độ làm việc đối với giáo viên phổ thông, dự bị đại học nêu, giáo viên tham gia dạy phụ đạo cho học sinh chưa đạt được quy đổi tối đa không quá 1,5 tiết định mức cho mỗi tiết dạy trực tiếp.
Việc quy đổi cụ thể do hiệu trưởng quyết định căn cứ vào quy mô lớp phụ đạo, năng lực học sinh và sau khi có ý kiến thống nhất của Hội đồng trường. Đây là cơ chế để có căn cứ tính toán khối lượng công việc tăng thêm của giáo viên khi tham gia hỗ trợ học sinh.
Tuy nhiên hiện nay, nhiều trường học không thể tính tiết dạy phụ đạo cho giáo viên do quỹ tiết dạy thêm đã chạm trần. Hiệu trưởng một trường tiểu học (đề nghị không nêu tên) chia sẻ: “Định mức giáo viên ở trường tiểu học dạy 2 buổi/ngày là 1.5 giáo viên/lớp.
Trường nào đã đủ định mức thì giáo viên có dạy dư giờ, có phụ đạo thêm cho học sinh thì nhà trường vẫn không thể tính được. Nếu tính, sẽ không có nguồn kinh phí ngân sách nào để chi trả”.
Khi đối chiếu với khoản 4, Điều 3 Thông tư số 21/2025/TT-BGDĐT về chế độ trả tiền lương dạy thêm giờ, một vướng mắc lớn phát sinh. Theo khoản 4, điều 3 Thông tư số 21/2025/TT-BGDĐT quy định chế độ trả tiền lương dạy thêm giờ đối với nhà giáo trong các cơ sở giáo dục công lập nêu:
“Tổng số tiết dạy thêm trong một năm học của tất cả nhà giáo trong cơ sở giáo dục không được cao hơn tổng số tiết dạy thêm tối đa của cơ sở giáo dục được tính theo quy định tại Điều 4 của Thông tư này; trừ trường hợp đặc biệt do có môn học không thể bố trí đủ nhà giáo giảng dạy thì người đứng đầu cơ sở giáo dục phải thông báo bằng văn bản cho cơ quan quản lý giáo dục theo thẩm quyền.”
Theo khoản 1 điều 4 của Thông tư 21 quy định cách tính tổng số tiết dạy thêm tối đa của cơ sở gd như sau: "Tổng số tiết dạy thêm tối đa trong một năm học mà cơ sở giáo dục được thanh toán tiền lương dạy thêm giờ được xác định như sau:
Tổng số tiết dạy thêm tối đa trong một năm học = [Tổng số tiết dạy các môn học, học phần, mô đun, hoạt động giáo dục của tất cả các lớp học theo chương trình giáo dục/năm học hoặc chương trình đào tạo/năm học + Tổng số tiết dạy được tính để thực hiện các nhiệm vụ khác/năm học (nếu có) + Tổng số tiết dạy được tính dạy đủ/năm học (nếu có)] - (Tổng định mức tiết dạy của tất cả nhà giáo/năm học)".
Điều đó đồng nghĩa với việc, khi nhà trường đã sử dụng hết quỹ tiết dạy thêm giờ, dù vẫn còn học sinh chưa hoàn thành nhiệm vụ học tập cần được phụ đạo, việc bố trí giáo viên dạy thêm sẽ không còn nguồn kinh phí để chi trả. Đây là vấn đề khiến nhiều trường tâm tư trong quá trình tổ chức phụ đạo cho học sinh chưa đạt.
Bất cập giữa quy định chuyên môn và nguồn lực tài chính
Từ thực tế triển khai cho thấy, có những trường không thể tổ chức phụ đạo thường xuyên do không được kê tăng giờ và không có nguồn kinh phí chi trả.
Ở một số nơi, giáo viên vẫn tự nguyện kèm cặp học sinh ngoài giờ, không tính tăng giờ, xuất phát từ trách nhiệm nghề nghiệp và mong muốn giúp học sinh tiến bộ. Tuy nhiên, việc này không thể trở thành giải pháp lâu dài.
Tại trường học nơi người viết công tác, sau học kỳ I vẫn còn hàng chục học sinh chưa đạt chuẩn kiến thức, kỹ năng. Tuy nhiên, nhà trường không thể tổ chức phụ đạo đại trà theo lịch cố định. Nguyên nhân là việc phân công giáo viên dạy phụ đạo phải được quy đổi thành tiết dạy theo quy định và phải thanh toán tiền dạy tăng giờ.
Trong khi đó, số lượng giáo viên của trường đã đủ định mức. Vì vậy, việc kèm cặp, hỗ trợ học sinh chưa đạt chủ yếu do từng giáo viên tự sắp xếp thực hiện. Vì thế, hoạt động phụ đạo không diễn ra đồng đều giữa các lớp trong cùng một trường. Có lớp, giáo viên nhiệt tình, chủ động kèm cặp nên học sinh được hỗ trợ thường xuyên. Có lớp, việc phụ đạo chủ yếu lồng ghép trong tiết học chính khóa, do giáo viên không thể kéo dài thời gian làm việc ngoài giờ mà không có cơ chế ghi nhận phù hợp.
Không thể phụ thuộc vào sự tự nguyện của giáo viên
Cần nhìn nhận rằng, phụ đạo học sinh chưa đạt là yêu cầu chuyên môn chính đáng, nhưng không thể duy trì bằng sự tự nguyện của giáo viên, thiếu sự hỗ trợ, chi trả tài chính phù hợp.
Rõ ràng trách nhiệm đã được quy định thì nguồn lực thực hiện cũng cần được bảo đảm tương xứng, nhằm tránh tạo áp lực cho đội ngũ giáo viên và giúp nhà trường chủ động hơn trong tổ chức.
Vì thế rất cần có giải pháp cho bất cập này. Từ thực tiễn dạy học, người viết xin được đề xuất một số giải sau:
Thứ nhất, bố trí nguồn kinh phí riêng cho hoạt động phụ đạo học sinh chưa đạt, tách khỏi quỹ dạy thêm giờ chung, bởi đây là nhiệm vụ hỗ trợ mang tính bắt buộc theo yêu cầu chuyên môn.
Thứ hai, cho phép linh hoạt hơn trong việc sử dụng quỹ tiết dạy thêm đối với phụ đạo học sinh yếu, nhất là ở những cơ sở giáo dục có tỷ lệ học sinh chưa đạt cao hoặc điều kiện đặc thù.
Thứ ba, quy định rõ trách nhiệm tổ chức phụ đạo gắn với trách nhiệm bảo đảm nguồn lực, tránh tình trạng giao nhiệm vụ nhưng thiếu điều kiện thực hiện, dẫn đến việc triển khai không ổn định.
Thứ tư, phát huy vai trò của Hội đồng trường trong việc thống nhất kế hoạch phụ đạo, phân bổ nguồn lực và giám sát thực hiện, nhằm bảo đảm công khai, minh bạch và công bằng giữa các lớp, các giáo viên.
Khi quy định đã rõ, việc hoàn thiện cơ chế đi kèm là điều cần thiết để giáo viên yên tâm thực hiện nhiệm vụ, học sinh được hỗ trợ đầy đủ và nhà trường chủ động trong tổ chức dạy học.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.