Chỉ còn chưa đầy 20 ngày nữa là đến Tết Nguyên đán 2026, hiện nhiều địa phương đang chạy đua với thời gian, thi công công trình trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền đã được Chính phủ phê duyệt đầu tư trong năm 2025, với tinh thần “làm ngày không đủ, tranh thủ làm đêm”.
Dọc chiều dài vùng biên đất nước, nhiều ngôi trường mới đang thi công, mang theo niềm vui và kỳ vọng của thầy cô, học sinh và người dân. Mỗi công trình không chỉ đáp ứng nhu cầu học tập, sinh hoạt còn thiếu thốn lâu nay, mà còn hiện thực hóa chủ trương của Bộ Chính trị về đầu tư giáo dục cho vùng phên dậu của Tổ quốc, lan tỏa thông điệp: cả nước hướng về biên cương, vì tương lai con em đồng bào các dân tộc.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, ông Lương Sỹ Hiệp - Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Sơn Kim 1 (tỉnh Hà Tĩnh) cho biết, Sơn Kim 1 là một trong hai xã biên giới đầu tiên của tỉnh được lựa chọn đầu tư xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp theo chủ trương của Bộ Chính trị và Chính phủ.
Ngay sau khi có quyết định, địa phương đã chủ động phối hợp với các sở, ngành của tỉnh và Ban Quản lý dự án để triển khai đầy đủ các bước theo quy định; công trình đã được tổ chức lễ khởi công vào ngày 9/11/2025.
Theo ông Hiệp, dự án được xây dựng tại thôn Trưng, có tổng mức đầu tư 140,7 tỷ đồng, quy mô 40 lớp với 1.341 học sinh, gồm đầy đủ khu học tập, bán trú, nội trú phục vụ học sinh.
“Xã được giao nhiệm vụ giải phóng mặt bằng; dự án liên quan đến 82 hộ dân, với tổng mức đền bù hơn 6,2 tỷ đồng. Đến nay, công tác giải phóng mặt bằng cơ bản hoàn thành, mọi việc diễn ra thuận lợi, đúng kế hoạch”, ông Hiệp thông tin, đồng thời cho biết công trình dự kiến hoàn thành vào tháng 8/2026 để kịp đưa vào sử dụng cho năm học 2026-2027.
Theo lãnh đạo xã Sơn Kim 1, điều đáng quý nhất trong quá trình triển khai dự án là sự đồng thuận rất cao của người dân. “Khi địa phương được chọn là một trong những xã biên giới đầu tiên triển khai dự án mang tầm quốc gia, Nhân dân rất phấn khởi, hào hứng; sẵn sàng phối hợp với chính quyền trong các khâu giải phóng mặt bằng vì tương lai con em và bộ mặt quê hương”, ông Hiệp chia sẻ. Không chỉ người dân, đội ngũ giáo viên và học sinh trên địa bàn cũng bày tỏ niềm vui khi sắp có một ngôi trường mới khang trang, hiện đại, đáp ứng đầy đủ điều kiện dạy và học.
Cũng theo ông Lương Sỹ Hiệp, Sơn Kim 1 là xã biên giới, địa bàn rộng, địa hình phức tạp, chia cắt, đời sống dân sinh và nguồn lực địa phương còn nhiều khó khăn nên việc đầu tư xây dựng cơ sở vật chất trường học cho con em dù đã có nhiều cố gắng của cấp ủy, chính quyền địa phương song vẫn không đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của ngành giáo dục.
Cơ sở vật chất trường học được xây dựng từ thời gian dài trước đây nên đã xuống cấp, hằng năm phải vận động nguồn xã hội hóa từ nhân dân để tu bổ, sửa chữa nhằm đáp ứng nhu cầu hoạt động dạy học; việc tham mưu đầu tư xây dựng các công trình thì manh mún, chắp vá, thiếu đồng bộ. Nhiều phòng học, phòng học bộ môn và các công trình phụ trợ ở các nhà trường không còn đáp ứng các tiêu chuẩn mới theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Bên cạnh đó, khoảng cách đi học của học sinh ở một số địa bàn khá xa, do đó việc tổ chức dạy học 2 buổi/ngày gặp nhiều trở ngại, ảnh hưởng đến sinh hoạt và chất lượng giáo dục.
Khi trường phổ thông nội trú liên cấp hoàn thành, “học sinh ở các địa bàn xa sẽ được chăm sóc, ăn ở, sinh hoạt ngay tại trường; được học tập trong môi trường nội trú, bán trú ổn định, qua đó tạo điều kiện tổ chức dạy học hai buổi/ngày, nâng cao chất lượng giáo dục và từng bước hình thành nguồn nhân lực tại chỗ cho địa phương, cho quê hương và đất nước”, ông Hiệp nhấn mạnh.
Tại xã Bát Mọt, tỉnh Thanh Hóa, công tác giải phóng mặt bằng cũng diễn ra thuận lợi, thể hiện rõ sự đồng thuận và tinh thần trách nhiệm của người dân địa phương đối với một công trình giáo dục mang ý nghĩa lâu dài cho vùng biên.
Bát Mọt là xã biên giới phía Tây của tỉnh Thanh Hóa, có hơn 17km đường biên tiếp giáp với nước bạn Lào, cách trung tâm tỉnh khoảng 120 km. Địa hình hiểm trở, giao thông cách trở, đời sống của đồng bào còn nhiều khó khăn. Toàn xã hiện có hơn 600 học sinh các cấp, song hệ thống trường lớp còn phân tán, nhiều hạng mục xuống cấp, điều kiện học tập và sinh hoạt của học sinh chưa đáp ứng yêu cầu.
Theo ông Lê Văn Công - Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Bát Mọt, xác định công tác giải phóng mặt bằng là nhiệm vụ chính trị quan trọng, có ý nghĩa quyết định đến tiến độ triển khai dự án, thời gian qua, cấp ủy, chính quyền xã đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt, triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Nhờ đó, công tác giải phóng mặt bằng diễn ra thuận lợi, tạo được sự đồng thuận cao và đã bàn giao toàn bộ mặt bằng sạch cho đơn vị thi công đúng tiến độ
Dự án Trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Bát Mọt được triển khai trên khu đất khoảng 1,5 ha, tại vị trí trung tâm xã, với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 170 tỷ đồng. Sau khi hoàn thành, công trình sẽ có 22 phòng học, 12 phòng học bộ môn, nhà hiệu bộ, nhà đa năng, nhà truyền thống văn hóa dân tộc, thư viện, sân chơi thể thao, khu nội trú, bán trú cho 260 học sinh, nhà công vụ cho 25 giáo viên cùng các hạng mục phụ trợ đồng bộ.
Theo lãnh đạo xã Bát Mọt, trước đây địa phương chưa có mô hình trường nội trú, bán trú quy mô đồng bộ. Học sinh ở các thôn xa phải đi quãng đường dài, thôn xa nhất cách trung tâm xã tới gần 20km, nhiều em phải ở trọ nhà dân hoặc phải nhờ bố mẹ chở đi rất vất vả.
“Khi trường nội trú liên cấp hoàn thành, học sinh sẽ được ăn ở, sinh hoạt và học tập trong môi trường hiện đại, an toàn hơn; không còn phải đi quãng đường xa hay ở trọ tạm bợ. Đây là điều mà phụ huynh, thầy cô và chính quyền địa phương đã mong mỏi từ lâu”, ông Công nhấn mạnh.
Niềm vui từ công trình mới cũng lan tỏa trong từng nếp nhà nơi xã biên giới Bát Mọt. Nhiều hộ dân bày tỏ xúc động khi chứng kiến một công trình giáo dục quy mô, đồng bộ lần đầu tiên được đầu tư tại địa bàn biên giới còn nhiều khó khăn.
Nhiều người dân trong thôn xúc động chia sẻ, bao năm nay, con em trong xã đi học chủ yếu dựa vào sự cố gắng của gia đình, đường xa, trường lớp còn thiếu thốn. Nghe tin sắp có trường nội trú, bà con mừng vì con cháu có chỗ học, chỗ ở đàng hoàng, không phải đi xa hay ở trọ tạm bợ như trước.
Với đội ngũ giáo viên đang trực tiếp đứng lớp, đây không chỉ là một công trình xây dựng, mà còn là ước mơ được ấp ủ suốt nhiều năm. Gắn bó lâu năm với sự nghiệp dạy học nơi vùng biên, thầy Lê Minh Huấn - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Sơn Kim 1 (tỉnh Hà Tĩnh) cho biết, điều mà các thầy cô luôn trăn trở là có được một ngôi trường đủ đầy, an toàn để học sinh vùng cao vừa học tập, vừa sinh hoạt ổn định.
“Khi dự lễ khởi công, nhiều thầy cô đã không giấu được xúc động, bởi ước mơ ấp ủ suốt bao năm nay cuối cùng đã trở thành hiện thực”, thầy Huấn chia sẻ.
Theo thầy Huấn, hiện nhà trường có hơn 540 học sinh, trong đó khoảng 70 em là học sinh dân tộc thiểu số. Địa bàn xã rộng, địa hình đồi núi khiến quãng đường đến trường của các em đã xa càng thêm xa. Mùa mưa, đường trơn trượt, nước suối dâng cao, việc đến lớp của học sinh càng thêm gian nan, tiềm ẩn nhiều rủi ro mất an toàn.
“Có những ngày, học sinh phải đi lại 4 lượt sáng - trưa - chiều - tối trên những cung đường quanh co, xe cộ qua lại đông. Nhiều gia đình khó khăn, bố mẹ đi làm ăn xa, các em chủ yếu ở với ông bà nên việc đưa đón rất vất vả”, thầy Huấn nói.
Trong bối cảnh còn nhiều khó khăn ấy, sự xuất hiện của một ngôi trường nội trú liên cấp được đầu tư bài bản lớp học khang trang, khu nội trú với đầy đủ nhà ăn, nhà bếp, khu y tế, nhà đa chức năng, bể bơi trong nhà… mang theo kỳ vọng về một môi trường học tập ổn định hơn cho học sinh vùng biên. Khi công trình hoàn thành, các em ở xa sẽ được ăn ở, sinh hoạt ngay tại trường, giảm gánh nặng cho gia đình và có điều kiện theo đuổi việc học một cách bền vững hơn.
Không chỉ học sinh, đội ngũ giáo viên cũng đặt nhiều kỳ vọng vào ngôi trường mới. Hiện nay, Trường Tiểu học Sơn Kim 1 có hai điểm trường, cơ sở vật chất phần lớn đã được xây dựng hơn 20 năm, xuống cấp theo thời gian. Việc dạy và học phân tán khiến giáo viên gặp không ít trở ngại trong sinh hoạt chuyên môn và tổ chức các hoạt động giáo dục.
“Khi được học tập trung tại một điểm trường khang trang, đồng bộ, cả thầy và trò đều thuận lợi hơn. Giáo viên có điều kiện nâng cao chất lượng dạy học, phát triển chuyên môn, còn học sinh được thụ hưởng môi trường giáo dục tốt hơn”, thầy Huấn nhấn mạnh.
Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, ông Phạm Văn Sinh, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính (Bộ Giáo dục và Đào tạo) khẳng định, chủ trương xây dựng trường học cho các xã biên giới theo kết luận của Bộ Chính trị tại Thông báo số 81-TB/TW ngày 18/7/2025 là một quyết sách lớn, có ý nghĩa chính trị - xã hội và nhân văn sâu sắc. Chủ trương này thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước đối với đồng bào, chiến sĩ, đặc biệt là các cháu học sinh tại vùng phên dậu của Tổ quốc.
Theo ông Phạm Văn Sinh, đây là một nhiệm vụ chính trị trọng tâm, cấp bách trong phát triển kinh tế - xã hội và thực hiện chính sách đại đoàn kết dân tộc nhằm nâng cao dân trí, đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực, tạo nguồn cán bộ là người dân tộc, địa phương, chăm lo đời sống vật chất và tinh thần cho đồng bào vùng biên giới, góp phần củng cố quốc phòng, an ninh.
Thông báo kết luận số 81-TB/TW ngày 18/7/2025 của Bộ Chính trị về chủ trương đầu tư xây dựng trường học cho các xã biên giới đã nêu rõ: “Các trường này sẽ là hình mẫu” và “Các trường được đầu tư phải bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật, quy mô, diện tích trường lớp; có đủ cơ sở vật chất phục vụ việc học tập, rèn luyện văn hóa, tinh thần, thể chất, điều kiện sinh hoạt và tuyệt đối an toàn”.
Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính cho biết, trường phổ thông nội trú là mô hình trường mới trong mô hình các trường phổ thông đã có hiện nay, khắc phục những tồn tại và định hướng hiện đại, tạo môi trường giáo dục phát triển toàn diện cho học sinh, góp phần làm thay đổi căn bản, toàn diện giáo dục, rút ngắn và tiến tới xóa bỏ khoảng cách chênh lệch vùng miền trong giáo dục, nhất là địa bàn biên giới, vùng sâu, vùng xa, vùng còn nhiều khó khăn; tạo nguồn cán bộ có chất lượng là dân tộc, người địa phương; góp phần phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh.
Năm 2025, cả nước đã triển khai khởi công 100 trường tại nhiều tỉnh, thành phố. Theo ông Sinh, đến nay, các công trình đang được đồng loạt triển khai theo phương châm “vừa thiết kế, vừa thi công”, giải phóng mặt bằng đến đâu, thi công đến đó, nhằm bảo đảm hoàn thành đúng tiến độ trước ngày 30/8/2026. Giai đoạn 2 sẽ tiếp tục triển khai xây dựng 148 trường còn lại.
Để “mùa xuân” thực sự đến với 248 xã biên giới theo đúng lộ trình đến năm 2030, ông Phạm Văn Sinh nhấn mạnh, đây không chỉ là một dự án xây dựng cơ sở vật chất, mà là hành trình đầu tư cho tương lai, góp phần thay đổi số phận của nhiều thế hệ học sinh vùng biên.
Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ sớm ban hành và xây dựng, trình cấp có thẩm quyền ban hành các văn bản quy phạm pháp luật quy định về điều lệ trường phổ thông nội trú liên cấp; Nghị định về chế độ, chính sách đối với trường phổ thông nội trú liên cấp; chế độ, chính sách đối với học sinh, giáo viên trường phổ thông nội trú liên cấp và các chính sách khác liên quan.
Cùng với đó, Bộ sẽ phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các bộ, ngành, địa phương liên quan để nâng cao hiệu quả hoạt động của nhà trường sau khi đi vào hoạt động, mỗi ngôi trường thực sự trở thành hình mẫu, hiện đại, đầy đủ trang thiết bị, an toàn, hạnh phúc cho người học.
Giữa núi rừng, biên cương còn nhiều gian khó, những ngôi trường phổ thông nội trú liên cấp đang dần thành hình không chỉ mang theo diện mạo mới cho giáo dục địa phương, mà còn gửi gắm niềm tin và kỳ vọng của biết bao gia đình nơi vùng cao, vùng biên. Trong không khí rộn ràng chuẩn bị đón Xuân mới 2026, niềm vui cũng lan tỏa từ công trường đến từng bản làng, nếp nhà, với niềm tin vững chắc về con đường đến lớp của các em sắp tới đây sẽ bớt xa, bớt nhọc nhằn và thêm phần vững chắc hơn.