Chính phủ đã ban hành Nghị định số 371/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 77/2013/NĐ-CP ngày 17/7/2013 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật phòng, chống tác hại của thuốc lá về một số biện pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá và Nghị định số 117/2020/NĐ-CP ngày 28/9/2020 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế.
Trong đó nêu rõ: "Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi chứa chấp người khác sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình".
Như vậy, người đứng đầu cơ sở giáo dục có thể bị xử phạt nếu buông lỏng quản lý, để học sinh, sinh viên sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trong trường học. Đây là lần đầu tiên luật hóa trách nhiệm của người đứng đầu đơn vị liên quan đến vấn nạn này. Theo lãnh đạo một số cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng quy định này là cần thiết, nhưng cần có tiêu chí, hướng dẫn cụ thể, linh hoạt và phù hợp.
Cần làm rõ khái niệm “hành vi chứa chấp” để tránh áp dụng máy móc
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đậu Bá Thìn - Phó Hiệu trưởng phụ trách Trường Đại học Hồng Đức khẳng định, quy định xử phạt người đứng đầu cơ sở giáo dục nếu có hành vi chứa chấp để người học sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trong cơ sở là biện pháp cần thiết nhằm siết chặt trách nhiệm của nhà trường trong xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, an toàn.
Theo thầy Thìn, mức phạt này có tác dụng răn đe, nhắc nhở các cơ sở giáo dục không được xem nhẹ công tác kiểm tra, tuyên truyền và tổ chức thực hiện các quy định về phòng, chống tác hại của thuốc lá, nhất là khi các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới đang có xu hướng gia tăng trong giới trẻ.
Tuy nhiên, lãnh đạo Trường Đại học Hồng Đức cũng lưu ý đặc thù của môi trường đại học là người học đã trưởng thành, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự, do đó việc quy trách nhiệm trực tiếp cho người đứng đầu trong mọi trường hợp cần được cân nhắc kỹ.
Thực tế, hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có thể diễn ra kín đáo, khó kiểm soát thường xuyên, nhất là tại các khu vực khuôn viên rộng hoặc ngoài giờ học, thời điểm không có lực lượng giám sát trực tiếp.
Từ đó, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đậu Bá Thìn đề xuất, cùng với chế tài xử phạt, cơ quan chức năng cần làm rõ khái niệm “hành vi chứa chấp” để tránh áp dụng máy móc trong quá trình thực thi, gây tác động không phù hợp đến môi trường giáo dục, trong khi mục tiêu quan trọng nhất vẫn là nâng cao hiệu quả phòng, chống tác hại của thuốc lá điện tử trong nhà trường.
“Theo tôi, quy định này trước hết tạo ra cơ sở pháp lý rõ ràng để các cơ sở giáo dục đại học tăng cường vai trò quản lý trong việc xây dựng “trường học an toàn, không khói thuốc”.
Khi trách nhiệm của người đứng đầu được quy định cụ thể, nhà trường sẽ chủ động hơn trong việc ban hành quy chế, nội quy, phân công trách nhiệm cho các đơn vị, cá nhân trong công tác tuyên truyền, kiểm tra và xử lý vi phạm.
Bên cạnh những thuận lợi đó, quy định này cũng đặt ra không ít khó khăn và áp lực cho nhà trường. Với đặc thù của môi trường đại học, sinh viên đã trưởng thành, có ý thức và quyền tự do nhất định trong sinh hoạt cá nhân. Không gian học tập, sinh hoạt rộng, nhiều hoạt động diễn ra cả trong và ngoài giờ hành chính nên việc kiểm soát tuyệt đối là cực kỳ khó khăn.
Vì vậy, tôi cho rằng để quy định phát huy hiệu quả, cần được triển khai theo hướng kết hợp giữa quản lý và tuyên truyền giáo dục, giữa trách nhiệm của nhà trường và ý thức tự giác của người học.
Đồng thời, các cơ quan quản lý cũng nên có hướng dẫn cụ thể, linh hoạt, phù hợp với đặc thù của giáo dục đại học, nhằm vừa đảm bảo tính răn đe, vừa tạo điều kiện cho các trường xây dựng môi trường học đường an toàn, không khói thuốc một cách bền vững”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đậu Bá Thìn bày tỏ.
Cùng bàn về vấn đề này, Tiến sĩ, Bác sĩ Phạm Thị Cẩm Hưng - Hiệu trưởng Trường Đại học Kỹ thuật Y tế Hải Dương cho biết, nhà trường luôn xác định việc thực hiện nghiêm các quy định hiện hành là yêu cầu bắt buộc, gắn với mục tiêu xây dựng môi trường học đường “không khói thuốc”.
Không chỉ riêng thuốc lá điện tử hay thuốc lá nung nóng, mà với tất cả các loại thuốc lá nói chung, nhà trường đều quán triệt tinh thần chấp hành và đưa vào nội quy, quy chế quản lý người học, nhằm đảm bảo môi trường học tập, rèn luyện an toàn, văn minh.
Cô Hưng cũng chia sẻ, với đặc thù đào tạo trong lĩnh vực y tế, thường xuyên gắn với bệnh viện và hoạt động thực hành chuyên môn, sinh viên của trường có ý thức khá tốt trong việc tuân thủ quy định không sử dụng thuốc lá trong khuôn viên trường. Thực tế tại đơn vị, nhà trường hầu như không ghi nhận tình trạng sinh viên hút thuốc, qua đó cho thấy việc tuyên truyền, quản lý và xây dựng nếp sống học đường lành mạnh đã phát huy hiệu quả.
Đồng quan điểm, Thạc sĩ Trần Thanh Bình - Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội cho rằng, quy định tại Nghị định số 371/2025/NĐ-CP của Chính phủ là cần thiết, kịp thời và phù hợp với yêu cầu bảo vệ sức khỏe cộng đồng, bảo đảm môi trường sư phạm an toàn trong bối cảnh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đang có xu hướng gia tăng nhanh trong giới trẻ hiện nay.
Thầy Bình nhấn mạnh, điểm mới quan trọng của Nghị định đã luật hóa rõ trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở giáo dục, chuyển từ yêu cầu mang tính vận động, khuyến nghị sang trách nhiệm quản lý cụ thể, gắn với chế tài. Cách tiếp cận này phù hợp với xu hướng quản trị giáo dục hiện đại, đề cao vai trò nêu gương, trách nhiệm giải trình của người đứng đầu, đồng thời tương thích với các quy định hiện hành về công tác học sinh, sinh viên và quản lý môi trường giáo dục.
Thạc sĩ Trần Thanh Bình - Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội. Ảnh: website nhà trường
Đối với môi trường giáo dục nghề nghiệp, đặc biệt tại Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội, yêu cầu về an toàn lao động, kỷ luật công nghiệp và sức khỏe người học phải được đặt lên hàng đầu.
Vì vậy, quy định này không chỉ mang ý nghĩa răn đe, mà còn là cơ sở pháp lý quan trọng để nhà trường tăng cường công tác phòng ngừa, giáo dục và quản lý hành vi của người học một cách bài bản, có trách nhiệm.
“Tuy nhiên, nhà trường cũng nhìn nhận một cách thực tế rằng quá trình triển khai sẽ gặp những áp lực nhất định. Sinh viên trong môi trường giáo dục nghề nghiệp đã trưởng thành, có không gian sinh hoạt rộng, nhiều hoạt động ngoài lớp học, ngoài khuôn viên trường và ngoài giờ hành chính. Do đó, không thể và cũng không nên áp dụng cách quản lý mang tính “giám sát tuyệt đối”.
Thách thức đặt ra là phải cân bằng hài hòa giữa kỷ cương và quyền cá nhân, giữa quản lý hành chính và giáo dục ý thức tự giác. Điều này đòi hỏi nhà trường không chỉ tăng cường kiểm tra, mà còn phải đổi mới phương thức quản lý sinh viên theo hướng phòng ngừa, đồng hành và trách nhiệm chia sẻ”, Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội nêu quan điểm.
Tăng cường phối hợp giữa các đơn vị chức năng, kết hợp giáo dục ý thức với kiểm tra, xử lý
Quy định mới này được kỳ vọng sẽ nâng cao trách nhiệm người đứng đầu, giúp siết chặt kỷ cương trong môi trường học đường. Tuy nhiên, cũng có nhiều ý kiến cho rằng, rất khó để kiểm soát việc sinh viên sử dụng thuốc lá điện tử vì không phải lúc nào thầy cô cũng có thể giám sát các em trong khuôn viên trường học.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đậu Bá Thìn, việc người học sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trong môi trường đại học không phải lúc nào cũng biểu hiện công khai, mà thường diễn ra dưới những hình thức khá tinh vi, khó nhận diện.
Trên thực tế, có thể bắt gặp tình trạng sinh viên mượn hoặc sử dụng phòng học, phòng tự học, phòng ký túc xá để tụ tập theo nhóm; lén sử dụng tại những khu vực khuất, ít người qua lại; hoặc tranh thủ trong giờ nghỉ, ngoài giờ học để tránh sự chú ý. Thậm chí, cũng có hiện tượng “nhắc nhau né kiểm tra”, thông báo khi có cán bộ, giảng viên hoặc lực lượng bảo vệ xuất hiện để kịp thời cất giấu, che giấu hành vi vi phạm.
“Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng các hành vi này có thể là mang tính tự phát của người học, không phải do nhà trường hay cán bộ quản lý dung túng hay tạo điều kiện.
Vì vậy, khi xác định yếu tố “buông lỏng quản lý” hay “chứa chấp”, cần căn cứ vào việc có hay không việc ban hành quy định cụ thể, có tổ chức tuyên truyền, phổ biến, kiểm tra, nhắc nhở thường xuyên hay không; đồng thời xem xét tính chất, mức độ và tần suất vi phạm, tránh đánh đồng các hành vi vi phạm cá nhân với trách nhiệm quản lý của người đứng đầu.
Từ góc độ quản lý, điều quan trọng là phải nhận diện đúng các biểu hiện trong thực tế để có giải pháp phù hợp: Tăng cường phối hợp giữa các đơn vị chức năng, phát huy vai trò của tổ chức Đoàn thanh niên - Hội sinh viên, kết hợp giáo dục ý thức với kiểm tra, xử lý nghiêm minh. Chỉ khi đó, việc thực hiện Nghị định mới vừa đảm bảo tính nghiêm túc, vừa phù hợp với đặc thù của môi trường giáo dục đại học”, thầy Thìn chia sẻ.
Bên cạnh đó, để xem xét trách nhiệm và áp dụng xử phạt, theo Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Hồng Đức, cần dựa trên hệ thống chứng cứ rõ ràng và có thể kiểm chứng, như: nhà trường đã ban hành đầy đủ quy định nội bộ hay chưa; có kế hoạch tuyên truyền, phổ biến, kiểm tra định kỳ hay không; có biên bản nhắc nhở, xử lý các trường hợp vi phạm trước đó hay chưa; đồng thời đánh giá tình trạng vi phạm có mang tính lặp lại, kéo dài nhưng không được chấn chỉnh kịp thời hay không.
Việc xác định trách nhiệm cũng cần được nhìn theo chuỗi quản lý, từ các đơn vị trực tiếp quản lý như ký túc xá, khoa, phòng chức năng đến người đứng đầu, tránh tình trạng quy trách nhiệm dồn nén, mang tính hình thức.
Trong khi đó, Tiến sĩ Vũ Quang Khuê - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghiệp Bắc Ninh nhìn nhận đây là một trong những thách thức lớn khi áp dụng trong thực tế, bởi việc kiểm tra và giám sát giữa các cơ sở giáo dục khác nhau rất dễ phát sinh khó khăn, thiếu thống nhất.
Đặc biệt, việc xác định thế nào là “buông lỏng quản lý”, căn cứ chứng minh ra sao và trách nhiệm thuộc về cá nhân, bộ phận nào trong chuỗi quản lý cần được hướng dẫn rõ ràng hơn để đảm bảo công bằng và khả thi khi áp dụng.
Từ thực tiễn đó, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghiệp Bắc Ninh kiến nghị cần xây dựng cơ chế xử lý vi phạm đối với học sinh, sinh viên theo lộ trình phù hợp, trước hết áp dụng mức xử phạt thấp ở giai đoạn đầu nhằm tăng tính giáo dục, nhắc nhở; sau đó nâng dần mức xử phạt đối với trường hợp tái phạm và siết chặt hơn trong các năm tiếp theo.
Để kiểm soát hiệu quả theo hướng vừa phòng ngừa, vừa xử lý nghiêm, nhà trường xác định triển khai đồng bộ nhiều giải pháp cụ thể. Trước hết, công tác tuyên truyền sẽ được đẩy mạnh theo hình thức trực tiếp, thường xuyên nhằm nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của học sinh, sinh viên.
Đồng thời, nhà trường tăng cường phối hợp chặt chẽ với gia đình, các tổ chức đoàn thể, giáo viên chủ nhiệm/cố vấn học tập để lan tỏa thông tin, kịp thời nhắc nhở và quản lý người học ngay từ sớm.
Bên cạnh giải pháp giáo dục, nhà trường cũng chú trọng siết chặt công tác kiểm tra, giám sát trong khuôn viên, ký túc xá, đồng thời xử lý vi phạm một cách nghiêm minh, đúng quy định.
Cũng theo thầy Bình, việc xem xét xử phạt người đứng đầu chỉ thực sự phù hợp khi có dấu hiệu thiếu trách nhiệm rõ ràng, thể hiện bằng những hành vi cụ thể và có thể kiểm chứng như: không ban hành quy định nội bộ; không tổ chức tuyên truyền, nhắc nhở; không thực hiện kiểm tra, giám sát; hoặc chậm trễ xử lý, thậm chí có biểu hiện bao che vi phạm dù đã có phản ánh và lập biên bản.
Từ thực tiễn đó, để bảo đảm việc áp dụng Nghị định số 371/2025/NĐ-CP được thống nhất, công bằng và khả thi, nhà trường kiến nghị cơ quan quản lý nhà nước sớm ban hành hướng dẫn chi tiết về tiêu chí, căn cứ xác định trách nhiệm quản lý; đồng thời tăng cường tập huấn, bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục nhằm nâng cao năng lực tổ chức thực hiện.
Cùng với giải pháp quản trị, công tác truyền thông trong nhà trường và toàn xã hội cũng cần được đẩy mạnh để nâng cao nhận thức về tác hại của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và trách nhiệm pháp lý liên quan.
Quan trọng hơn, nhà trường mong muốn cách tiếp cận được đặt trên nền tảng phòng ngừa là chính, coi xử phạt như biện pháp cuối cùng, phù hợp với đặc thù của môi trường giáo dục. Bởi suy cho cùng, mục tiêu cao nhất không nằm ở việc xử phạt, mà là bảo vệ sức khỏe sinh viên, xây dựng môi trường học tập - lao động an toàn, kỷ cương và nhân văn, đúng với tinh thần của giáo dục nghề nghiệp trong giai đoạn phát triển mới.
“Tại Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội, nhiều nhóm giải pháp đồng bộ đã được triển khai. Trong đó, nhà trường ưu tiên hoàn thiện hệ thống quy định nội bộ, làm rõ trách nhiệm của ban giám hiệu, các phòng chức năng, khoa chuyên môn, giáo viên chủ nhiệm/cố vấn học tập và sinh viên; quy định cụ thể các hành vi bị cấm và hình thức xử lý tương ứng theo mức độ vi phạm.
Ngoài ra, công tác truyền thông - giáo dục thay đổi hành vi được đẩy mạnh thông qua các hoạt động sinh hoạt công dân, sinh hoạt lớp, Đoàn - Hội - Câu lạc bộ nhằm nâng cao nhận thức về tác hại của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.
Nhà trường cũng tăng cường giám sát, tiếp nhận phản ánh, kết hợp kiểm tra định kỳ và đột xuất để kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm khách quan, đúng quy định. Đồng thời, không thể không nhắc đến sự phối hợp giữa nhà trường - gia đình - tổ chức đoàn thể - doanh nghiệp sẽ tiếp tục được chú trọng, nhất là trong quản lý sinh viên học tập, thực tập tại doanh nghiệp, hướng tới xây dựng môi trường giáo dục an toàn, kỷ cương và lành mạnh”, thầy Bình chia sẻ.