Kỷ niệm 96 năm thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (03/02/1930 – 03/02/2026) diễn ra trong thời điểm đặc biệt có ý nghĩa, khi Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng vừa được tổ chức thành công tốt đẹp. Theo chia sẻ của giảng viên lý luận chính trị, dịp kỷ niệm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam không chỉ là thời điểm nhìn lại những giá trị lịch sử, mà còn đặt ra trách nhiệm nghề nghiệp và chuyên môn đối với đội ngũ giảng viên, đảng viên trong công tác giảng dạy, bồi dưỡng lý luận chính trị.
Từ thực tiễn giảng dạy và tuyển sinh, các giảng viên cho rằng việc nâng cao chất lượng đào tạo, đổi mới nội dung và phương thức tiếp cận người học là yếu tố then chốt nhằm gia tăng sức hút của các ngành học này trong bối cảnh mới.
Sứ mệnh của đội ngũ giảng viên lý luận chính trị
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Phan Xuân Sơn - Giảng viên cao cấp Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Ủy viên Hội đồng Giáo sư liên ngành Triết học - Chính trị học - Xã hội học cho biết, đối với các cán bộ giảng viên, ngày 3/2 là một dấu mốc lịch sử thiêng liêng, gắn liền với lý tưởng, sứ mệnh và niềm tự hào.
Với đội ngũ giảng viên lý luận chính trị, dịp kỷ niệm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam không chỉ mang ý nghĩa tri ân lịch sử mà còn đặt ra trách nhiệm chuyên môn sâu sắc. Đặc biệt trong bối cảnh đất nước vừa tổ chức thành công Đại hội XIV của Đảng, tổng kết 40 năm đổi mới của đất nước đã góp phần mang đến nguồn sinh lực mới cho công tác nghiên cứu, giảng dạy lý luận chính trị.
Những nội dung được bổ sung, phát triển trong quá trình xây dựng Văn kiện Đại hội đã góp phần làm phong phú hệ thống tri thức lý luận, tạo điều kiện để giảng viên truyền thụ kiến thức mới, gắn kết chặt chẽ giữa “tính Đảng” và “tính khoa học” trên bục giảng.
“Kỷ niệm Ngày thành lập Đảng cũng là dịp để mỗi thầy cô không ngừng củng cố bản lĩnh chính trị trong môi trường sư phạm. Nhân cách trong sáng, sự gương mẫu về đạo đức, lối sống cùng tinh thần dấn thân, tâm huyết trong nghiên cứu và giảng dạy của người giảng viên – đảng viên chính là tấm gương trực quan, có sức thuyết phục sâu sắc đối với người học”, Giáo sư Phan Xuân Sơn nhấn mạnh.
Trong khi đó, theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thái Sơn – Trưởng khoa Giáo dục Chính trị, Trường Sư phạm, Trường Đại học Vinh nhấn mạnh, trong môi trường giáo dục đại học, đội ngũ giảng viên, đặc biệt là những người trực tiếp giảng dạy lý luận chính trị mang trên mình sứ mệnh quan trọng trong việc định hướng tư tưởng cho thế hệ trẻ.
Theo đó, giảng viên không chỉ truyền đạt tri thức mà còn là điểm tựa giúp sinh viên nhận diện đúng - sai, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ gìn và lan tỏa các giá trị văn hóa cốt lõi của dân tộc. Nhiệm vụ này không thể dừng lại ở những trang giáo trình, mà đòi hỏi sự kết nối linh hoạt giữa các học thuyết kinh điển với thực tiễn sinh động, từ đó khơi dậy lòng yêu nước và nuôi dưỡng khát vọng cống hiến trong sinh viên.
Trên thực tế, trách nhiệm của đội ngũ giảng viên lý luận chính trị còn gắn liền với mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, trong đó năng lực chuyên môn phải luôn song hành với bản lĩnh chính trị vững vàng. Thông qua việc trang bị thế giới quan khoa học và phương pháp luận biện chứng, giảng viên giúp sinh viên hình thành tư duy hệ thống, khả năng phân tích và giải quyết những vấn đề phức tạp trong học tập, lao động và cuộc sống.
Từ góc độ đào tạo, Phó Giáo sư Nguyễn Thái Sơn cho rằng, các ngành lý luận chính trị trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam không chỉ đơn thuần truyền thụ một hệ thống tri thức khoa học về xã hội, mà còn giữ vai trò nền tảng trong việc hình thành nhân cách và bản lĩnh chính trị cho sinh viên. Thông qua việc tiếp cận có hệ thống chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, người học được trang bị “bộ lọc” tư duy khoa học để phân biệt đúng - sai, nhận diện các trào lưu tư tưởng lệch lạc, từ đó kiên định với con đường phát triển của dân tộc.
Bên cạnh đó, các ngành lý luận chính trị còn góp phần quan trọng trong việc phát triển tư duy biện chứng và năng lực phản biện khoa học. Sinh viên được rèn luyện khả năng phân tích, đánh giá các vấn đề kinh tế - xã hội một cách toàn diện, đa chiều, gắn lý luận với thực tiễn.
“Khi có nền tảng tư duy đúng đắn, ý thức trách nhiệm xã hội và khát vọng cống hiến của sinh viên cũng được hình thành và nuôi dưỡng một cách bền vững”, Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thái Sơn cho hay.
Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy các ngành lý luận chính trị đang có phần lép vế trước sự lên ngôi của một số ngành học “hot” theo xu thế, trong khi quan niệm cho rằng lý luận chính trị khô cứng, khó tiếp cận vẫn khiến không ít người học e ngại khi lựa chọn.
Để khắc phục thực trạng này, Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thái Sơn cho rằng, người dạy cần thường xuyên cập nhật những vấn đề mới của đời sống kinh tế – xã hội như chuyển đổi số, kinh tế xanh, hội nhập quốc tế…, qua đó làm cho bài giảng trở nên sinh động, gần gũi và có tính ứng dụng cao.
Bên cạnh năng lực chuyên môn, uy tín của đội ngũ giảng viên còn được thể hiện qua tinh thần nêu gương về đạo đức, lối sống, ý thức tự học, tự rèn luyện. Sự chính trực, khách quan và tâm huyết trong nghiên cứu, giảng dạy chính là những “bài học trực quan” có sức thuyết phục sâu sắc đối với sinh viên.
Đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy để nâng cao sức hút các ngành học lý luận chính trị
Trong bối cảnh giáo dục đại học ngày càng mở rộng và cạnh tranh, việc lựa chọn ngành học của người học không còn mang tính ổn định như trước, mà chịu tác động mạnh mẽ từ xu thế phát triển kinh tế – xã hội và triển vọng nghề nghiệp. Từ thực tiễn đó, sức hút của các ngành lý luận chính trị được đặt ra như một vấn đề cần nhìn nhận thấu đáo, đồng thời đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác đào tạo và định hướng người học hiện nay.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thái Sơn, trong bối cảnh nền kinh tế thị trường phát triển năng động, việc người học ưu tiên lựa chọn những ngành học có cơ hội việc làm rộng mở và thu nhập cao là xu thế tất yếu, mang tính khách quan. Thực tế cho thấy, các ngành như Giáo dục chính trị, Chính trị học, Quản lý nhà nước hiện vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn trong công tác tuyển sinh.
Một trong những nguyên nhân chính được thầy Sơn chỉ ra chính là tâm lý thực dụng và những định kiến về đầu ra nghề nghiệp. Nhiều phụ huynh và học sinh cho rằng các ngành lý luận chính trị có phạm vi việc làm hẹp, chủ yếu gắn với khu vực nhà nước, trong khi thu nhập và lộ trình phát triển chưa thực sự hấp dẫn so với khu vực tư nhân hoặc các doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài.
Bên cạnh đó, thông tin về khả năng ứng dụng linh hoạt của các ngành lý luận chính trị trong các lĩnh vực như truyền thông, tư vấn chính sách, quản trị nhân sự… còn chưa được truyền tải đầy đủ, khiến người học chưa nhận diện rõ giá trị thực tiễn của ngành học. Ở một số cơ sở đào tạo, phương pháp giảng dạy vẫn còn nặng về lý thuyết, chậm đổi mới, chưa gắn chặt với những yêu cầu của thực tiễn xã hội và quá trình chuyển đổi số.
Phó Giáo sư Nguyễn Thái Sơn nhìn nhận rằng, việc sinh viên ít lựa chọn các ngành lý luận chính trị không chỉ là vấn đề riêng của giáo dục đại học, mà còn đặt ra thách thức đối với công tác đào tạo đội ngũ cán bộ, đảng viên kế cận. Khi nguồn tuyển sinh suy giảm, nguy cơ thiếu hụt những cán bộ có nền tảng lý luận vững vàng, tư duy quản lý hệ thống trong tương lai là điều đáng lưu tâm. Điều này có thể dẫn đến khoảng trống về bản lĩnh chính trị trong đội ngũ cán bộ trẻ, nếu họ chỉ mạnh về chuyên môn kỹ thuật nhưng thiếu nền tảng tư tưởng và tầm nhìn chiến lược.
Vậy nên, việc nâng cao sức hút của các ngành lý luận chính trị đòi hỏi sự đổi mới đồng bộ từ nội dung, phương pháp đào tạo đến chính sách sử dụng và trọng dụng nhân lực. Khi được đào tạo bài bản và phát huy đúng mức, tri thức chính trị và quản lý sẽ trở thành nền tảng quan trọng, góp phần dẫn dắt và định hướng sự phát triển bền vững của đất nước.
Từ thực tiễn đào tạo tại Khoa Giáo dục Chính trị, Trường Sư phạm - Trường Đại học Vinh, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thái Sơn cho rằng, để các ngành lý luận chính trị vượt qua định kiến “khô, khó, khổ” và thu hút người học trẻ, cần đổi mới đồng bộ cả nội dung và phương pháp giảng dạy.
Theo đó, nội dung đào tạo cần gắn lý luận với các vấn đề thời sự của đất nước và thế giới như chuyển đổi số, kinh tế số, biến đổi khí hậu, văn hóa ứng xử trên không gian mạng, qua đó làm rõ giá trị ứng dụng và tính gần gũi của ngành học. Phương pháp giảng dạy cần chuyển từ truyền thụ một chiều sang lấy người học làm trung tâm, tăng cường ứng dụng công nghệ, tổ chức thảo luận, tranh biện và xử lý tình huống nhằm phát triển tư duy phản biện và kỹ năng mềm cho sinh viên.
Tại Khoa Giáo dục Chính trị, nhiều mô hình đào tạo sáng tạo đã được triển khai, như đẩy mạnh hoạt động thực tế, thực hành chính trị - xã hội. Tổ chức chương trình “Về nguồn”, tham quan thực tiễn tại các cơ quan, tổ chức ở địa phương. Cũng như duy trì các câu lạc bộ học thuật và chú trọng đào tạo “kỹ năng kép” nhằm góp phần nâng cao sự tự tin và khả năng thích ứng nghề nghiệp cho sinh viên.
Cùng với đó, nhà trường linh hoạt điều chỉnh phương thức tuyển sinh, đa dạng hóa hình thức xét tuyển và tổ hợp môn. Đồng thời định hướng đào tạo các ngành Chính trị học, Giáo dục chính trị và Quản lý nhà nước theo hướng ứng dụng cao, gắn đào tạo với nhu cầu xã hội và thị trường lao động.
Còn theo Giáo sư, Tiến sĩ Phan Xuân Sơn, sự “khô khan” của các ngành lý luận chính trị có thể nảy sinh trong cách thiết kế chương trình và phương pháp giảng dạy. Để khắc phục, cần đổi mới cách tiếp cận, coi lý luận chính trị là “bộ công cụ” giải quyết các vấn đề hiện đại, gắn trực tiếp với những mối quan tâm của thế hệ trẻ trong bối cảnh chuyển đổi số, phát triển bền vững và hội nhập quốc tế.
Bên cạnh đó, việc giảng dạy cần quán triệt triết lý lấy người học làm trung tâm, tăng cường học tập thông qua trải nghiệm, thảo luận tình huống thực tiễn, giúp sinh viên chủ động tư duy và hình thành năng lực giải quyết vấn đề. Quá trình đào tạo cũng cần được kết nối chặt chẽ với cơ hội nghề nghiệp, khẳng định rằng tri thức lý luận chính trị cùng tư duy hệ thống, khả năng phân tích và quản trị là những năng lực quan trọng, được nhiều cơ quan, doanh nghiệp và tổ chức xã hội coi trọng.
Đồng thời, Giáo sư Phan Xuân Sơn cũng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mạnh mẽ chương trình và phương pháp đào tạo theo hướng tích hợp, hiện đại, gắn với chuyển đổi số và nhu cầu xã hội. Đồng thời chú trọng nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên theo hướng vừa vững lý luận, vừa am hiểu thực tiễn, có khả năng truyền cảm hứng cho người học.
“Khi lý luận chính trị được chứng minh là nền tảng quan trọng cho thành công nghề nghiệp và sự phát triển bền vững của cá nhân, ngành học này sẽ tự khẳng định được sức hút đối với thế hệ trẻ”, Giáo sư Phan Xuân Sơn khẳng định.