Nhờ sự quan tâm của lãnh đạo các cấp, thu nhập của giáo viên ngày càng cải thiện, đời sống vật chất và tinh thần ngày càng được nâng cao.
Những năm gần đây, giáo viên cả nước hân hoan khi mỗi dịp Tết đến xuân về có thêm các khoản thưởng cuối năm theo Nghị định 73/2024/NĐ-CP, bên cạnh đó, nếu các cơ sở giáo dục cân đối chi tiêu hợp lý, giáo viên còn có thêm khoản thu nhập tăng thêm để trang trải dịp Tết.
Quy định về chi thu nhập tăng thêm cho viên chức và người lao động
Thông tư 56/2022/TT-BTC hướng dẫn một số nội dung về cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập; xử lý tài sản, tài chính khi tổ chức lại, giải thể đơn vị sự nghiệp công lập.
Cụ thể, tại điểm a khoản 3, Điều 10 quy định về tạm chi thu nhập tăng thêm, chi phúc lợi và chi khen thưởng như sau:
Căn cứ dự toán thu, chi của năm; kết quả hoạt động tài chính quý trước (trong trường hợp quý đầu tiên của năm kế hoạch, đơn vị căn cứ vào kết quả hoạt động tài chính của quý IV năm trước liền kề), trường hợp xét thấy đơn vị có khả năng tiết kiệm được kinh phí; thủ trưởng đơn vị quyết định:
- Tạm chi trước thu nhập tăng thêm cho người lao động theo quy định và quy chế chi tiêu nội bộ của đơn vị; mức tạm chi hàng quý của đơn vị tối đa không quá 20% quỹ tiền lương một quý của đơn vị;
- Tạm chi trước đối với các hoạt động phúc lợi, chi khen thưởng định kỳ hoặc đột xuất cho tập thể, cá nhân;
Kết thúc năm ngân sách, trước ngày 31 tháng 01 năm sau, đơn vị tự xác định số kinh phí tiết kiệm được:
- Trường hợp đơn vị đã tạm chi vượt quá số kinh phí tiết kiệm được theo quy định thì phải giảm trừ vào quỹ dự phòng ổn định thu nhập của đơn vị (nếu có) hoặc giảm trừ vào số tiết kiệm của năm sau hoặc trừ vào Quỹ tiền lương năm sau của đơn vị (nếu đơn vị không có số tiết kiệm của năm sau);
- Trường hợp đơn vị đã tạm chi thấp hơn số kinh phí tiết kiệm được trong năm, đơn vị được tiếp tục chi trả thu nhập tăng thêm cho người lao động, chi khen thưởng, chi phúc lợi hoặc để trích lập quỹ dự phòng ổn định thu nhập cho người lao động theo quy chế chi tiêu nội bộ của đơn vị;
Sau khi quyết toán năm của đơn vị được cấp có thẩm quyền phê duyệt, trường hợp số kinh phí thực tiết kiệm cao hơn số đơn vị tự xác định, đơn vị được tiếp tục chi trả thu nhập tăng thêm hoặc chi các hoạt động phúc lợi, chi khen thưởng theo chế độ quy định.
Trường hợp số kinh phí tiết kiệm thấp hơn số đơn vị tự xác định, căn cứ vào quyết định của cơ quan có thẩm quyền và đề nghị của đơn vị, Kho bạc Nhà nước làm thủ tục thu hồi bằng cách trừ vào kinh phí tiết kiệm năm tiếp theo của đơn vị;
Như vậy, trường nào đã tạm chi thấp hơn số kinh phí tiết kiệm được trong năm thì mới có cơ sở để chi thu nhập tăng thêm cho giáo viên, nhân viên.
Việc chi thu nhập tăng thêm cho giáo viên, nhân viên như thế nào là tùy thuộc vào quy chế chi tiêu nội bộ của từng nhà trường.
Theo đó, Điều 22 Nghị định 60/2021/NĐ-CP quy định kinh phí chi thường xuyên tiết kiệm được của đơn vị sự nghiệp công lập do Nhà nước bảo đảm chi thường xuyên được sử dụng theo thứ tự sau:
(1) Bổ sung thu nhập cho viên chức, người lao động:
Đơn vị chi thu nhập bình quân tăng thêm cho viên chức, người lao động tối đa không quá 0,3 lần quỹ tiền lương cơ bản của viên chức, người lao động của đơn vị theo nguyên tắc phải gắn với hiệu quả, kết quả công việc của từng người;
(2) Chi khen thưởng và phúc lợi:
- Chi khen thưởng định kỳ hoặc đột xuất cho tập thể, cá nhân trong và ngoài đơn vị theo kết quả công tác và thành tích đóng góp;
- Chi cho các hoạt động phúc lợi tập thể của viên chức, người lao động; trợ cấp khó khăn đột xuất cho viên chức, người lao động, kể cả đối với những trường hợp nghỉ hưu, nghỉ mất sức;
- Chi thêm cho người lao động trong biên chế khi thực hiện tinh giản biên chế;
(3) Khi xét thấy khả năng tiết kiệm kinh phí không ổn định, đơn vị có thể trích lập quỹ dự phòng để ổn định thu nhập cho viên chức, người lao động.
Số kinh phí tiết kiệm được, cuối năm chưa sử dụng hết được chuyển sang năm sau tiếp tục sử dụng.
Vì sao có trường chi thu nhập tăng thêm cuối năm gần 30 triệu, nơi không có đồng nào?
Như vậy, quy định hiện hành, nếu các cơ sở giáo dục có kết dư thì hoàn toàn có thể chi thu nhập tăng thêm cho giáo viên.
Tuy nhiên, do phụ thuộc vào mức kết dư của đơn vị nên trên thực tế mức chi này rất khác nhau.
Có nơi giáo viên cũng được chi thu nhập tăng thêm cuối năm trên dưới 30 triệu đồng, có nơi cũng không còn đồng nào.
Thông tư đã trao quyền tự chủ nhất định cho các đơn vị sự nghiệp công lập trong việc sử dụng nguồn kinh phí tiết kiệm để chi thu nhập tăng thêm cho cán bộ, giáo viên. Tuy nhiên, trên thực tế, cùng một khung pháp lý, cùng điều kiện tương đồng, nhưng mức chi giữa các trường lại rất khác nhau. Sự khác biệt đó không nằm ở văn bản, mà nằm ở năng lực quản trị tài chính và cách điều hành của người đứng đầu. Trường nào quản lý chi tiêu thiếu tính toán, “vung tay quá trán”, chi dàn trải, thiếu kế hoạch dài hơi thì đến cuối năm ngân sách cạn kiệt, giáo viên gần như không có thêm khoản nào để bù đắp thu nhập.
Nhiều cơ sở giáo dục không còn tiền chi thu nhập tăng thêm cho giáo viên do trường đã chi hết kinh phí trong năm, thiếu cân đối, tính toán.
Giả sử, hàng năm giao kinh phí chi hoạt động là 3 tỷ nếu nhà trường thiếu tiết kiệm, chi mua sắm nhiều, chi các hoạt động khác cao,…thì đương nhiên hết kinh phí và giáo viên không được chi là đương nhiên.
Thực tế, nhiều trường năm nào cũng viện lý do hết tiền để không chi thu nhập tăng thêm cho giáo viên, việc mua sắm và chi các khoản khác, đôi khi hiệu trưởng có “hoa hồng” lợi hơn việc chi thu nhập tăng thêm cho giáo viên
Ngược lại, ở những nhà trường mà Hiệu trưởng có tầm nhìn, kế toán nắm vững quy định, biết cân đối thu – chi, tiết kiệm các khoản không thật sự cần thiết, thì nguồn kinh phí tiết kiệm được sử dụng đúng mục đích, đúng đối tượng. Nhờ đó, giáo viên có thêm khoản thu nhập tăng thêm vào dịp cuối năm, đặc biệt là dịp Tết, góp phần động viên tinh thần, chia sẻ khó khăn trong bối cảnh thu nhập ngành giáo dục còn nhiều hạn chế.
Thực tiễn này cho thấy, Thông tư 56 đã có hành lang rõ ràng. Khi người đứng đầu đặt lợi ích của tập thể giáo viên lên trên, minh bạch trong quản lý tài chính và có trách nhiệm với đồng tiền ngân sách, thì thu nhập tăng thêm thực sự trở thành động lực. Ngược lại, nếu thiếu tâm và thiếu tầm, thì cùng một cơ chế tốt cũng có thể trở nên hình thức, thậm chí gây tâm tư, so sánh trong đội ngũ nhà giáo.
Nếu hiệu trưởng “vung tay quá trán” hoặc thiếu tầm nhìn hoặc mập mờ trong thu, chi thì đương nhiên trường sẽ khó có thu nhập tăng thêm cuối năm cho người lao động.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.