Ngày 03/02/2026, ngài Olivier Brochet - Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Cộng hòa Pháp tại Việt Nam, đã chính thức thông báo về việc trao tặng Huân chương Cành cọ Hàn lâm (Ordre des Palmes académiques) cấp bậc Hiệp sĩ (Chevalier) cho Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Văn Đại – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh.
Theo sắc lệnh được Thủ tướng Pháp ký ngày 29/12/2025, Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Văn Đại được vinh danh vì những đóng góp quan trọng trong việc thắt chặt mối quan hệ hợp tác giữa Pháp và Việt Nam.
Huân chương Cành cọ Hàn lâm là một trong những biểu tượng danh dự cao quý và lâu đời nhất của nước Pháp. Được Hoàng đế Napoléon đệ nhất thiết lập từ năm 1808. Ban đầu, đây là giải thưởng dành riêng cho các thành viên xuất sắc của đại học Pháp. Trải qua hơn hai thế kỷ, đây vẫn là huân chương danh dự phi quân sự lâu đời nhất còn tồn tại của quốc gia này.
Ngày nay, huân chương không chỉ dành cho các cá nhân trong ngành giáo dục Pháp mà còn được dùng để vinh danh những người nước ngoài có đóng góp xuất sắc trong việc truyền bá văn hóa và tri thức Pháp trên toàn thế giới.
Chia sẻ cảm nhận khi nhận được trao tặng Huân chương Cành cọ Hàn lâm với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Văn Đại bày tỏ: “Đây là niềm vui lớn đối với tôi, từ khi được sang Pháp học tập, tôi luôn xem việc trau dồi tri thức là nhiệm vụ lâu dài, lấy đó làm nền tảng để trở về phục vụ đất nước. Huân chương này cũng là sự ghi nhận, cho thấy sự trân trọng của nhà nước Pháp đối với những nỗ lực của tôi trong việc thúc đẩy hợp tác và kết nối học thuật giữa hai nước.”
Học tập ở nước ngoài để trở về đóng góp cho đất nước
Nhìn lại về cơ duyên đến với ngành luật, Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Văn Đại cho biết: “Lựa chọn ngành học này của tôi trước hết chịu ảnh hưởng từ gia đình. Hai anh trai của tôi làm việc trong lĩnh vực pháp luật, qua đó truyền cho tôi niềm hứng thú với nghề. Bên cạnh đó, tôi cho rằng hiểu biết về pháp luật là điều cần thiết mỗi cá nhân sống đúng, sống tốt. Càng đi sâu với ngành, tôi càng thấy đam mê và nhận ra làm luật cũng là một cách để góp phần làm cho xã hội tốt hơn, hoặc ít nhất là giảm đi những điều chưa tốt”.
Được biết, khi là thủ khoa đầu vào Trường Đại học Luật Hà Nội, thầy Đỗ Văn Đại được tham gia chương trình học tiếng Pháp và thi tuyển học bổng cùng 16 thủ khoa đại học khác trên toàn quốc. Kết quả, thầy là một trong 10 người được lựa chọn sang Pháp học tập.
Quá trình đào tạo của Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Văn Đại như sau:
1994-1999: Học cử nhân luật tại Aix-en-Provence, Đại học Aix-Marseille III, Cộng hòa Pháp.
1999-2000: Học thạc sĩ về luật kinh doanh tại Aix-en-Provence, Cộng hòa Pháp.
01/2004: Bảo vệ xuất sắc luận án tiến sĩ.
03/2005: Đỗ kỳ thi quốc gia Pháp về Maître de conférences (chức danh dưới chức danh Giáo sư đại học tại Pháp).
11/2011: Phong học hàm Phó giáo sư tại Việt Nam.
03/2022: Phong học hàm Giáo sư tại Việt Nam.
Sau quãng thời gian học tập và làm việc tại Pháp, năm 2007, Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Văn Đại trở về Việt Nam. Thầy Đại cho hay: “Động lực lớn nhất để tôi quyết định về Việt Nam là mong muốn đóng góp cho đất nước. Việc được đào tạo bài bản ở nước ngoài với tôi là một may mắn, vì vậy tôi luôn tâm niệm cần làm điều gì đó có ích cho quê hương và lan tỏa những tri thức đã tích lũy cho thế hệ trẻ.
Trong thời gian học tập tại Pháp, mục tiêu của tôi là tận dụng tối đa cơ hội để hiểu sâu về hệ thống pháp luật và phương pháp nghiên cứu của nước bạn, từ đó chọn lọc những điểm tiến bộ có thể vận dụng vào Việt Nam. Vì vậy, thay vì tập trung vào các đề tài so sánh hệ thống luật của Pháp và Việt Nam, tôi dành nhiều thời gian nghiên cứu chuyên sâu về pháp luật Pháp nhằm tích lũy nền tảng học thuật vững chắc.
Tôi nhận thấy rằng để đóng góp hiệu quả cho Việt Nam thì cần trực tiếp làm việc trong môi trường pháp lý trong nước, từ đó hiểu rõ những khó khăn, bất cập của thực tiễn và đề xuất giải pháp phù hợp”.
Thực tế, sau khi trở về Việt Nam, Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Văn Đại đã tham gia giảng dạy, nghiên cứu và công bố nhiều công trình khoa học. Với tư cách là Phó Hiệu trưởng và giảng viên tại Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, thầy đã trực tiếp giảng dạy và hướng dẫn nhiều thế hệ sinh viên, học viên cao học trong các chương trình liên kết với các đại học danh tiếng của Pháp như Đại học Tours hay Đại học Paul Cézanne.
Thầy cũng từng nhiều lần được mời làm Giáo sư thỉnh giảng tại Đại học Paris 2, Đại học Paris 13, Đại học Tours (Pháp) và Đại học Hoàng gia Campuchia.
Bên cạnh công tác giảng dạy, Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Văn Đại còn là Trọng tài viên, Phó Chủ tịch Hội đồng khoa học Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC); thành viên Hội đồng tư vấn án lệ của Tòa án nhân dân tối cao; thành viên Tổ biên tập sửa đổi Bộ luật dân sự, chuyên gia chỉnh lý Dự thảo Bộ Luật Dân sự theo yêu cầu của Ủy ban pháp luật Quốc hội; chuyên gia chỉnh lý Dự thảo Luật trách nhiệm bồi thường của Nhà nước theo yêu cầu của Ủy ban pháp luật Quốc hội…
Nhìn lại quãng thời gian học tập tại Pháp, thầy Đại cho biết: “Điều tôi tâm đắc từ quá trình học tập ở Pháp là cách giáo dục khuyến khích tư duy độc lập và tôn trọng sự khác biệt. Người học được tạo điều kiện để dám nghĩ khác, tìm kiếm những cách tiếp cận mới và bảo vệ quan điểm của bản thân bằng lập luận khoa học.
Khi quay lại Việt Nam giảng dạy, tôi luôn cố gắng duy trì triết lý này trong lớp học. Tôi dạy kiến thức, dạy phương pháp, nhưng luôn khuyến khích sinh viên suy nghĩ khác và trình bày quan điểm riêng. Tôi luôn tôn trọng các ý kiến khác biệt, miễn là các em có lập luận rõ ràng. Việc chấp nhận và khuyến khích những cách nhìn khác nhau là yếu tố quan trọng trong nghiên cứu khoa học, bởi chính sự khác biệt tạo ra động lực cho đổi mới và phát triển".
Ngoài ra, thời gian học tập tại Pháp cũng đã tạo dựng cho Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Văn Đại phương pháp luận vững chắc. Thầy Đại khẳng định, khi có phương pháp luận tốt, việc nghiên cứu và tiếp cận các vấn đề pháp lý trở nên rõ ràng, hiệu quả hơn. Mấu chốt không chỉ nằm ở kiến thức được học trên lớp mà chính là phương pháp tư duy và nghiên cứu.
Nhờ có nền tảng đó, dù trước đây chưa từng học chuyên sâu luật Việt Nam nhưng khi về nước thầy vẫn có thể nghiên cứu, giảng dạy và trở thành chuyên gia trong lĩnh vực này. Chính phương pháp luận và cách tiếp cận khoa học tích lũy trong quá trình đào tạo ở nước ngoài là yếu tố có tác động lớn đến sự nghiệp nghiên cứu và giảng dạy của thầy.
Tác giả của hơn 200 công trình khoa học trong nước và quốc tế
Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Văn Đại là người bền bỉ trên hành trình nghiên cứu khoa học với hơn 200 bài báo khoa học, sách đã được công bố trong nước và quốc tế.
Thầy Đại bộc bạch: “Có thể nói tôi rất may mắn khi trong thời gian học tập và làm việc ở Pháp, tôi được gặp gỡ và học hỏi từ nhiều giáo sư hàng đầu trong giới học thuật về luật của châu Âu. Điều tôi ấn tượng nhất là họ thực sự là những nhà nghiên cứu đúng nghĩa. Họ nghiên cứu với tất cả sự nghiêm túc, chuyên sâu, và đối với họ, giảng dạy và nghiên cứu là hai sứ mệnh song hành.
Mỗi lần dự giờ, dự hội thảo hay trao đổi học thuật, tôi đều học hỏi được rất nhiều. Chính những trải nghiệm đó tạo cho tôi một hệ quy chiếu, để khi trở về Việt Nam, bản thân luôn tự nhắc phải tiếp tục nghiên cứu nghiêm túc, không ngừng học hỏi. Dù đã là giáo sư, tôi vẫn duy trì việc viết sách, công bố công trình và cập nhật tri thức thường xuyên, bởi đó là trách nhiệm của một người làm khoa học.
Đối với tôi, nghiên cứu trước hết là một nhu cầu tự thân và cách tiếp cận của tôi, luôn bắt đầu từ thực tiễn. Tôi quan sát các vấn đề phát sinh trong đời sống, sau đó đối chiếu với hệ thống quy định pháp luật để xem những điểm nào còn thiếu, còn bất cập. Chính cách tiếp cận từ thực tiễn như vậy giúp tôi luôn có vấn đề để nghiên cứu.
Tôi không nhìn vào văn bản pháp luật đã có, bởi các quy định thường đã được xây dựng tương đối hoàn chỉnh. Điều quan trọng là đặt pháp luật vào trong đời sống cụ thể, từ đó nhận diện những khoảng trống hoặc những điểm chưa phù hợp. Khi phát hiện những vấn đề đó, tôi sẽ tiếp tục tìm hiểu kinh nghiệm quốc tế để so sánh và đề xuất hướng hoàn thiện. Động lực lớn nhất để tôi tiếp tục nghiên cứu là niềm tin rằng xã hội cần những công trình nghiên cứu nghiêm túc.”
Một số bài báo khoa học đăng trên tạp chí quốc tế có uy tín của Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Văn Đại:
1. La possibilité de retrancher le litige par les juges étatiques dans le pays refusant l’exequatur à la sentence étrangère (Khả năng xét xử lại vụ tranh chấp của Tòa án của nước đã từ chối phán quyết trọng tài nước ngoài), Revue de Droit uniforme/Uniform Law Review (ISSN: 1124-3694), số 03/2025
2. La réforme du droit des sûretés en France observée de regardée de l’étranger: Regard vietnamien (Sửa đổi pháp luật về biện pháp bảo đảm nhìn từ nước ngoài: Góc nhìn Việt Nam, Revue internationale de droit comparé (ISSN: 1953-8111), số 2/2021
3. La responsabilité civile du demandeur pour le préjudice causé par une mesure provisoire ordonnée par les arbitres (Trách nhiệm bồi thường của người yêu cầu Trọng tài áp dụng biện pháp tạm thời gây thiệt hại), Revue de Droit uniforme/Uniform Law Review (ISSN: 1124-3694), số 01/2021
4. Responsabilité civile des arbitres ordonnant la mesure provisoire dommageable (Trách nhiệm bồi thường của Trọng tài viên đã áp dụng biện pháp tạm thời gây thiệt hại), Revue Droit des Affaires Internationales/The International Business Law Journal (ISSN: 1777-5655), số 1/2021
5. Plaidoyer pour la force exécutoire de la sentence arbitrale sans procédure d’approbation (exequatur) préalable (Biện hộ cho hiệu lực thi hành của phán quyết trọng tài không cần thủ tục công nhận và cho thi hành), Revue Recherche juridique-Droit prospectif (ISSN:0249-8731), số 2020-1
Một trong những trăn trở của Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Văn Đại khi trở về Việt Nam giảng dạy là thực tế khoảng cách giữa lý luận và thực tiễn trong đào tạo và nghiên cứu pháp luật.
Điều này khác hoàn toàn với mô hình đào tạo luật ở Pháp. Cụ thể, tại Pháp các giảng viên không chỉ giảng dạy mà còn có kinh nghiệm thực tiễn, trong khi những người làm thực tiễn cũng thường xuyên đọc và tham khảo các công trình của giới nghiên cứu. Sự giao thoa đó tạo ra một nền tảng học thuật chung, giúp người học tiếp cận kiến thức sát với thực tế và hạn chế tình trạng phải đào tạo lại sau khi ra trường.
Ở Việt Nam, rào cản này từng tồn tại trong thời gian dài, song hiện nay đã dần được thu hẹp. Bản thân Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Văn Đại cũng một trong những người nỗ lực thúc đẩy việc kết nối giữa lý luận và thực tiễn trong hoạt động nghiên cứu, giảng dạy và xây dựng pháp luật ở Việt Nam.
Đề cập thêm về vấn đề đào tạo luật hiện nay, thầy Đại chỉ ra: "Hiện nay, môi trường đào tạo luật ở nhiều cơ sở trong nước còn chưa thực sự khắt khe. Khi việc giảng dạy đôi khi còn chịu áp lực về số lượng, thì vấn đề chất lượng có thể chưa được đặt lên hàng đầu. Theo tôi, yêu cầu cao và khắt khe, đòi hỏi sự nghiêm túc với người học là điều vô cùng quan trọng, đặc biệt là với ngành luật. Ở nhiều nước, việc đào tạo ngành luật có sự sàng lọc rất mạnh, và chính quá trình sàng lọc đó góp phần bảo đảm chất lượng".
Nhắc đến vai trò của hợp tác quốc tế trong nâng cao chất lượng đào tạo luật, Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Văn Đại cho rằng, đây là yếu tố rất cần thiết. Hợp tác quốc tế tạo điều kiện để các cơ sở đào tạo có thêm công cụ và phương thức thuận lợi trong giao lưu học thuật, từ đó thúc đẩy nghiên cứu khoa học và nâng cao chất lượng đào tạo.
Thực tế, nhờ các chương trình hợp tác, hằng năm Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh đón nhiều sinh viên quốc tế, đặc biệt là sinh viên khối Pháp ngữ đến học tập và trao đổi. Đồng thời, nhiều giảng viên của trường cũng có cơ hội được đào tạo ở nước ngoài, qua đó đóng góp hiệu quả hơn cho hoạt động giảng dạy, nghiên cứu.
Thầy Đại nhấn mạnh: “Hợp tác quốc tế giúp các nhà nghiên cứu nhận diện rõ điểm mạnh của từng hệ thống pháp luật để chọn lọc, vận dụng phù hợp vào điều kiện Việt Nam. Trong thời gian tới, tôi cho rằng hợp tác cần được thúc đẩy theo hướng bình đẳng, cùng đóng góp và cùng hưởng lợi, qua đó nâng cao vị thế của Việt Nam trong các hoạt động học thuật và pháp lý quốc tế.
Đối với giảng viên, việc hội nhập và tiếp cận chuẩn mực quốc tế là không thể bỏ qua. Tôi luôn khuyến khích giảng viên trẻ nên tìm cơ hội học tập, nghiên cứu ở nước ngoài hoặc thường xuyên đọc tài liệu quốc tế để có hệ quy chiếu rộng hơn, từ đó nhận ra những điểm còn hạn chế và tiếp tục phấn đấu.
Đối với sinh viên, điều quan trọng là không nên tự hài lòng với những so sánh trong phạm vi hẹp mà cần nhìn vào các chuẩn mực cao hơn để đặt mục tiêu học tập và nghiên cứu. Chỉ khi nhìn lên, chúng ta mới thấy bản thân còn thiếu sót những gì và cần nỗ lực ra sao để có thể hội nhập một cách thực chất”.