Hội đồng Nhân dân Thành phố Hà Nội đã ban hành Nghị quyết 92/2026/NQ-HĐND về việc ban hành quy định về cơ chế, chính sách thu hút, trọng dụng người có tài năng của thành phố Hà Nội.
Đối tượng áp dụng là nhà khoa học trẻ dưới 47 tuổi có học hàm phó giáo sư, giáo sư; chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành, người có trình độ chuyên môn cao trong các ngành, lĩnh vực chiến lược, trọng điểm, quan trọng; nhà quản lý, nhà quản trị doanh nghiệp; sinh viên tốt nghiệp xuất sắc, nhà khoa học trẻ tài năng; người có năng khiếu đặc biệt trong các ngành, lĩnh vực; các đối tượng khác theo yêu cầu phát triển của thành phố Hà Nội theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền; cán bộ, công chức, viên chức sau khi được tiến cử, công nhận có tài năng.
Nhiều chính sách đột phá dành cho người có tài năng
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Lê Xuân Rao - Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và kỹ thuật Thành phố Hà Nội (nhiệm kỳ 2020-2025) bày tỏ: "Có thể khẳng định, việc quy định mức hỗ trợ một lần rất cao, giáo sư được hỗ trợ một lần tương đương 1.000 lần mức lương cơ sở; phó giáo sư 800 lần, cùng với cơ chế cho phép hưởng lợi từ thương mại hóa kết quả nghiên cứu, là bước đột phá mạnh mẽ trong tư duy chính sách của Hà Nội. Nếu đặt trong khu vực công, đây là mức đãi ngộ có tính cạnh tranh cao, tiệm cận nhiều chương trình thu hút nhân tài của các đô thị lớn trong khu vực.
Tuy nhiên, để cạnh tranh bền vững với khu vực ngoài công lập và môi trường quốc tế, yếu tố quyết định không chỉ nằm ở khoản hỗ trợ ban đầu, mà ở khả năng tạo dựng môi trường để người tài phát huy giá trị lâu dài. Thực tiễn cho thấy, nhiều nhà khoa học sẵn sàng lựa chọn nơi làm việc có thu nhập thấp hơn nếu họ được tin tưởng, được giao nhiệm vụ xứng tầm và được đánh giá công bằng theo sản phẩm,có tác động thực tiễn.
Vì vậy, để tránh tình trạng “thu hút được người nhưng chưa giữ được người”, Hà Nội cần đặc biệt lưu ý: Gắn đãi ngộ với nhiệm vụ, sản phẩm và không gian sáng tạo cụ thể, có sản phẩm rõ ràng; Bảo đảm tính ổn định, nhất quán của chính sách, tạo niềm tin lâu dài cho người được thu hút; Đặt trọng tâm vào sự tôn trọng giá trị học thuật và đóng góp chuyên môn, coi người tài là đối tác phát triển chứ không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách".
Ngoài yếu tố thu nhập, Nghị quyết nhấn mạnh việc bố trí vị trí việc làm phù hợp, ưu tiên không gian, trang thiết bị hiện đại và tạo điều kiện tham gia các đề tài, dự án, đề án, nhiệm vụ trọng điểm của Thành phố.
Tiến sĩ Lê Xuân Rao chỉ ra, yếu tố có ý nghĩa quyết định nhất chính là việc bố trí đúng vị trí việc làm gắn với quyền chủ trì nhiệm vụ và quyền tiếp cận nguồn lực. Thu nhập, không gian làm việc hay trang thiết bị hiện đại là điều kiện cần, nhưng được làm đúng chuyên môn, đúng sở trường và được trao quyền thực chất mới là điều kiện đủ để người tài phát huy tối đa năng lực.
Một nhà khoa học hay chuyên gia chỉ thực sự cống hiến khi họ được: Chủ trì hoặc tham gia nòng cốt các nhiệm vụ, đề án, dự án trọng điểm của Thành phố; Tiếp cận dữ liệu, hạ tầng nghiên cứu và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo một cách thông suốt; Làm việc trong môi trường học thuật cởi mở, nơi sáng kiến mới được lắng nghe và thử nghiệm.
Bên cạnh đó, các chính sách về nhà ở, y tế, giáo dục cho con em, đi lại cho cả gia đình cũng được xem là khá toàn diện. Dưới góc nhìn của Tiến sĩ Lê Xuân Rao: "Điều này thể hiện cách tiếp cận rất tiến bộ và nhân văn của Hà Nội trong thu hút nhân tài. Chính sách không chỉ hướng tới cá nhân người tài, mà còn giải quyết những nhu cầu thiết yếu của gia đình họ.
Đối với các nhà khoa học đang làm việc ở nước ngoài hoặc tại các địa phương khác, đây là yếu tố có tác động rất lớn. Thực tế cho thấy, rào cản lớn nhất khi chuyển môi trường làm việc không hẳn là thu nhập, mà là sự ổn định cuộc sống của cả gia đình, đặc biệt là nhà ở và giáo dục cho con cái.
Khi những lo toan này được tháo gỡ, người tài sẽ toàn tâm, toàn ý cho công việc chuyên môn, cho nghiên cứu, giảng dạy và đổi mới sáng tạo, từ đó nâng cao khả năng gắn bó lâu dài với Thủ đô. Có thể nói, đây là nhóm chính sách tạo nên “sức hút mềm” nhưng rất bền vững trong cạnh tranh nhân lực chất lượng cao".
Bổ sung một số cơ chế để đảm bảo thực hiện hiệu quả
Theo quan điểm của Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Tất Dong - Nguyên Phó Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam, việc Hội đồng Nhân dân Thành phố Hà Nội ban hành quy định về cơ chế, chính sách thu hút, trọng dụng người có tài năng là chủ trương đúng đắn và điều quan trọng là phải có cách sử dụng nhân tài phù hợp, hiệu quả.
Thành phố nên chủ động đặt ra những vấn đề lớn, những dự án hoặc đề tài cần giải quyết, công khai để các nhà khoa học, chuyên gia có thể đề xuất ý tưởng. Những cá nhân có phương án khả thi, có năng lực thực sự thì cần được tin tưởng giao nhiệm vụ và cấp kinh phí tương xứng, đồng thời giảm bớt những ràng buộc hành chính để họ có điều kiện tập trung vào nghiên cứu, sáng tạo.
Việc lựa chọn nhân tài cần căn cứ vào thực tài, thông qua các công trình đã được kiểm chứng như giải thưởng khoa học, sản phẩm ứng dụng trong thực tiễn hoặc những nghiên cứu có tiềm năng triển khai.
Song song với chế độ đãi ngộ, điều mà giới trí thức thực sự cần là môi trường làm việc, điều kiện nghiên cứu và sự tôn trọng. Thành phố có thể đầu tư các phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu với trang thiết bị hiện đại, sẵn sàng mở cửa cho các nhà khoa học đến thực hiện đề tài, từ đó tạo ra những sản phẩm phục vụ trực tiếp cho sự phát triển của Thủ đô.
Cùng với đó các chính sách đào tạo, bồi dưỡng và hỗ trợ kết nối quốc tế là cần thiết để người có tài năng được cập nhật tri thức mới và nâng cao năng lực nghiên cứu.
“Ở góc độ tổng thể, chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài có ý nghĩa quan trọng đối với việc xây dựng hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Hà Nội. Nhằm phát huy hiệu quả của chính sách, thành phố cần xác định rõ những lĩnh vực đột phá, những bài toán cụ thể cần giải quyết, đồng thời có hội đồng chuyên gia đủ năng lực để tư vấn, lựa chọn và sử dụng đúng người, đúng việc.
Nguyên tắc cốt lõi là phải tìm và sử dụng được những người có thực tài. Việc này cũng cần thực hiện nhanh, có chất lượng và bền vững; trong bối cảnh khoa học – công nghệ thay đổi chóng mặt, nếu chậm trễ, khoảng cách phát triển sẽ ngày càng bị nới rộng” - thầy Dong bày tỏ.
Để chính sách thu hút nhân tài thực sự phát huy hiệu quả lâu dài, Tiến sĩ Lê Xuân Rao chỉ ra, Hà Nội cần chú trọng bổ sung ba nhóm cơ chế then chốt.
Đầu tiên là cơ chế đánh giá dựa trên sản phẩm và tác động xã hội, thay vì chỉ dựa vào thâm niên hay quy trình hành chính. Với người có tài năng, cần chấp nhận sự khác biệt, thậm chí chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu, miễn là có mục tiêu rõ ràng và sản phẩm cụ thể.
Thứ hai, cơ chế sử dụng linh hoạt, cho phép người tài tham gia đồng thời nhiều chương trình, dự án, hội đồng tư vấn khoa học – chính sách của Thành phố, qua đó lan tỏa tri thức và kinh nghiệm.
Cuối cùng và đặc biệt quan trọng là cơ chế trao quyền chủ trì nhiệm vụ, quyền đề xuất sáng kiến, quyền lựa chọn cộng sự và một mức độ tự chủ nhất định về chuyên môn. Khi người tài được tin tưởng và trao quyền, họ sẽ coi sự phát triển của Thủ đô là trách nhiệm và động lực cống hiến của chính mình.