Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước về đổi mới tổ chức bộ máy hành chính, tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp (tỉnh - xã, phường, đặc khu) nên từ ngày 01/7/2025 đã không còn phòng giáo dục và đào tạo.
Từ thay đổi về mô hình quản lý đã tác động trực tiếp đến hoạt động chỉ đạo, điều hành giáo dục ở cơ sở đối với các cấp học: mầm non, tiểu học, trung học cơ sở ở các địa phương. Hơn 1 học kỳ của năm học 2025-2026 đã trôi qua, cách vận hành, thích nghi của các cấp học từ mầm non đến trung học cơ sở đã có những thay đổi tích cực.
Những áp lực đối với các trường, giáo viên từ mầm non đến trung học cơ sở cũng đã giảm hơn nhiều so với trước đây. Một khi không còn cấp trung gian đã giảm được sự trùng lặp trong chỉ đạo, điều hành và rút ngắn thời gian xử lý công việc ở các nhà trường.
Giảm tải các hội thi, cuộc thi, thao giảng dành cho giáo viên và học sinh
Hàng chục năm qua, khi còn phòng giáo dục và đào tạo, giáo viên và học sinh các trường từ cấp mầm non đến trung học cơ sở khá áp lực khi có thêm một hội thi, vòng thi cấp huyện, đó là: thi giáo viên dạy giỏi; chủ nhiệm giỏi cấp huyện; thi học sinh giỏi cấp huyện; thao giảng cấp huyện…
Bên cạnh đó là những cuộc họp liên miên đối với đội ngũ giáo viên cốt cán ở các nhà trường. Tuy nhiên, bước sang năm học 2025-2026 thì mọi thứ đã được giảm tải rõ rệt, giáo viên và học sinh các nhà trường đỡ vất vả hơn rất nhiều.
Kỳ thi học sinh giỏi văn hóa cấp trung học cơ sở trước đây đều bắt buộc phải trải qua vòng huyện. Trong khi đó, quy mô mỗi huyện, thị thường nhỏ, đa phần chỉ khoảng trên dưới 15 xã, phường nên một số nơi để xảy ra những hạn chế, bất cập trong khâu tổ chức.
Trường nào có nhiều giám khảo là trường đó có nhiều học sinh giỏi cấp huyện, nhất là những môn Khoa học xã hội, như: Ngữ văn; Lịch sử; Địa lý; Giáo dục công dân. Khi có nhiều học sinh giỏi cấp huyện cũng đồng nghĩa sẽ có nhiều học sinh tham gia đội tuyển thi cấp tỉnh. Vì thế, học sinh giỏi cấp huyện, cấp tỉnh thường tập trung vào các trường có giám khảo.
Năm học 2025-2026, khi phòng giáo dục và đào tạo không còn, tại địa phương người viết bài công tác, sở giáo dục giao chỉ tiêu số lượng học sinh giỏi theo trường, theo xã nên trường nào cũng có cơ hội tham gia thi học sinh giỏi cấp tỉnh. Điều quan trọng là những bất cập trong khâu tổ chức đã được hạn chế. Cơ hội tham gia, đạt giải ở các nhà trường được mở ra.
Bên cạnh kỳ thi học sinh giỏi thì hội thi giáo viên dạy giỏi; chủ nhiệm giỏi cấp huyện cũng được giảm tải. Giáo viên chỉ còn thi cấp trường và cấp tỉnh, bớt đi áp lực thi cấp huyện như trước đây.
Thầy bớt áp lực, học trò cũng đỡ vất vả theo, các em không còn phải làm những “diễn viên” bất đắc dĩ như mọi năm nữa khi thầy cô thi cấp huyện vì thi cấp tỉnh thì thi tập trung tại một điểm trường.
Đặc biệt, các trường không còn phải tổ chức thao giảng chuyên đề cấp huyện, giảm được rất nhiều áp lực cho các tổ chuyên môn. Trước đây, việc thực hiện thao giảng cấp huyện được thực hiện luân phiên, mỗi năm có 4-5 chuyên đề. Nên quanh đi, quẩn lại là đến lượt thao giảng. Mỗi lần phân công giáo viên đứng ra thao giảng cũng khá mệt mỏi vì giáo viên nào cũng tìm lý do để thoái thác.
Việc thao giảng cấp huyện kéo theo giáo viên các nhà trường đi dự giờ rất cồng kềnh, mệt mỏi mà thực tế rất ít hiệu quả.
Hiện nay, thực hiện chính quyền 2 cấp, nhiều địa phương chỉ thực hiện theo cụm mà mỗi cụm có mấy chục trường nên áp lực thao giảng giảm đi rất nhiều. Việc dự thao giảng chỉ còn tập trung đối với các tổ trưởng chuyên môn, giáo viên không kiêm nhiệm chức vụ không còn phải mỗi năm đi dự thao giảng vài lần như trước.
Ngoài ra còn nhiều các cuộc thi, hội thi chỉ còn thi cấp tỉnh nên giáo viên và học sinh các nhà trường đã bớt đi những áp lực. Việc giảm đi những áp lực các cuộc thi, hội thi giúp cho giáo viên đỡ phải đi lại, nhà trường đỡ kinh phí và điều quan trọng là giáo viên tập trung vào công việc giảng dạy tại trường, không phải đi lại nhiều như trước đây.
Không còn lo “phòng về” thanh tra, kiểm tra chuyên môn như những năm học trước
Suốt mấy chục năm qua, phòng giáo dục và đào tạo ở các địa phương đảm nhận vai trò quản lý về mặt chuyên môn đối với các trường từ mầm non đến cấp trung học cơ sở nên các nhà trường luôn áp lực ở khâu thanh tra, kiểm tra chuyên môn.
Gần như tháng nào phòng giáo dục và đào tạo cũng đi kiểm tra chuyên môn mà trước khi đi thì ban hành kế hoạch và luôn hướng dẫn là đến kiểm tra đột xuất, không thông báo trước. Thành ra, cứ phòng ban hành kế hoạch là ban giám hiệu các nhà trường lại bắt các tổ chuyên môn chuẩn bị hồ sơ, sổ sách.
Kéo theo đó, ban giám hiệu yêu cầu các tổ trưởng kiểm tra giáo viên trong tổ trước để đón đoàn kiểm tra, thanh tra của phòng giáo dục và đào tạo nhằm tránh những thiếu sót. Vì thế, giáo viên khá mệt mỏi vì mỗi năm học không biết bao nhiêu lần.
Không chỉ các trường, giáo viên các nhà trường áp lực mà đội ngũ cốt cán cũng liên tục phải tham gia cùng đoàn của phòng giáo dục và đào tạo để kiểm tra chuyên môn những trường mà phòng giáo dục đến.
Một khi đi tham gia cùng phòng giáo dục cũng đồng nghĩa lớp dạy ở trường phải nhờ người khác dạy thay, hoặc phải đổi tiết. Trong khi, chế độ dành cho đội ngũ cốt cán không có gì, chỉ tham gia trên tinh thần tự nguyện, họ được phòng giáo dục và đào tạo cơ cấu, phân công.
Năm học này, không còn phòng giáo dục và đào tạo, chức năng quản lý nhà nước về giáo dục đối với các trường từ mầm non đến trung học cơ sở thuộc thẩm quyền cấp xã. Quản lý chuyên môn thuộc sở giáo dục và đào tạo nên mọi thứ nhẹ nhàng hơn.
Các sở giáo dục và đào tạo giao quyền tự chủ chuyên môn cho các nhà trường. Việc kiểm tra chuyên môn của sở giáo dục cũng được tiến hành nhưng chỉ có một số trường phải đón đoàn thanh tra, kiểm tra vì số lượng trường học trên địa bàn rất lớn.
Vì vậy, giáo viên các nhà trường không còn phải trong tâm thế đón đoàn kiểm tra, thanh tra như những năm học trước. Những áp lực đã được giảm đi đáng kể.
Điều đáng mừng là cấp trung gian không còn, các văn bản chỉ đạo về chuyên môn đi từ sở giáo dục về trường học rất nhanh chóng. Nhà trường không còn bị động trong khâu thực hiện các công việc bởi những năm trước, khi văn bản của sở ban hành nhưng nhà trường vẫn phải chờ đợi phòng giáo dục và đào tạo hướng dẫn mới có thể thực hiện được.
Một khi sở giáo dục và đào tạo trực tiếp quản lý, chỉ đạo về chuyên môn, nghiệp vụ đối với các cơ sở giáo dục mầm non, tiểu học và trung học cơ sở góp phần rút ngắn quy trình chỉ đạo, giảm tầng nấc hành chính, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với các nhà trường.
Việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, không còn phòng giáo dục và đào tạo là bước chuyển đổi quan trọng trong đổi mới quản lý về giáo dục. Nhiều cuộc thi, hội thi, thao giảng chuyên đề, các cuộc thanh tra, kiểm tra chuyên môn đã được giảm tải. Giáo viên đã được giảm bớt rất nhiều những áp lực so với trước đây.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.