Ngành giáo dục và đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh có quy mô lớn nhất cả nước
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, ông Nguyễn Văn Hiếu – Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, sau 50 năm phát triển của ngành giáo dục thành phố, cho đến nay, thành phố dẫn đầu cả nước trong việc triển khai các chương trình đánh giá học sinh theo chuẩn quốc tế, tiên phong đưa các chứng chỉ quốc tế về tiếng Anh, Tin học vào trong nhà trường, triển khai việc thực hiện hoạt động dạy học tiếng Anh cho học sinh từ lớp 1, tổ chức nhiều hoạt động cho việc triển khai thực hiện Đề án “Từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học”.
Với 98% cơ sở giáo dục phổ thông triển khai quản lý, giảng dạy trên môi trường số; 60% cơ sở giáo dục thường xuyên triển khai giảng dạy, học tập trên môi trường số…Thành phố Hồ Chí Minh đã hoàn thành và vượt mức hầu hết các mục tiêu về chuyển đổi số trong lĩnh vực giáo dục đến năm 2025, trở thành địa phương dẫn đầu cả nước về tốc độ và quy mô triển khai giáo dục số.
Sau khi sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa Vũng Tàu, Thành phố Hồ Chí Minh đã hình thành một trung tâm kinh tế công nghiệp – dịch vụ - logistics hàng đầu cả nước, với mạng lưới khu công nghiệp, cảng biển và chuỗi cung ứng năng động. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về nguồn nhân lực chất lượng cao, có kỹ năng số và kỹ năng công nghệ hiện đại.
Lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh cũng cho biết thêm, hiện nay, ngành giáo dục của thành phố có quy mô lớn nhất cả nước, với hơn 2,6 triệu học sinh, 110.000 giáo viên và gần 3.500 trường học các cấp.
Ông Nguyễn Văn Hiếu nhấn mạnh, với tầm nhìn dài hạn Nghị quyết 71-NQ/TW đã khẳng định, muốn phát triển nhanh và bền vững thì phải bắt đầu từ con người, từ nền giáo dục tiên tiến, hiện đại và mang đậm bản sắc dân tộc Việt Nam với tầm nhìn toàn cầu.
“Với tinh thần đó, ngành giáo dục và đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh được giao trọng trách trong việc đi đầu xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, phát triển xã hội học tập, hình thành công dân toàn cầu – những người vừa thấm nhuần bản sắc dân tộc, vừa có năng lực hội nhập trong nền kinh tế tri thức”, ông Nguyễn Văn Hiếu nhấn mạnh.
Mục tiêu của ngành giáo dục thành phố: Hiện đại và phát triển toàn diện
Ông Nguyễn Văn Hiếu cũng cho biết thêm, thế giới đang thay đổi từng ngày với sự bùng nổ của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT) và thực tế ảo (VR/AR).
Trong bối cảnh ấy, ngành giáo dục cũng buộc phải chuyển mình mạnh mẽ, từ “học để biết” sang “học để làm, học để sáng tạo và học tập suốt đời”, Thành phố Hồ Chí Minh đã sớm xác định đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là yêu cầu chiến lược cho giai đoạn từ năm 2025-2030, nhằm xây dựng nền giáo dục mở - linh hoạt – hiện đại – hội nhập quốc tế, hướng đến việc mỗi học sinh đều có cơ hội phát triển tối đa tiềm năng của bản thân.
Những trụ cột lớn mà thành phố đang tập trung triển khai, tạo nên bước đột phá thực chất, gồm:
Thứ nhất: Phát triển tiếng Anh – ngôn ngữ của tri thức và hội nhập, thành phố kiên định nâng chuẩn đầu ra ngoại ngữ theo khung năng lực quốc tế, mở rộng chương trình song ngữ và hợp tác đào tạo với các tổ chức giáo dục uy tín; Ứng dụng AI hỗ trợ luyện nói, nhận diện giọng nói, giúp học sinh tự tin giao tiếp và phát huy năng lực ngoại ngữ trong học tập, nghiên cứu và tương tác toàn cầu.
Thứ hai: Chuyển đổi số được xác định là nền tảng của giáo dục hiện đại và AI được xác định là cánh tay mới của người thầy. Thực tế, Thành phố Hồ Chí Minh đang xúc tiến xây dựng Trung tâm AI Giáo dục thành phố, nhằm đưa công nghệ vào hỗ trợ dạy học, phân tích học tập, chấm bài tự động, mô phỏng 3D và thiết kế bài giảng cá nhân hóa. AI không thể thay thế được vai trò của người thầy, mà giúp cho thầy cô trở thành “người dẫn đường thông minh”, dành nhiều thời gian hơn cho sáng tạo và giáo dục nhân cách.
Sự kết hợp giữa chuyển đổi số, AI và đổi mới sư phạm đang đưa ngành giáo dục và đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh tiến gần hơn tới mô hình “Giáo dục 4.0” – nơi người học là trung tâm, trí thức được số hóa và học tập diễn ra mọi lúc mọi nơi.
Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Hiếu cũng cho biết thêm, ngành giáo dục và đào tạo thành phố cũng xác định đầu tư cho con người, xây dựng công dân sáng tạo từ mầm non đến đại học.
Trong đó, ở cấp tiểu học là nền tảng nhân cách và tư duy số với các mô hình “Trường học hạnh phúc”, “Trường học số”, “Giáo dục cảm xúc và giá trị sống” được triển khai đồng bộ, giúp học sinh hình thành thói quen tích cực, tư duy phản biện và kỹ năng công nghệ từ sớm.
Ở cấp trung học cơ sở: Là phát triển năng lực công dân số. Thành phố đã chú trọng giáo dục kỹ năng mềm, đạo đức số, kỹ năng tư duy phản biện và năng lực hợp tác.
Các chương trình STEM, Robotics, AI, học qua dự án giúp học sinh gắn việc học với hành, hiểu biết về công nghệ và định hướng nghề nghiệp trong tương lai.
Còn ở cấp trung học phổ thông: Là ươm mầm nhân lực sáng tạo và hội nhập. Nhiều trường học đã áp dụng các chương trình quốc tế như Cambridge, IB, Edexcel, chú trọng cá nhân hóa, đánh giá năng lực thực tế, phát triển tư duy khởi nghiệp.
Ở bậc cao đẳng – đại học: Sẽ là trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, đào tạo nhân lực có chất lượng cao ở khu vực phía Nam, Thành phố Hồ Chí Minh hướng đến mô hình “Thành phố học tập – Thành phố tri thức” – nơi mọi công dân đều có thể học tập suốt đời, tham gia chuỗi đổi mới sáng tạo.
Bước vào giai đoạn 2025 – 2030, Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục tăng cường đầu tư ngân sách cho giáo dục, phát triển trường học xanh – thông minh – hạnh phúc, hướng đến mục tiêu mọi trường học sẽ là trung tâm đổi mới sáng tạo và nuôi dưỡng nhân cách.
Thành phố Hồ Chí Minh sẽ tập trung bồi dưỡng đội ngũ giáo viên có năng lực số, năng lực AI, năng lực đổi mới sáng tạo – những người thầy vững vàng tri thức, giàu lòng nhân ái, tiên phong trong chuyển đổi số.
Song song đó, hệ thống trung tâm học tập cộng đồng, thư viện số, không gian sáng tạo mở được nhân rộng, góp phần hình thành xã hội học tập và học tập suốt đời.
Ngành giáo dục thành phố kiến nghị đẩy mạnh phân cấp, phân quyền
Theo ông Nguyễn Văn Hiếu, ngành giáo dục và đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh xác định, Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng không chỉ là một sự kiện chính trị trọng đại, mà còn là “điểm kích hoạt” quan trọng để thực hiện những thay đổi mang tính bản lề, đưa ngành giáo dục của thành phố tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế.
Kỳ vọng lớn nhất của ngành hiện nay là một sự chuyển dịch mạnh mẽ trong phương thức quản lý. Ngành giáo dục cần thoát khỏi tư duy quản lý hành chính xơ cứng, chuyển từ việc kiểm soát quy trình sang quản trị dựa trên chuẩn mực, minh chứng và kết quả đầu ra.
Việc này sẽ giúp các cơ sở giáo dục giải phóng tối đa sức sáng tạo, giảm bớt gánh nặng hồ sơ sổ sách, để tập trung toàn lực vào việc xây dựng văn hóa chất lượng thực chất cho học sinh.
Thành phố cần một cơ chế tự chủ và tự chịu trách nhiệm cao hơn cho các đơn vị giáo dục.
“Chúng tôi kiến nghị trung ương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn liền với việc tinh gọn bộ máy, giảm bớt các đầu mối quản lý trung gian. Điều này tạo điều kiện cho các cơ sở giáo dục chủ động trong việc điều hành, đáp ứng nhanh chóng các yêu cầu thực tiễn của một đô thị đặc biệt như Thành phố Hồ Chí Minh”, ông Nguyễn Văn Hiếu nêu quan điểm.
Để xây dựng được một nền giáo dục mở, chúng tôi cũng kiến nghị Chính phủ cho phép thành phố áp dụng các chính sách ưu đãi vượt trội. Không chỉ dừng lại ở các nhà khoa học, chúng ta cần cơ chế thu hút cả chuyên gia nước ngoài, các nghệ nhân, nghệ sĩ cùng tham gia giảng dạy. Sự góp mặt của họ sẽ mang lại những giá trị thực tiễn, tinh hoa văn hóa và kỹ năng thực hành cho học sinh, điều mà các chương trình lý thuyết thuần túy khó lòng đáp ứng”, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh khẳng định.
Ông Nguyễn Văn Hiếu cho rằng, đội ngũ nhà giáo là nhân tố quyết định thành công của đổi mới, nên Sở kiến nghị cần có khung pháp lý đặc thù, cho phép thành phố thực hiện các mức phụ cấp nghề nghiệp thỏa đáng, từ 70% đến 100%.
Người đứng đầu ngành giáo dục của Thành phố Hồ Chí Minh cho hay, đây không chỉ là câu chuyện của thu nhập, mà là sự ghi nhận xứng đáng để thầy cô yên tâm công tác, tận tâm với nghề và thu hút được nguồn nhân lực giỏi nhất vào ngành sư phạm.
Đối với áp lực gia tăng dân số cơ học, thì cơ sở hạ tầng dành cho giáo dục luôn là một bài toán khó. Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh kiến nghị các Bộ, ngành trung ương cần hỗ trợ cơ chế chuyển đổi linh hoạt mục đích sử dụng đất sang đất giáo dục. Đặc biệt là việc tận dụng, chuyển đổi các trụ sở dôi dư sau khi sắp xếp lại bộ máy hành chính, để ưu tiên làm cơ sở học tập cho các em học sinh.
Theo Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh, ngay trong thời điểm này chúng ta đang ở trong "Năm giáo dục Thành phố Hồ Chí Minh 2026”, năm bản lề, tạo sức bật mạnh mẽ để thực hiện thắng lợi Nghị quyết 71-NQ/TW, Sở muốn thông qua năm đặc biệt này để khơi dậy niềm tự hào và tinh thần học tập suốt đời, xây dựng thế hệ công dân thành phố không chỉ giỏi về chuyên môn, vững về ngoại ngữ mà còn có tâm hồn nhân văn và cốt cách của một công dân toàn cầu.