Thông tin về việc một giáo viên tại Trường tiểu học Trưng Nhị (phường Phúc Yên, tỉnh Phú Thọ) bắt học sinh “liếm đất” gây xôn xao dư luận. Theo đó, trong giờ học, thấy lớp có nhiều rác, cô giáo đã yêu cầu học sinh dọn vệ sinh.
Trong bản tường trình gửi Ban Giám hiệu, cô giáo này cho biết: “Sau khi dọn xong, tôi hỏi học sinh: Theo các bạn, bây giờ có phương án nào để các bạn nhận ra bài học là cần phải vứt rác đúng nơi quy định để lớp luôn sạch sẽ? Học sinh đưa ra một vài phương án, trong đó có phương án của em H. là dùng “lưỡi liếm, mũi hít”.
Học sinh trong lớp đã thực hiện phương án trên và một số em đã dùng “lưỡi liếm, mũi hít”. Vấn đề này gây bức xúc đối với phụ huynh của lớp, có người đã đăng trên mạng xã hội Facebook và sau đó thông tin lan truyền rất nhanh.
Ban Giám hiệu Trường tiểu học Trưng Nhị đã tạm thời yêu cầu cô Nguyễn Thị Sinh thôi đứng lớp, chuyển sang phụ trách công tác thiết bị trường học kể từ ngày 25/2/2026. [1]
Hành vi của giáo viên trên đã vi phạm đạo đức nhà giáo, ở góc độ là giáo viên tiểu học người viết cho rằng đó là bài học cho rất nhiều thầy cô. Từ việc giáo dục học sinh nếu thiếu nghiệp vụ sư phạm thì làm phản tác dụng giáo dục và để xảy ra dư luận không tốt ảnh hưởng đến nghề giáo.
Vi phạm nguyên tắc tôn trọng trẻ em và tính làm gương của giáo viên
Ở góc độ nghề nghiệp, nếu sự việc diễn ra đúng như phản ánh, có thể thấy đây không chỉ là một cách xử lý tình huống thiếu phù hợp, mà còn liên quan đến những nguyên tắc cốt lõi của giáo dục tiểu học.
Trước hết, về phương pháp sư phạm, giáo dục ở lứa tuổi này không chấp nhận những hình thức tác động có nguy cơ gây tổn thương thể chất hoặc tâm lý học sinh.
Trẻ nhỏ tiếp nhận thế giới bằng cảm xúc rõ rệt. Những trải nghiệm mang tính ép buộc, phản cảm có thể để lại ấn tượng tiêu cực lâu dài, ảnh hưởng đến niềm tin đối với thầy cô và môi trường học tập.
Thứ hai, về mục tiêu giáo dục, việc rèn luyện ý thức giữ vệ sinh nhằm hình thành thói quen tích cực và tinh thần trách nhiệm. Tuy nhiên, nếu cách làm không phù hợp, mục tiêu này có thể bị chuyển thành tạo áp lực hoặc nỗi sợ. Khi đó, học sinh có thể làm theo trong tình huống cụ thể nhưng không hình thành được nhận thức bền vững.
Thứ ba, về nguyên tắc tôn trọng trẻ em, học sinh cần được đối xử như chủ thể của quá trình giáo dục, không phải là đối tượng để áp dụng các biện pháp mang tính cực đoan. Mọi hình thức giáo dục cần đảm bảo an toàn, phù hợp với lứa tuổi và giữ gìn phẩm giá của các em.
Ngoài ra, sự việc cũng cho thấy yêu cầu về kỹ năng xử lý tình huống sư phạm. Trong những thời điểm lớp học chưa đảm bảo nề nếp, giáo viên có thể gặp áp lực nhất định. Tuy nhiên, chính lúc đó, việc giữ bình tĩnh và lựa chọn phương pháp phù hợp là yếu tố quyết định.
Từ đó có thể thấy, dù xuất phát từ mong muốn nhắc nhở học sinh, nếu cách làm vượt chuẩn mực sư phạm thì vẫn cần được nhìn nhận là chưa phù hợp. Điều quan trọng là rút ra bài học để điều chỉnh.
Trong tình huống tương tự, giáo viên nên xử lý thế nào?
Thực tế lớp học luôn phát sinh những tình huống ngoài dự kiến. Vấn đề không nằm ở việc tránh hoàn toàn, mà ở cách ứng xử.
Trước hết, cần dừng ngay những hành vi chưa phù hợp để tránh tình huống đi xa hơn. Sự bình tĩnh của giáo viên giúp duy trì ổn định lớp học.
Tiếp đó, thay vì trừng phạt, cần giải thích để học sinh hiểu. Việc nói rõ vì sao lớp học cần sạch sẽ, môi trường sạch có lợi cho sức khỏe và học tập sẽ tạo nền tảng nhận thức lâu dài.
Quan trọng hơn, có thể biến tình huống thành cơ hội giáo dục. Giáo viên cho học sinh quan sát thực tế, trao đổi và đặt câu hỏi gợi mở như: nếu lớp học sạch sẽ, các em cảm thấy thế nào. Từ đó, học sinh dần hình thành ý thức giữ gìn không gian chung.
Việc tổ chức vệ sinh cần có hướng dẫn cụ thể: phân công phù hợp, sử dụng dụng cụ đúng cách và có sự tham gia của giáo viên. Sự đồng hành này vừa đảm bảo an toàn, vừa có giá trị nêu gương.
Chuyện vệ sinh lớp học ở tiểu học: Bình thường nhưng không thể xem nhẹ
Ở bậc tiểu học, đặc biệt là các khối lớp 1, 2, 3, việc lớp học chưa gọn gàng, học sinh chưa có ý thức giữ vệ sinh là điều phổ biến. Đây là giai đoạn hình thành thói quen, nên sự vụng về, thiếu ngăn nắp là dễ hiểu.
Trong thực tế, nhiều giáo viên đã áp dụng các cách làm linh hoạt để duy trì môi trường lớp học sạch sẽ.
Có giáo viên tạo sự phối hợp từ phụ huynh khi đưa con đến lớp có thể hỗ trợ dọn dẹp. Có giáo viên trực tiếp cùng học sinh làm để hình thành thói quen. Cũng có trường hợp giáo viên chủ động hoàn tất vệ sinh sau buổi học để đảm bảo môi trường học tập.
Bên cạnh đó, việc phân công trực nhật theo nhóm, giao nhiệm vụ cụ thể giúp học sinh có trách nhiệm hơn. Một số lớp kết hợp khen ngợi trước tập thể hoặc phần thưởng nhỏ phù hợp lứa tuổi. Ngược lại, học sinh chưa thực hiện tốt có thể được giao nhiệm vụ bổ sung ở buổi sau nhằm tạo cơ hội điều chỉnh hành vi.
Những cách làm này cho thấy việc giữ vệ sinh lớp học hoàn toàn có thể thực hiện bằng các biện pháp phù hợp, mang tính giáo dục.
Ở bậc tiểu học, dọn vệ sinh lớp học cần được xác định là hoạt động giáo dục kỹ năng sống, không phải hình thức xử phạt. Nếu gắn việc này với cảm giác bị phạt, học sinh dễ hình thành tâm lý né tránh hoặc làm đối phó.
Ngược lại, nếu giáo viên làm thay hoàn toàn, học sinh sẽ thiếu cơ hội rèn luyện và dễ hình thành sự ỷ lại. Vì vậy, cần tổ chức cho các em tham gia ở mức độ phù hợp với lứa tuổi.
Học sinh lớp 1, 2 có thể thực hiện những việc đơn giản như nhặt rác, sắp xếp bàn ghế. Học sinh lớp 3 có thể tham gia trực nhật theo nhóm với sự hướng dẫn cụ thể. Việc lặp lại những hành động nhỏ hằng ngày sẽ dần hình thành thói quen.
Cách tổ chức cũng cần mang tính khích lệ. Khen ngợi kịp thời giúp tạo động lực tích cực; việc nhắc nhở nên hướng đến cơ hội sửa sai thay vì gây áp lực.
Bên cạnh đó, vai trò nêu gương của giáo viên rất quan trọng. Khi thầy cô cùng tham gia, học sinh không chỉ học cách làm mà còn hình thành ý thức trách nhiệm chung.
Giáo dục không hướng đến việc khiến học sinh làm theo vì sợ, mà là giúp các em hiểu để tự giác. Khi phương pháp phù hợp, những việc nhỏ như giữ gìn lớp học sạch sẽ sẽ trở thành nền tảng hình thành nề nếp và nhân cách một cách bền vững.
Tài liệu tham khảo:
[1]https://nhandan.vn/su-that-ve-vu-hoc-sinh-liem-dat-tai-truong-tieu-hoc-trung-nhi-tinh-phu-tho-post945111.html
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.