Ngày 2/3 (tức 14 tháng Giêng năm Bính Ngọ), tại khu Di tích lịch sử cấp Quốc gia Đền – Chùa Hòa Liễu, chính quyền xã Kiến Thụy, Thành phố Hải Phòng long trọng tổ chức Lễ hội Minh Thề - Di sản văn hóa Phi vật thể Quốc gia.
Lễ hội truyền thống "Hội Minh Thề" được tổ chức hằng năm vào ngày 14,15,16 tháng Giêng đã thu hút đông đảo cán bộ, nhân dân và du khách thập phương tham dự. Không chỉ là một không gian sinh hoạt văn hóa – tín ngưỡng truyền thống, lễ hội còn là dịp để cộng đồng cùng nhau nhắc nhớ, gìn giữ và phát huy những giá trị đạo đức tốt đẹp đã được hun đúc qua nhiều thế kỷ.
Đặc sắc Lễ hội Minh Thề gần 500 năm tuổi - Di sản Văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia
Phát biểu tại buổi lễ, ông Vũ Văn Hưởng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Kiến Thụy nhấn mạnh Lễ hội Minh Thề không chỉ là không gian sinh hoạt văn hóa – tín ngưỡng truyền thống, mà còn là ngày hội của đạo lý, nhắc nhớ về lòng trung thực, liêm chính, công bằng, những giá trị cốt lõi hun đúc sức mạnh tinh thần dân tộc.
Lễ hội ra đời vào giữa thế kỷ XVI, có lịch sử gần 500 năm, gắn với công lao của Hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toàn, phu nhân Thái thượng hoàng Mạc Đăng Dung. Bà vận động hoàng thân quốc thích, quan lại và nhân dân dựng chùa, lập “Thánh điền”, vừa tạo nguồn lực cho nhà chùa, vừa chia ruộng cho dân cày cấy không thu thuế, lập quỹ nghĩa thương giúp người nghèo.
Theo dòng chảy lịch sử, vùng đất Hòa Liễu xưa vốn là miền bãi bồi hoang sơ. Từ cuối thế kỷ XIII, chùa Hòa Liễu (Thiên Phúc Tự) được xây dựng, trở thành trung tâm sinh hoạt tôn giáo, văn hóa quan trọng của vùng Dương Kinh. Đến giữa thế kỷ XVI, dưới triều Mạc, Thái Hoàng Thái Hậu Vũ Thị Ngọc Toàn đã về đây, phát tâm đại nguyện trùng tu chùa tháp, đúc tượng Phật, hiến ruộng đất cúng Tam Bảo, đồng thời đặt nền móng cho tư tưởng “lấy dân làm gốc”, chăm lo đời sống cộng đồng.
Từ nền tảng đó, năm 1561, Hịch văn Hội Minh Thề ra đời. Bản hịch ngắn gọn nhưng hàm chứa những giá trị đạo đức sâu sắc về liêm chính, công tâm, chí công vô tư và trách nhiệm với cộng đồng. Nội dung hịch quy định rõ những điều được làm và không được làm, răn dạy con người phải giữ mình trong sạch, không tham lam của công, không xâm phạm lợi ích chung; lấy niềm tin tâm linh làm điểm tựa để tự soi, tự sửa, tự rèn.
Điểm đặc sắc của Lễ hội Minh Thề chính là nghi thức tuyên thề trước thần linh và cộng đồng. Tại sân đền, trong không khí trang nghiêm, đại diện chính quyền và nhân dân thực hiện nghi lễ cắt tiết gà, hòa rượu, đọc lời thề, khẳng định quyết tâm sống và làm việc theo đạo lý, giữ gìn sự liêm chính, công bằng. Nghi thức ấy không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn là cam kết đạo đức công khai trước cộng đồng – một nét văn hóa độc đáo hiếm có trong kho tàng lễ hội truyền thống Việt Nam.
Trải qua những biến thiên của lịch sử, có thời điểm Hội Minh Thề bị gián đoạn. Tuy nhiên, với ý thức trân trọng di sản cha ông, từ năm 2002 lễ hội đã được khôi phục và tổ chức thường niên, từng bước khẳng định vị trí trong đời sống văn hóa địa phương. Năm 2017, lễ hội được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, ghi nhận giá trị tiêu biểu, độc đáo của một nghi lễ đề cao tinh thần thượng tôn đạo lý, đề cao trách nhiệm cá nhân với cộng đồng.
Chủ tế năm nay là ông Trương Công Lậm (trưởng thôn Hòa Liễu), thực hiện nghi thức "chỉ trời vạch đất" rồi vẽ một vòng tròn lớn giữa sân miếu và cắm con dao ở vị trí giữa vòng tròn.
Không chỉ dừng lại ở ý nghĩa truyền thống, Lễ hội Minh Thề hôm nay còn mang hơi thở của thời đại. Trong bối cảnh cả nước đẩy mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, xây dựng xã hội kỷ cương, liêm chính, văn minh, những giá trị mà Minh Thề gửi gắm càng trở nên ý nghĩa. Lời thề năm xưa như soi chiếu vào hiện tại, nhắc nhở mỗi cán bộ, đảng viên và người dân về trách nhiệm nêu gương, về tinh thần chí công vô tư, vì lợi ích chung của cộng đồng và đất nước.
Thông qua lễ hội, nhân dân Kiến Thụy bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với Thái Hoàng Thái Hậu Vũ Thị Ngọc Toàn và các bậc tiền nhân đã gây dựng nên truyền thống quý báu. Đồng thời, đó cũng là dịp để gửi gắm khát vọng về một cuộc sống ấm no, hạnh phúc, quê hương ngày càng phát triển bền vững, xứng đáng với truyền thống lịch sử – văn hóa của vùng đất địa linh nhân kiệt.
Giữa tiết xuân ấm áp, khi tiếng trống hội vang lên trong sân đền cổ kính, Lễ hội Minh Thề không chỉ là sự kiện văn hóa của riêng một địa phương, mà còn là biểu tượng sinh động cho sức sống bền bỉ của những giá trị đạo đức truyền thống. Lời thề liêm chính được cất lên năm này qua năm khác chính là sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại, hun đúc niềm tin, củng cố tinh thần đoàn kết, chung sức xây dựng Kiến Thụy nói riêng và thành phố Hải Phòng ngày càng văn minh, giàu đẹp.
Hội thề không tham nhũng “độc nhất vô nhị” ở Hải Phòng
Điều đặc biệt trong hệ tư tưởng phong kiến thần quyền lúc đó, vào năm 1561, Thái Hoàng Thái Hậu và dân làng đã lập ra Hịch văn Hội Minh Thề, với những giá trị lớn lao về đạo đức, lối sống, phép tắc ứng xử trong cộng đồng.
Hịch văn Hội Minh Thề rất ngắn gọn, súc tích, quy định trực tiếp những điều được làm, phải làm và những điều không được làm cho tất cả các thành phần từ Hương chức đến dân thôn. Cũng chính bởi vậy, Hội Minh Thề được tổ chức ngay trong khuôn viên đền - chùa Hòa Liễu, nơi thờ Thái Hoàng Thái Hậu Vũ Thị Ngọc Toàn.
Hịch văn định rõ: "Nếu lấy của công làm việc công được thần linh ủng hộ. Nhược bằng, có lòng tham, lấy của công về làm của tư, nguyện cầu thần linh đả tử".
Trên từ cụ già, dưới đến 18 tuổi ở dân thôn, trong làng vườn tược buồng cau, trái chuối, ngoài đồng lúa mạ, hoa màu, mọi người đều chính trực, không tham lam vơ vét. Người nào tà tâm trộm cắp của nhau, nguyện cầu thần linh đả tử.
Điểm độc đáo của Hịch văn Minh Thề là gắn liền những quy phạm cuộc sống đời thường với yếu tố tâm linh. Những ý tưởng nhân văn của Hịch Văn Minh Thề vì thế mà thấm sâu vào tâm thức, máu thịt của mỗi người dân, không chỉ xưa kia mà cho đến ngày nay vẫn còn tỏa sáng.
Cảm nhận sâu sắc giá trị của Hịch văn Hội Minh Thề, đời Vua Tự Đức triều nhà Nguyễn năm thứ 6 (1853), đời Vua Duy Tân năm Thứ nhất (1901) đều đã có sắc chỉ Phong làng Hòa Liễu là Hoàng Làng.
Đáng chú ý, gần một thế kỷ thực dân Pháp đô hộ Việt Nam nhưng không phủ nhận Hịch văn Hội Minh thề, mà còn cảm nhận giá trị sâu sắc của “Văn minh Hịch hội”. Từ đó cho dịch nội dung Hịch văn Hội Minh Thề ra tiếng Pháp để lưu truyền.
Ông Phạm Đăng Khoa, 90 tuổi, nguyên Phó Ban quản lý Khu di tích Đền - Chùa Hòa Liễu, một trong những người đầu tiên có công phục dựng lại lễ hội cho biết phải mất gần 10 năm nghiên cứu lịch sử, sách vở các tiền nhân để lại, đến năm 2002 Hội Minh Thề mới chính thức được khôi phục trên nền cốt của Hội Minh Thề xưa.
“Với những giá trị của Hội Minh Thề, người dân trong xã đều rất ủng hộ. Hằng năm, người dân đều góp kinh phí để tổ chức lễ hội với mong muốn duy trì, phát huy nét độc đáo của lễ hội này”, ông Khoa cho hay.
Đánh giá cao những giá trị của Hội Minh thề, ông Đặng Bá Cường - Trưởng Ban Nội chính Thành uỷ Hải Phòng, Phó Ban Thường trực Ban Chỉ đạo phòng, chống tham nhũng, tiêu cực Thành phố Hải Phòng cho biết, hiện nay Đảng và nhà nước ta đang có chủ trương giáo dục liêm chính, giáo dục văn hoá không tham nhũng tiêu cực cho cán bộ, đảng viên và nhân dân.
“Trong một bối cảnh như vậy, Hội Minh Thề của làng Hòa Liễu, xã Kiến Thụy, Thành phố Hải Phòng là một di sản văn hóa phi vật thể có ý nghĩa rất quan trọng để chúng ta góp phần xây dựng một nét văn hoá liêm chính, văn hoá không tham nhũng trong cán bộ, đảng viên, nhân dân. Những di sản văn hoá như này rất cần được phát huy trong thời gian tới” – ông Cường nói.
Một số hình ảnh khác tại Lễ hội Minh Thề:
