Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định quy định phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 5 đến 6 tuổi, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ. [1]
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc xây dựng, ban hành Nghị định nhằm thể chế hóa các quy định tại Nghị quyết số 29-NQ/TW, Nghị quyết số 71-NQ/TW, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục về phổ cập giáo dục, giáo dục bắt buộc và xoá mù chữ.
Dự kiến giáo dục tiểu học, trung học cơ sở là bắt buộc
Tại Điều 2. Đối tượng áp dụng
Nghị định này áp dụng đối với trẻ em từ 5 tuổi đến 6 tuổi; công dân Việt Nam, đang sống tại Việt Nam, các tổ chức và cá nhân liên quan.
Tại Điều 3. Giải thích từ ngữ
1. Giáo dục tiểu học bắt buộc là giáo dục mà mọi công dân trong độ tuổi tiểu học bắt buộc phải học tập để hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông cấp tiểu học theo quy định của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.
2. Giáo dục trung học cơ sở bắt buộc là giáo dục mà mọi công dân trong độ tuổi trung học cơ sở bắt buộc phải học tập để hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông cấp trung học cơ sở theo quy định của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.
3. Hoàn thành giáo dục bắt buộc là việc người học hoàn thành chương trình giáo dục trong độ tuổi theo quy định của pháp luật.
4. Xóa mù chữ là việc nhà nước tổ chức các hoạt động dạy và học nhằm trang bị cho người dân trong độ tuổi từ 15 đến 60 những yêu cầu cần đạt về phẩm chất, năng lực của Chương trình xóa mù chữ do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành.
Gia đình, nhà trường, xã hội có nhiệm vụ đưa các em trong độ tuổi giáo dục bắt buộc đến trường
Tại Điều 7. Các hành vi bị nghiêm cấm
1. Cản trở, ngăn cấm hoặc gây khó khăn cho việc học tập của trẻ em, học sinh, học viên thuộc đối tượng phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 5 đến 6 tuổi, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ.
2. Gian lận, làm sai lệch hồ sơ, số liệu, kết quả trong tổ chức thực hiện, kiểm tra, công nhận và duy trì kết quả phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 5 đến 6 tuổi, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ.
3. Lợi dụng hoạt động phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 5 đến 6 tuổi, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ để trục lợi hoặc thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật khác.
Tại Điều 8. Trách nhiệm của công dân, gia đình và cơ sở giáo dục đối với phổ cập giáo dục, giáo dục bắt buộc, xóa mù chữ
1. Mọi công dân trong độ tuổi quy định có nhiệm vụ học tập để đạt trình độ phổ cập giáo dục, xóa mù chữ và có nghĩa vụ học tập để đạt trình độ giáo dục bắt buộc.
2. Gia đình có trách nhiệm tạo điều kiện cho các thành viên của gia đình trong độ tuổi quy định được học tập để đạt trình độ phổ cập giáo dục, giáo dục bắt buộc, xóa mù chữ.
3. Các cơ sở giáo dục có trách nhiệm tổ chức thực hiện phổ cập giáo dục, giáo dục bắt buộc, xóa mù chữ theo chức năng, nhiệm vụ.
Theo đó, Dự thảo Nghị định xác định cụ thể giáo dục bắt buộc từ cấp tiểu học đến hết trung học cơ sở. Hoàn thành giáo dục bắt buộc là việc người học hoàn thành chương trình giáo dục trong độ tuổi theo quy định của pháp luật. Đồng thời làm rõ trách nhiệm của gia đình, nhà trường và chính quyền địa phương trong việc bảo đảm trẻ em hoàn thành chương trình học.
Theo đó, mọi công dân trong độ tuổi quy định có nhiệm vụ học tập để đạt trình độ phổ cập giáo dục và có nghĩa vụ học tập để đạt trình độ giáo dục bắt buộc. Gia đình có trách nhiệm tạo điều kiện cho các thành viên của gia đình trong độ tuổi quy định được học tập để đạt trình độ phổ cập giáo dục, giáo dục bắt buộc. Các cơ sở giáo dục có trách nhiệm tổ chức thực hiện phổ cập giáo dục, giáo dục bắt buộc, xóa mù chữ theo chức năng, nhiệm vụ.
Dự thảo Nghị định bổ sung cơ chế theo dõi, quản lý và hỗ trợ học sinh, chuyển trọng tâm từ việc "công nhận kết quả" sang "kiểm soát quá trình". Điều này nhằm hạn chế tình trạng bỏ học giữa chừng hiện nay tại các địa phương.
Bảo đảm tất cả trẻ em trong độ tuổi được đến trường
Dự thảo Nghị định cũng quy định rõ điều kiện về chương trình, đội ngũ, cơ sở vật chất, trang thiết bị và kinh phí thực hiện. Các tiêu chuẩn được quy định cụ thể hơn, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục.
Trong đó, mạng lưới trường, lớp được bố trí hợp lý theo địa bàn dân cư, đáp ứng nhu cầu học tập của trẻ em, học sinh và học viên trong diện phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 5 đến 6 tuổi, giáo dục bắt buộc, xóa mù chữ; bảo đảm thuận lợi cho việc đi học, học tập thường xuyên của người học.
Ưu tiên quy hoạch, sắp xếp mạng lưới trường, lớp tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, hải đảo, khu công nghiệp, khu đô thị mới và các khu vực có biến động dân cư.
Một điểm mới đáng chú ý là dự thảo Nghị định bổ sung quy định về tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, cập nhật và theo dõi dữ liệu công nhận đạt chuẩn phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 5 đến 6 tuổi, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ.
Xác định rõ trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương trong tổ chức triển khai, kiểm tra, công nhận kết quả trong phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 5 đến 6 tuổi, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ.
Đề xuất giáo dục bắt buộc từ bậc tiểu học đến trung học cơ sở đã nhận được sự đồng thuận rất lớn của xã hội, thể hiện quyết tâm bảo đảm mọi trẻ em trong độ tuổi đều phải được đến trường. Chủ trương này không chỉ khẳng định quyền học tập của trẻ em mà còn làm rõ trách nhiệm chung của ba trụ cột: nhà trường – gia đình – xã hội. Trong đó, nhà trường giữ vai trò trung tâm trong tổ chức dạy học, quản lý học sinh; gia đình có trách nhiệm phối hợp, quan tâm và tạo điều kiện cho con em học tập đầy đủ; xã hội và chính quyền địa phương có trách nhiệm hỗ trợ, giám sát, tạo môi trường an toàn, lành mạnh để trẻ em được học tập liên tục, không bị bỏ lại phía sau.
Nếu dự thảo được thông qua dự kiến có hiệu lực thi hành từ 01/7/2026 sẽ tạo đột phá trong việc đảm bảo tỷ lệ duy trì sĩ số ở các địa phương, việc vận động học sinh trong độ tuổi đến trường là trách nhiệm chung của toàn xã hội, bên cạnh đó, để bảo đảm tính nghiêm minh và hiệu quả của chủ trương giáo dục bắt buộc, cần có chế tài và biện pháp xử lý cụ thể đối với các trường hợp cố tình ngăn cản, cản trở trẻ em trong độ tuổi giáo dục bắt buộc đến trường.
Các quy định này không chỉ mang tính răn đe mà còn góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của gia đình và cộng đồng, bảo vệ quyền được học tập chính đáng của trẻ em. Đồng thời, việc áp dụng chế tài cần đi kèm với công tác tuyên truyền, vận động, hỗ trợ kịp thời để giúp các gia đình khắc phục khó khăn, bảo đảm mọi học sinh đều được đến trường đầy đủ và đúng độ tuổi.
Tài liệu tham khảo:
[1] https://moet.gov.vn/van-ban/gop-y-du-thao-van-ban-qppl/du-thao-nghi-dinh-quy-dinh-ve-pho-cap-giao-duc-mam-non-cho-tre-em-tu-5-den-6-tuoi-giao-duc-bat-buoc-va-xoa-mu-chu.html?categoryId=101914858
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.