Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội đã có Công văn số 582/SGDĐT-KHTC về việc đăng ký chỉ tiêu tuyển sinh vào lớp 10 năm học 2026-2027. Trong đó, Sở quy định, các trường chất lượng cao và trường tư thục thực hiện tuyển sinh theo hình thức trực tuyến trên cổng thông tin điện tử của đơn vị theo đúng thời gian quy định, không được yêu cầu học sinh, cha mẹ học sinh nộp tiền giữ chỗ, đặt cọc hoặc các khoản thu không đúng quy định.
Hiện nay, nhiều trường tư thục vẫn duy trì tiền đặt cọc dưới một số tên gọi như phí ghi danh, phí nhập học, phí giữ chỗ... Số tiền này thường sẽ được khấu trừ vào học phí hoặc tiền đồng phục, sách vở khi học sinh nhập học.
Theo chuyên gia, tiền đặt cọc, giữ chỗ giúp trường tư hạn chế tỷ lệ ảo trong tuyển sinh, đồng thời để các gia đình cân nhắc, có trách nhiệm hơn với lựa chọn của mình.
Khoản phí giữ chỗ thể hiện trách nhiệm giữa nhà trường với phụ huynh và ngược lại
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Nguyễn Thu Hà - Hiệu trưởng Trường Tiểu học và Trung học cơ sở HWS (phường Cầu Giấy, Hà Nội) cho biết, nếu không có quy định ràng buộc, phụ huynh có thể cho rằng nhà trường thiếu nghiêm túc trong tuyển sinh hoặc quá "dễ dãi" trong việc giữ chỗ cho học sinh. Vì vậy, theo quy chế của trường, phụ huynh cần nộp một khoản phí nhập học. Khoản này sẽ được khấu trừ vào học phí sau khi học sinh hoàn tất thủ tục nhập học chính thức. Trong trường hợp phụ huynh thay đổi quyết định, nhà trường cam kết hoàn trả lại toàn bộ số tiền đã nộp.
"Việc thu khoản tiền này chủ yếu mang tính xác nhận cam kết từ hai phía. Khi đăng ký nhập học cho con, phụ huynh thực chất đang thể hiện mong muốn giữ chỗ và dự định cho con theo học tại trường. Vì vậy, khoản thu là sự ghi nhận thỏa thuận, thiện chí giữa nhà trường và phụ huynh", cô Hà nhấn mạnh.
Theo cô Hà, khi phụ huynh thể hiện cam kết rõ ràng, nhà trường sẽ chủ động hơn trong sắp xếp tổ chức lớp, bố trí giáo viên và chuẩn bị cơ sở vật chất đầu năm học. Hàng năm, chỉ tiêu tuyển sinh của trường không nhiều, trong khi hồ sơ đăng ký thường vượt quá khả năng tiếp nhận. Khi phụ huynh hoàn tất khoản phí nhập học, nhà trường sẽ căn cứ vào đó để chốt danh sách và từ chối các trường hợp đăng ký sau, bảo đảm tuyển sinh đúng chỉ tiêu. Việc tuyển vượt sĩ số không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy, mà còn tác động trực tiếp đến quyền lợi học sinh, đồng thời phá vỡ những cam kết đã thống nhất với phụ huynh trước đó.
Ngoài ra, việc thu phí nhập học là giải pháp hạn chế tình trạng hồ sơ ảo. Thực tế tại Hà Nội, nhiều phụ huynh cho con tham gia các kỳ thi tuyển sinh có xét học bổng hoặc bài kiểm tra đánh giá năng lực đầu vào tại nhiều trường khác nhau. Điều này dẫn đến tình trạng phụ huynh đăng ký và giữ chỗ cùng lúc ở nhiều cơ sở giáo dục, mà chưa thực sự xác định nơi cho con theo học chính thức. Lúc này, phí nhập học là cơ sở để phụ huynh cân nhắc kỹ lưỡng trước khi đưa ra quyết định cuối cùng, đồng thời giúp nhà trường ổn định danh sách trúng tuyển cũng như chủ động trong công tác tổ chức lớp học.
Cô Hà cho rằng, cần nhìn nhận trường tư thục, về bản chất hoạt động theo cơ chế tự chủ tài chính như một doanh nghiệp. Trường học có đặc thù phải bảo đảm sĩ số mỗi lớp theo đúng cam kết và quy định hiện hành. Nếu không xác định gần chính xác số lượng nhập học thực tế, nhà trường sẽ lúng túng trong việc tiếp nhận thêm hay từ chối hồ sơ. Trong trường hợp đã từ chối học sinh khác nhưng phụ huynh giữ chỗ thay đổi quyết định, kế hoạch tài chính và phương án bố trí giáo viên của trường có thể bị ảnh hưởng.
Ở khối trường công lập, khi phụ huynh nộp hồ sơ gốc cho con, đồng nghĩa với việc đã xác nhận nhập học tại trường đó. Cơ chế này giúp trường công lập chủ động bảo đảm chỉ tiêu tuyển sinh và ổn định danh sách.
Trong khi đó, trường tư thục không áp dụng hình thức giữ hồ sơ gốc ngay từ đầu nên mức độ ràng buộc thấp hơn. Nếu phụ huynh đã xác nhận giữ chỗ nhưng sau đó không cho con nhập học có thể làm mất cơ hội của học sinh khác do trường đã từ chối hồ sơ sau khi chốt danh sách, đồng thời, ảnh hưởng đến kế hoạch tổ chức lớp học, cân đối tài chính, bố trí giáo viên... của nhà trường.
Cô Hà cho biết thêm, tại Trường Tiểu học và Trung học cơ sở HWS, ngay từ đầu năm, trường sẽ thu trước khoản phí phát triển cơ sở vật chất cùng một số chi phí liên quan đến hồ sơ, thủ tục nhập học. Khoản thu này không phải là "phí giữ chỗ", mà được xem như phần tạm ứng trước trong tổng chi phí năm học.
Khi học sinh chính thức nhập học và hoàn tất học phí, số tiền đã nộp trước sẽ được khấu trừ. Cách làm này vừa thể hiện cam kết của phụ huynh, vừa tránh phát sinh thêm một khoản thu khác. Trường hợp học sinh không theo học, nhà trường hoàn trả lại toàn bộ số tiền để tránh những phát sinh hoặc vướng mắc không cần thiết.
Cùng bàn về vấn đề này, Tiến sĩ Lê Đông Phương - nguyên cán bộ nghiên cứu Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho rằng, việc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội yêu cầu trường chất lượng cao và trường tư thục không được yêu cầu học sinh và phụ huynh nộp tiền giữ chỗ, đặt cọc cần phải cân nhắc kỹ lưỡng.
Chẳng hạn, một trường có khoảng 200 chỉ tiêu nhưng có tới 1.000 phụ huynh mong muốn đăng ký học cho con. Sau đó, đến sát thời điểm nhập học nhiều gia đình thay đổi quyết định, nhà trường sẽ gặp khó khăn trong công tác chuẩn bị các điều kiện dạy và học.
Khi không có khoản đặt cọc, gần như không có cơ chế ràng buộc hay bảo đảm cam kết giữa hai bên. Việc một số trường đưa ra khoản phí đặt cọc thực chất là nhằm xác nhận mức độ cam kết của phụ huynh. Nếu phụ huynh thực sự muốn cho con theo học cần có cam kết cụ thể. Ngược lại, nhà trường cũng cần căn cứ vào đó để chủ động chuẩn bị. Như vậy, việc yêu cầu trường tư không thu tiền giữ chỗ, đặt cọc là chưa hợp lý.i
Tiến sĩ Lê Đông Phương cho rằng, theo quy định pháp luật việc thu tiền đặt cọc, giữ chỗ trong tuyển sinh không bị cấm. Tuy nhiên, những năm trước từng xảy ra tình trạng một số trường tư thu tiền giữ chỗ khá cao nhưng không hoàn trả khi phụ huynh quyết định chuyển con sang học trường công lập hoặc cơ sở giáo dục khác nên phát sinh khiếu nại. Vì vậy, cơ quan quản lý giáo dục tại Hà Nội đã có động thái chấn chỉnh nhằm bảo đảm quyền lợi phụ huynh và hạn chế việc thu tiền đặt cọc, giữ chỗ.
Tuy nhiên, nhiều trường hợp phụ huynh đăng ký vào trường tư như một phương án dự phòng khi con không trúng tuyển trường công. Đến lúc con em họ đỗ vào trường công, quyết định này có thể bị thay đổi. Nếu không có sự ràng buộc nhất định, việc hủy nhập học vào thời điểm cận kề năm học mới sẽ ảnh hưởng đến kế hoạch chuẩn bị cơ sở vật chất, tổ chức lớp học và bố trí nhân sự của trường tư. Vấn đề đặt ra ở đây là cần bảo đảm sự cân bằng về quyền lợi và trách nhiệm của hai bên thông qua thỏa thuận rõ ràng ngay từ đầu.
Cần xây dựng quy định rõ ràng về tiền giữ chỗ, tiền đặt cọc thay vì cấm hoàn toàn
Theo Tiến sĩ Lê Đông Phương, việc trường tư thu tiền đặt cọc không phải là sai, vấn đề nằm ở cách sử dụng khoản tiền đó. Nếu khoản tiền đặt cọc này được khấu trừ vào học phí khi học sinh chính thức nhập học, về cơ bản không có vấn đề gì vì phụ huynh đã biết rõ khoản tiền này và đây chỉ là khoản tạm ứng cho chi phí trong năm học.
Đặc biệt, việc thu tiền phải dựa trên nguyên tắc tự nguyện, với sự đồng thuận của cả phụ huynh và nhà trường. Hai bên cần tham khảo kỹ các quy định pháp lý liên quan và các thỏa thuận mang tính đặt cọc để xây dựng cách thức thực hiện phù hợp, hạn chế phát sinh tranh chấp.
"Việc thu tiền đặt cọc, giữ chỗ đang được thực hiện tương đối minh bạch. Tuy nhiên, quá trình sử dụng cần rõ ràng hơn nữa và phải có sự giám sát chặt chẽ của các cơ quan chức năng. Qua đó, có thể kiểm tra, đánh giá việc sử dụng các khoản thu này được thực hiện có đúng với tính chất, mục đích ban đầu hay không", Tiến sĩ Lê Đông Phương nhấn mạnh.
Dưới góc độ pháp lý, ông Nguyễn Ngọc Hùng - Trưởng Văn phòng Luật sư Kết nối (Đoàn Luật sư Thành phố Hà Nội) cho biết, khái niệm "tiền giữ chỗ" hay "phí ghi danh" không được quy định một cách chính thức trong các văn bản quy phạm pháp luật. Tuy nhiên, căn cứ vào Điều 328 Bộ luật Dân sự 2015, nó mang đầy đủ đặc điểm của một giao dịch đặt cọc. Theo đó, đặt cọc được hiểu là việc một bên giao cho bên kia một khoản tiền trong thời hạn nhất định nhằm bảo đảm cho việc giao kết hoặc thực hiện hợp đồng.
Các trường có thể xây dựng danh mục "phí nhập học" hoặc "phí ghi danh" như một loại giá dịch vụ trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo và đảm bảo tính công khai, minh bạch ngay từ đầu năm học theo Nghị định 238/2025/NĐ-CP ngày 3/9/2025 của Chính phủ quy định về chính sách học phí, miễn, giảm, hỗ trợ học phí, hỗ trợ chi phí học tập và giá dịch vụ trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo.
Khoản phí này nên được giải trình là chi phí để thực hiện các thủ tục hành chính, lập hồ sơ học sinh và chuẩn bị một số hoạt động cho đầu năm học. Quan trọng nhất, nhà trường cần có thỏa thuận rõ ràng với phụ huynh về việc khoản phí này có được hoàn trả hay không trong trường hợp phụ huynh không cho con theo học, tránh trường hợp phụ huynh khiếu nại trường thu phí bất hợp lý cũng như gây khó khăn cho người học.
Theo Luật sư Nguyễn Ngọc Hùng, để vừa thực hiện đúng chỉ đạo của cơ quan quản lý, vừa hạn chế hồ sơ ảo trong tuyển sinh, các trường tư thục nên có thêm hình thức xác nhận nhập học trực tuyến trên hệ thống. Nhà trường cần yêu cầu phụ huynh hoàn tất thủ tục xác nhận nhập học bằng văn bản trên hệ thống chung của Sở nếu muốn cho con theo học tại trường trong thời hạn nhất định.