Ngày 15/3 sắp tới, cử tri cả nước sẽ tham gia bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031. Đây không chỉ là sự kiện chính trị - pháp lý, đợt sinh hoạt dân chủ sâu rộng trong toàn xã hội, mà còn là dịp để mỗi người dân trực tiếp thực hiện quyền làm chủ, thể hiện ý chí và trách nhiệm đối với sự phát triển của đất nước.
Đại biểu Quốc hội là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân ở đơn vị bầu cử ra mình và của nhân dân cả nước; là người thay mặt nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước trong Quốc hội. Bên cạnh đó, đại biểu chịu trách nhiệm trước cử tri và trước Quốc hội về việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình.
Trong khi đó, đại biểu Hội đồng nhân dân là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân địa phương; liên hệ chặt chẽ với cử tri, chịu sự giám sát của cử tri, thường xuyên tiếp xúc với cử tri; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cử tri.
Đại biểu phải chuẩn mực về đạo đức công vụ, uy tín cá nhân và danh dự chính trị
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Đại biểu Quốc hội khóa XV Trương Xuân Cừ - Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội cho rằng, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 diễn ra trong bối cảnh đặc biệt, khi Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV đã kết thúc thành công, mở ra nhiều định hướng và nhiệm vụ phát triển mới cho đất nước.
Theo ông, trong giai đoạn đất nước đang vươn mình mạnh mẽ, bước vào thời kỳ phát triển với yêu cầu cao hơn về chất lượng quản trị quốc gia, vai trò của đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân càng trở nên quan trọng. Trước hết, mỗi đại biểu phải nhận thức sâu sắc rằng mình là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền lợi chính đáng của cử tri. Do đó, bản lĩnh chính trị và trách nhiệm trước nhân dân phải luôn được đặt lên hàng đầu.
"Trong bối cảnh mới, đại biểu phải chuẩn mực về đạo đức công vụ, uy tín cá nhân và danh dự chính trị. Quan trọng nhất là phải có bản lĩnh và sự trung thực để thực hiện các nhiệm vụ mang tính đặc thù của giai đoạn mới, đối phó với những thách thức mới.
Những đại biểu đại diện cho các bộ, ngành, địa phương hoặc các tổ chức xã hội phải có hiểu biết sâu về lĩnh vực mình phụ trách, từ đó đóng góp thiết thực vào quá trình xây dựng cơ chế, chính sách và thúc đẩy sự phát triển của từng ngành, từng địa phương. Đồng thời, mỗi đại biểu cũng cần không ngừng nâng cao trình độ, cập nhật tri thức mới để tham gia tích cực vào các hoạt động lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước", Đại biểu Trương Xuân Cừ nhấn mạnh.
Đề cập đến công tác lựa chọn đại biểu trong cuộc bầu cử sắp tới, Đại biểu Trương Xuân Cừ cho rằng quyền quyết định cuối cùng thuộc về cử tri. Tuy nhiên, để lựa chọn được những đại biểu thực sự xứng đáng, cử tri cần phát huy đầy đủ quyền làm chủ của mình với tinh thần trách nhiệm cao. Việc cân nhắc, đánh giá năng lực, phẩm chất và chương trình hành động của từng ứng cử viên là yếu tố quan trọng để lựa chọn người tiêu biểu nhất trong số các ứng viên.
Theo ông, các ứng cử viên đến từ các bộ, ngành, địa phương hay tổ chức đoàn thể đều cần nỗ lực thể hiện năng lực, trách nhiệm và khát vọng cống hiến, để trở thành đại diện tiêu biểu của lĩnh vực mình phụ trách, góp phần thực hiện nhiệm vụ phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Đối với cử tri ở các địa phương, việc tìm hiểu kỹ về năng lực, kiến thức và quá trình công tác của ứng cử viên sẽ giúp lựa chọn được những đại biểu có khả năng đóng góp thiết thực cho hoạt động của Quốc hội cũng như cho sự phát triển của địa phương.
Ông cũng cho rằng công tác tuyên truyền, cung cấp thông tin về ứng cử viên giữ vai trò rất quan trọng. Năm nay, việc tổ chức cho các ứng cử viên tiếp xúc và vận động cử tri được triển khai bài bản từ Trung ương đến địa phương, tạo điều kiện để cử tri hiểu rõ hơn về từng ứng viên trước khi đưa ra quyết định. Đây là yếu tố quan trọng góp phần bảo đảm tính dân chủ, công khai và minh bạch của cuộc bầu cử.
Cuộc bầu cử mang nhiều ý nghĩa đặc biệt
Cùng trao đổi, Đại biểu Quốc hội khóa XII, XIII Lê Như Tiến - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng (nay là Ủy ban Văn hóa và Xã hội) của Quốc hội khẳng định, cuộc bầu cử lần này diễn ra trong một bối cảnh rất đặc biệt, mang nhiều dấu ấn lịch sử.
Đây là thời điểm đất nước vừa tổ chức thành công Đại hội Đảng lần thứ XIV, xác lập những định hướng chiến lược cho giai đoạn phát triển mới. Đồng thời, tiến trình sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy, đổi mới tổ chức chính quyền địa phương và sắp xếp đơn vị hành chính được thúc đẩy mạnh mẽ trên phạm vi toàn quốc.
Theo ông Lê Như Tiến, việc sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy từ Trung ương đến địa phương được thực hiện với quyết tâm chính trị cao, thể hiện tư duy đổi mới và hành động quyết liệt. Ở cấp Trung ương, các bộ, ngành được rà soát, hợp nhất, tinh giản theo hướng giảm đầu mối, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Bên cạnh đó, việc điều chỉnh đơn vị hành chính từ 63 tỉnh, thành phố xuống còn 34 đơn vị là một bước đi có tính cách mạng, thể hiện tầm nhìn dài hạn trong tổ chức không gian phát triển.
Đặc biệt, mô hình chính quyền địa phương được chuyển từ ba cấp xuống còn hai cấp, hướng tới mục tiêu tinh gọn, rõ trách nhiệm, tăng tính chủ động và giảm tầng nấc trung gian. "Thực tiễn thời gian qua cho thấy bộ máy chính quyền hai cấp đang hoạt động ổn định, trôi chảy và từng bước phát huy hiệu quả tích cực. Điều đó không chỉ phản ánh sự chuẩn bị kỹ lưỡng về thể chế, nhân sự, mà còn cho thấy tinh thần đồng thuận, thích ứng nhanh của cả hệ thống", ông Lê Như Tiến đánh giá.
Ở phương diện kinh tế xã hội, bối cảnh cuộc bầu cử càng trở nên ý nghĩa khi đất nước đã đạt được những mục tiêu tăng trưởng đầy khát vọng trong nhiệm kỳ Đại hội XIV. Theo đó, tăng trưởng GDP năm 2025 đạt 8,02%, bình quân giai đoạn đạt 6,3%, thuộc nhóm cao của khu vực và trên thế giới.
Theo ông Lê Như Tiến, chính những chuyển động mạnh mẽ về thể chế, tổ chức bộ máy và khát vọng tăng trưởng đã tạo nên nền tảng tinh thần vững chắc cho cuộc bầu cử lần này. Đây không chỉ là sự kiện chính trị quan trọng mà còn là bước tiếp nối tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân. Đồng thời, củng cố niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và hiệu lực, hiệu quả quản trị của Nhà nước.
"Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng xác định mục tiêu đưa Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới - kỷ nguyên bứt phá, phát triển nhanh, bền vững, vươn mình của dân tộc. Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 vì thế không chỉ mang ý nghĩa kiện toàn tổ chức bộ máy dân cử, mà còn là dịp để lựa chọn những đại biểu thật sự tiêu biểu về bản lĩnh chính trị, trí tuệ và trách nhiệm, góp phần hiện thực hóa những mục tiêu lớn lao, đưa đất nước phát triển bền vững", ông Lê Như Tiến khẳng định.
Ông Tiến nhìn nhận, cuộc bầu cử ngày 15/3/2026 tới đây, diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với tinh thần tự lực, tự cường, tự tin và khát vọng bứt phá mạnh mẽ. Đồng thời, mang ý nghĩa mở ra một kỷ nguyên phát triển mới - kỷ nguyên hội nhập sâu rộng, đổi mới sáng tạo và nâng cao vị thế quốc gia trên trường quốc tế.
Ông Lê Như Tiến gửi gắm, đối với cử tri - những người trực tiếp cầm lá phiếu, cần nhận thức đầy đủ ý nghĩa thiêng liêng và trách nhiệm công dân của mình. Quốc hội Việt Nam là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất; Hội đồng nhân dân các cấp là thiết chế đại diện cho ý chí và nguyện vọng của cử tri ở địa phương. Vì vậy, mỗi lá phiếu không chỉ là quyền, mà còn là trách nhiệm chính trị trước đất nước và tương lai dân tộc.
Ông cho rằng, cử tri cần nghiên cứu kỹ các quy định của pháp luật về bầu cử, tìm hiểu đầy đủ tiểu sử, chương trình hành động và năng lực thực tiễn của từng ứng cử viên. Việc lựa chọn phải dựa trên căn cứ rõ ràng về phẩm chất chính trị, đạo đức, năng lực và tinh thần phụng sự nhân dân; tránh tâm lý cảm tính hoặc lựa chọn thiếu cân nhắc. Chỉ khi cử tri thực sự tâm huyết, trách nhiệm và sáng suốt, bộ máy dân cử mới quy tụ được những đại biểu "đủ tâm, đủ tầm, đủ tài", đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.
Đối với các ứng cử viên đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân, ông Lê Như Tiến bày tỏ kỳ vọng cao về tinh thần trách nhiệm và cam kết hành động. Theo ông, người đại biểu không chỉ tham gia nghị trường, mà còn phải dồn tâm huyết cho sự nghiệp xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, cả ở Trung ương và địa phương.
Đặc biệt, các ứng cử viên đại biểu Quốc hội cần xây dựng chương trình hành động rõ ràng, cụ thể, gắn với chức năng, nhiệm vụ của đại biểu; trong đó có những cam kết thiết thực, khả thi nếu được cử tri tín nhiệm. Lời hứa trước cử tri phải xuất phát từ sự chân thành và được thực hiện xuyên suốt trong cả nhiệm kỳ. Cùng với đó là yêu cầu luôn giữ mối liên hệ mật thiết với nhân dân, lắng nghe và phản ánh trung thực tâm tư, nguyện vọng của cử tri.
Ông Lê Như Tiến cũng kỳ vọng: "Nhiệm kỳ đại biểu Quốc hội khóa XVI sẽ tiếp tục nâng cao chất lượng hoạt động, đáp ứng yêu cầu của thời kỳ phát triển mới. Đại biểu Quốc hội phải thực hiện đầy đủ và hiệu quả ba chức năng hiến định: Lập pháp, giám sát tối cao và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước.
Bên cạnh đó, đại biểu còn là cầu nối, mang tiếng nói, tâm tư, tình cảm của nhân dân đến nghị trường; đồng thời kiến nghị, đề xuất giải pháp tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong đời sống kinh tế xã hội. Sứ mệnh ấy không chỉ gói gọn trong phạm vi địa phương ứng cử, mà còn gắn với trách nhiệm trước toàn thể quốc gia.
Trong kỷ nguyên phát triển mới, mỗi đại biểu phải thực sự là người đại diện xứng đáng của nhân dân, góp phần củng cố niềm tin, tăng cường đồng thuận xã hội và đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững hơn nữa".
Từ lá phiếu bầu cử đến tương lai của đất nước
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thị An - Đại biểu Quốc hội khóa XIII cũng nhìn nhận, cuộc bầu cử diễn ra trong bối cảnh đặc biệt - ngay sau khi Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV thành công tốt đẹp và mở ra nhiều nhiệm vụ chiến lược mới. Đây là thời điểm có ý nghĩa quan trọng, đặt ra yêu cầu cao hơn đối với chất lượng đại diện dân cử.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thị An, đất nước đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với nhiều thuận lợi đan xen thách thức. Mục tiêu không chỉ là duy trì tốc độ tăng trưởng cao, mà còn phải bảo đảm phát triển bền vững: Bảo vệ môi trường, giữ vững an sinh xã hội, củng cố quốc phòng an ninh và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Phát triển trong kỷ nguyên mới đồng nghĩa với phát triển bao trùm, không để ai bị bỏ lại phía sau.
Trong bối cảnh đó, vai trò của Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp càng trở nên quan trọng. Chất lượng hoạt động của các cơ quan dân cử phụ thuộc trực tiếp vào chất lượng đại biểu - những người thay mặt nhân dân quyết định các vấn đề trọng đại của đất nước và địa phương, xây dựng pháp luật, giám sát tối cao và định hướng phát triển dài hạn.
Bà An cho rằng, trong kỷ nguyên số và hội nhập sâu rộng, yêu cầu đặt ra đối với đại biểu dân cử không chỉ dừng lại ở cơ cấu hợp lý mà phải đặt tiêu chuẩn lên hàng đầu. Trước hết là phẩm chất liêm chính, tinh thần trách nhiệm và khả năng giải trình trước nhân dân. Đại biểu cần có trình độ chuyên môn, tư duy lập pháp khách quan, tầm nhìn dài hạn và sự am hiểu sâu sắc thực tiễn để xây dựng những quy định, luật khả thi, đi vào cuộc sống, thúc đẩy phát triển đất nước.
Bên cạnh chức năng lập pháp, năng lực giám sát cũng là yêu cầu đặc biệt quan trọng. Đại biểu phải có tư duy sắc bén để phát hiện những bất cập trong hoạt động của các cơ quan nhà nước, dám yêu cầu làm rõ trách nhiệm, bảo vệ điều đúng và kiên quyết phản đối những hành vi sai trái ảnh hưởng tới lợi ích quốc gia, dân tộc. Bản lĩnh chính trị và tinh thần phụng sự nhân dân vì thế trở thành một trong những tiêu chí cốt lõi.
Quan trọng hơn cả, theo bà, đại biểu phải thực sự "từ dân mà ra, vì dân mà hành động". Điều đó đòi hỏi sự gắn bó mật thiết với cử tri, lắng nghe ý kiến nhân dân mọi lúc, mọi nơi; nắm bắt kịp thời những phản ánh chính đáng và chuyển tải đầy đủ đến các cơ quan có thẩm quyền để xem xét, giải quyết. Bản lĩnh bảo vệ nguyện vọng chính đáng của người dân là thước đo thực chất của một đại biểu.
Để lựa chọn được những người xứng đáng, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thị An cho rằng công tác hiệp thương, giới thiệu, thẩm định tiêu chuẩn ứng cử viên cần được thực hiện chặt chẽ. Không chỉ xem xét hồ sơ hay thành tích trên giấy tờ, mà phải đánh giá quá trình công tác thực tế, hiệu quả công việc, sự nhất quán giữa lời nói và hành động. Việc xác minh phẩm chất đạo đức, tinh thần trách nhiệm và uy tín trong nhân dân cũng là yếu tố quan trọng, bởi đây là những người sẽ thay mặt nhân dân quyết định những vấn đề hệ trọng của quốc gia.
Bên cạnh trách nhiệm của cử tri trong lựa chọn, bà An cũng nhấn mạnh trách nhiệm tự thân của người ứng cử. Mỗi ứng viên cần ý thức rõ vai trò của mình, xây dựng chương trình hành động cụ thể, hứa những điều có thể làm được và cam kết thực hiện đến cùng. Tránh tình trạng hứa nhiều nhưng không thực hiện, khiến niềm tin của nhân dân bị xói mòn. Sau bầu cử, cơ chế giám sát đại biểu cần được tăng cường, minh bạch, tạo điều kiện để cử tri theo dõi việc thực hiện chương trình hành động, qua đó nâng cao chất lượng hoạt động của Quốc hội và Hội đồng nhân dân.
Đánh giá về những điểm mới của công tác bầu cử năm nay, như việc tổ chức sớm hơn so với thông lệ và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, bà An nhận định đây là những bước tiến tích cực. Việc ứng dụng công nghệ số giúp công khai danh sách cử tri, minh bạch thông tin về ứng cử viên, tạo điều kiện để cử tri tiếp cận, tìm hiểu và tương tác thuận lợi hơn. So với trước đây, hiện nay, cử tri có nhiều kênh thông tin để nghiên cứu kỹ lưỡng trước khi quyết định. Thông tin sớm, đầy đủ và minh bạch sẽ giúp cử tri có cơ sở lựa chọn chính xác hơn, hạn chế sự cảm tính và bảo đảm mỗi lá phiếu thực sự là sự gửi gắm niềm tin đúng chỗ.
"Chọn đúng người có phẩm chất, có bản lĩnh, có trách nhiệm vì dân, vì nước sẽ tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển của đất nước trong giai đoạn mới. Khi đã cân nhắc kỹ lưỡng trước khi bỏ phiếu, cử tri sẽ không phải băn khoăn hay hối tiếc về lựa chọn của mình", bà An bày tỏ tin tưởng.