Theo Công văn số 582/SGDĐT-KHTC về việc đăng ký chỉ tiêu tuyển sinh vào lớp 10 năm học 2026-2027, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội lưu ý, các trường chất lượng cao và trường tư thục thực hiện tuyển sinh theo hình thức trực tuyến trên cổng thông tin điện tử của đơn vị theo đúng thời gian quy định, không được yêu cầu học sinh, cha mẹ học sinh nộp tiền giữ chỗ, đặt cọc hoặc các khoản thu không đúng quy định.
Hiện nay, nhiều cơ sở giáo dục tư thục đang áp dụng khoản phí đặt cọc, phí giữ chỗ, phí ghi danh... với những số tiền khác nhau. Theo đó, số tiền này thường sẽ được khấu trừ vào học phí hoặc các chi phí khác trong quá trình học tập của học sinh tại trường; hoặc sẽ được hoàn trả khi học sinh nhập học rồi có nguyện vọng chuyển trường...
Theo nhiều chuyên gia, khoản phí đặt cọc, giữ chỗ sẽ giúp các cơ sở giáo dục tư thục hạn chế được tình trạng đăng ký ảo, đồng thời, giúp các trường chủ động hơn trong việc bảo đảm các điều kiện cần thiết để duy trì chất lượng đào tạo. Do đó, không nên cấm các cơ sở giáo dục tư thục thu khoản phí này.
Thu tiền đặt cọc, giữ chỗ cần nhìn nhận khách quan, trên cơ sở thực tiễn quản lý giáo dục
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Thị Mai Hường - Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển nghiệp vụ sư phạm (Trường Đại học Sư phạm Hà Nội) nêu quan điểm: “Theo tôi, cần nhìn nhận vấn đề này một cách khách quan và trên cơ sở thực tiễn quản lý giáo dục. Đối với các trường trung học phổ thông tư thục, việc thu khoản phí giữ chỗ hoặc đặt cọc trong quá trình tuyển sinh thực chất là một biện pháp quản trị nhằm xác định nhu cầu học tập thực tế của học sinh, tránh tình trạng đăng ký ảo.
Trong thực tế, nhiều phụ huynh có xu hướng nộp hồ sơ cho con tại nhiều trường cùng lúc. Nếu không có cơ chế xác nhận cam kết ban đầu, các trường rất khó xác định chính xác quy mô tuyển sinh, từ đó, ảnh hưởng đến việc chuẩn bị cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên và kế hoạch tổ chức dạy học. Vì vậy, khoản phí giữ chỗ có thể giúp các trường chủ động hơn trong việc bảo đảm các điều kiện cần thiết để duy trì chất lượng đào tạo.
Tuy nhiên, khoản phí này về bản chất chỉ nên được coi là một khoản tạm ứng và sau đó được khấu trừ vào các khoản đóng góp khi học sinh chính thức nhập học. Đồng thời, mức thu cần được quy định ở mức hợp lý, phù hợp với điều kiện kinh tế của phụ huynh và đảm bảo tính minh bạch”.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Thị Mai Hường, vì đây là mối quan hệ mang tính thỏa thuận giữa phụ huynh và nhà trường nên cần đảm bảo nguyên tắc minh bạch, rõ ràng và tự nguyện:
Thứ nhất, các cơ sở giáo dục tư thục cần công khai đầy đủ thông tin về mức thu, mục đích của khoản phí, thời điểm thu và cơ chế xử lý trong các trường hợp cụ thể như học sinh không nhập học hoặc thay đổi quyết định.
Thứ hai, cần có quy định rõ ràng về việc khấu trừ khoản phí này vào các khoản phải đóng khi học sinh nhập học, tránh tình trạng biến tướng thành khoản thu bổ sung.
Thứ ba, mức phí giữ chỗ cần ở mức hợp lý, không quá cao để tránh tạo áp lực tài chính cho phụ huynh hoặc trở thành rào cản đối với cơ hội tiếp cận giáo dục của học sinh.
“Khi các điều kiện này được đảm bảo, khoản phí giữ chỗ có thể trở thành một cơ chế giúp gắn trách nhiệm của cả hai bên: nhà trường có trách nhiệm giữ chỗ và chuẩn bị điều kiện học tập, còn phụ huynh cũng cân nhắc kỹ lưỡng trước khi đăng ký cho con theo học” - Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Thị Mai Hường chia sẻ.
Cơ sở giáo dục tư thục tự chủ tài chính, hoạt động theo cơ chế thị trường: có cầu, có cung, giá cả thỏa thuận
Đồng tình với quan điểm trên, Thạc sĩ Bùi Khánh Nguyên - chuyên gia giáo dục độc lập cũng cho rằng: “Không có cơ sở nào quy định trường tư không được thu phí đặt cọc, giữ chỗ, hay học phí tạm thu, vì cơ sở giáo dục tư thục tự chủ tài chính, hoạt động theo cơ chế thị trường: có cầu, có cung, giá cả thỏa thuận.
Tuy nhiên, có một số nguyên tắc cần phải tuân thủ như: phải công khai mức thu, có thông báo rõ ràng bằng văn bản, ghi rõ điều kiện được hoàn phí và không được hoàn phí”.
Đồng thời, chuyên gia giáo dục Bùi Khánh Nguyên cũng nhấn mạnh: “Để tôn trọng quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục tư thục, các cơ quan quản lý nên tập trung vào các quy định về tiêu chuẩn chất lượng, cũng như phổ biến kiến thức để nâng cao hiểu biết của người học, phụ huynh về lựa chọn học trường tư.
Trường tư không phải là một phiên bản đắt hơn của trường công, mà là một loại hình trường có điểm mạnh, điểm yếu tùy vào nhu cầu của người học mà sự lựa chọn trở nên phù hợp hay không phù hợp.
Không thể bắt buộc trường tư phải vận hành theo thông lệ của trường công, vì điều đó trái các cơ sở pháp lý, cũng như đi ngược lại nguyên lý vận động năng động của thị trường”.
Cùng trao đổi về vấn đề này ông Lê Như Tiến - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng (nay là Ủy ban Văn hóa và Xã hội) của Quốc hội cũng đề cập: “Luật Giáo dục đã có quy định đầy đủ về quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục và đào tạo. Vậy, để các cơ sở giáo dục tự chủ đúng nghĩa, thì cơ quan quản lý cũng cần tạo điều kiện để các trường được quyền tự quyết định những gì mà pháp luật không cấm, phù hợp với quy chuẩn xã hội… Theo đó, mỗi cơ sở giáo dục tư thục sẽ căn cứ trên cơ sở nguồn lực, điều kiện của mình để đưa ra những quy định riêng, miễn là không trái với quy định pháp luật. Chẳng hạn như việc thu phí “đặt cọc”, “giữ chỗ”, khi phụ huynh đến tìm hiểu trường tư và muốn đăng ký trường học cho con”.
Theo ông Lê Như Tiến, vốn không có quy định nào cấm trường tư thu phí “đặt cọc”, “giữ chỗ” và những địa phương khác cũng không can thiệp nội dung này.
“Không nên đưa ra những quy định như trên, sẽ làm hạn chế quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục và đào tạo. Cần để các cơ sở giáo dục có quyền tự xây dựng và vận hành các quy định trong khuôn khổ của pháp luật, nếu cơ sở giáo dục sai phạm thì phải tự chịu trách nhiệm.
Không nên sinh ra quy định riêng, mang tính can thiệp quá sâu vào hoạt động của trường tư, mà tạo thêm áp lực cho các cơ sở giáo dục tư thục” - ông Lê Như Tiến bày tỏ.
Bên cạnh những chia sẻ trên, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển nghiệp vụ sư phạm (Trường Đại học Sư phạm Hà Nội) cũng cho rằng: “Điều quan trọng là cần có sự hướng dẫn thống nhất để vừa đảm bảo quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục tư thục, vừa bảo vệ quyền lợi của người học.
Các cơ quan quản lý có thể xem xét ban hành những nguyên tắc chung đối với khoản phí giữ chỗ, chẳng hạn như yêu cầu công khai minh bạch, quy định mức thu hợp lý hoặc cơ chế hoàn trả trong một số trường hợp nhất định. Điều này sẽ giúp tránh những tranh cãi không cần thiết, đồng thời tạo sự yên tâm cho phụ huynh khi lựa chọn trường cho con.
Về phía các cơ sở giáo dục tư thục, cũng cần nâng cao trách nhiệm giải trình và xây dựng chính sách tuyển sinh hợp lý, minh bạch. Khi cả hai phía cùng chia sẻ trách nhiệm và thông tin rõ ràng, việc thu phí giữ chỗ (nếu có) sẽ trở thành một công cụ quản lý hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng tổ chức dạy học”.