Tại Nghị quyết số 28/NQ-CP, Chính phủ đã thống nhất thông qua dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng do Bộ Nội vụ trình.
Đây là bước quan trọng trong quá trình hoàn thiện các quy định về thi đua, khen thưởng, hướng tới việc nâng cao chất lượng đánh giá và ghi nhận những cá nhân, tập thể có đóng góp nổi bật trong các lĩnh vực, trong đó có ngành giáo dục.
Theo Nghị quyết, Chính phủ giao Bộ trưởng Bộ Nội vụ chịu trách nhiệm tiếp thu ý kiến của các thành viên Chính phủ để hoàn thiện hồ sơ dự thảo Luật.
Đồng thời, Bộ trưởng Bộ Nội vụ thừa ủy quyền Thủ tướng Chính phủ, thay mặt Chính phủ ký Tờ trình của Chính phủ về dự thảo Luật cùng các văn bản liên quan để trình Quốc hội xem xét theo quy định.
Siết danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở
Đáng chú ý, tại khoản 9 Điều 1 của dự thảo Luật đã sửa đổi, bổ sung Điều 23 liên quan đến danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở”. Đây là danh hiệu thi đua quen thuộc đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, trong đó có giáo viên đang công tác tại các cơ sở giáo dục.
Theo nội dung sửa đổi, danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” được xét tặng cho cá nhân đạt đủ hai tiêu chuẩn: được công nhận hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trong năm công tác; có sáng kiến được cơ sở công nhận hoặc có đề tài khoa học, đề án khoa học, công trình khoa học và công nghệ đã được nghiệm thu; hoặc có sáng tạo trong quá trình thực hiện nhiệm vụ được đơn vị ghi nhận.
Như vậy, để đạt danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở”, cá nhân phải đáp ứng đồng thời cả hai điều kiện: hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ và có sáng kiến được công nhận. Đây là yêu cầu khó và chặt chẽ, bởi nếu thiếu một trong hai tiêu chí thì cá nhân sẽ không đủ điều kiện xét danh hiệu.
Người viết là giáo viên bậc phổ thông nhận thấy việc đạt mức đánh giá “hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ” hiện nay không còn dễ dàng như trước. Nguyên nhân là do các quy định về tỷ lệ đánh giá ngày càng rõ ràng và chặt chẽ hơn.
Theo Nghị định số 335/2025/NĐ-CP, tỷ lệ tổ chức được xếp loại “Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ” không vượt quá 20% trong tổng số tổ chức được xếp loại “Hoàn thành tốt nhiệm vụ” trong phạm vi quản lý của cấp có thẩm quyền.
Trong một số trường hợp đặc biệt, khi tổ chức có thành tích nổi trội, tạo ra chuyển biến tích cực và hoàn thành vượt kế hoạch các nhiệm vụ được giao, cấp có thẩm quyền có thể xem xét nâng tỷ lệ tổ chức được xếp loại “Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ”. Tuy nhiên, tỷ lệ này cũng không được vượt quá 25% tổng số tổ chức được xếp loại “Hoàn thành tốt nhiệm vụ”.
Với quy định như vậy, việc được đánh giá “hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ” trở thành một tiêu chí khó đạt hơn trước. Điều này đồng nghĩa với việc danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” cũng sẽ được xét chọn kỹ lưỡng và chặt chẽ hơn.
Trong nhiều năm qua, giáo viên thường dành khá nhiều thời gian cho việc viết sáng kiến kinh nghiệm để phục vụ cho công tác thi đua. Tuy nhiên, không phải sáng kiến nào cũng thực sự được áp dụng hiệu quả trong thực tế giảng dạy. Có những sáng kiến chủ yếu được thực hiện để hoàn thiện hồ sơ thi đua hơn là xuất phát từ nhu cầu đổi mới chuyên môn.
Vì vậy, trước những thay đổi trong quy định về thi đua, khen thưởng, theo quan điểm cá nhân của người viết, giáo viên cần cân nhắc kỹ lưỡng khi lựa chọn việc viết sáng kiến.
Nếu thực sự có những ý tưởng mới, giải pháp hiệu quả trong dạy học thì việc viết sáng kiến là cần thiết và rất đáng khuyến khích. Tuy nhiên, nếu chỉ viết sáng kiến mang tính hình thức thì sẽ khó tạo ra giá trị thực sự cho hoạt động giáo dục.
Giáo viên nên tham gia các cuộc thi để nâng cao năng lực chuyên môn
Thay vì viết sáng kiến, giáo viên có thể dành nhiều thời gian hơn cho các hoạt động chuyên môn thiết thực. Trong thực tế, ngành giáo dục hiện nay tổ chức khá nhiều cuộc thi chuyên môn và phong trào dành cho giáo viên ở các cấp khác nhau.
Các cuộc thi như giáo viên dạy giỏi, giáo viên chủ nhiệm giỏi được tổ chức từ cấp trường đến cấp tỉnh. Đây là những hoạt động chuyên môn có ý nghĩa đối với đội ngũ giáo viên, bởi thông qua các cuộc thi này, giáo viên có cơ hội thể hiện năng lực sư phạm, phương pháp giảng dạy cũng như khả năng tổ chức các hoạt động giáo dục trong lớp học.
Đối với cuộc thi giáo viên dạy giỏi, giáo viên thường phải trải qua nhiều phần thi như trình bày biện pháp nâng cao chất lượng dạy học, thực hành giảng dạy trên lớp và trả lời các câu hỏi liên quan đến chuyên môn.
Quá trình chuẩn bị cho cuộc thi đòi hỏi giáo viên phải đầu tư nghiên cứu bài giảng, lựa chọn phương pháp phù hợp với đối tượng học sinh, đồng thời ứng dụng linh hoạt các phương tiện dạy học hiện đại.
Thông qua quá trình đó, giáo viên không chỉ hoàn thiện bài giảng của mình mà còn rèn luyện kỹ năng sư phạm, nâng cao khả năng tổ chức lớp học và xử lý các tình huống sư phạm. Nhiều giáo viên sau khi tham gia cuộc thi đã nhận ra những điểm cần cải thiện trong phương pháp giảng dạy và tiếp tục điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tế lớp học.
Tương tự, cuộc thi giáo viên chủ nhiệm giỏi cũng là dịp để giáo viên chia sẻ những kinh nghiệm trong công tác quản lý lớp học, giáo dục học sinh và xây dựng tập thể lớp đoàn kết. Công tác chủ nhiệm còn liên quan đến việc phối hợp với phụ huynh, hỗ trợ học sinh trong học tập và rèn luyện kỹ năng sống.
Khi tham gia các cuộc thi này, giáo viên thường trình bày những biện pháp đã áp dụng trong thực tế như xây dựng môi trường lớp học thân thiện, tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh, hay các giải pháp giúp học sinh tiến bộ trong học tập. Những kinh nghiệm này nếu được chia sẻ rộng rãi sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường.
Ngoài các cuộc thi về năng lực sư phạm, những năm gần đây các cuộc thi sáng tạo đồ dùng dạy học, thiết kế bài giảng điện tử và e-learning cũng ngày càng được quan tâm. Đây là những cuộc thi gắn liền với xu hướng đổi mới phương pháp dạy học và ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục.
Trong quá trình tham gia các cuộc thi này, giáo viên có thể thiết kế các mô hình trực quan, các bộ đồ dùng phục vụ cho việc minh họa bài giảng hoặc xây dựng các bài giảng điện tử sinh động. Những sản phẩm này giúp bài học trở nên trực quan, dễ hiểu hơn, từ đó tạo hứng thú học tập cho học sinh.
Đặc biệt, các bài giảng e-learning cho phép giáo viên kết hợp nhiều yếu tố như hình ảnh, video, âm thanh và các câu hỏi tương tác. Điều này giúp học sinh tiếp cận kiến thức theo cách sinh động và hiện đại hơn so với phương pháp dạy học truyền thống.
Một điểm tích cực là nhiều sản phẩm từ các cuộc thi này vừa phục vụ cho cá nhân giáo viên vừa có thể được chia sẻ để đồng nghiệp cùng sử dụng. Khi các bài giảng điện tử hoặc đồ dùng dạy học được phổ biến rộng rãi, chúng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả dạy học chung của nhà trường.
Bên cạnh đó, giáo viên còn có thể tham gia hướng dẫn học sinh tham gia cuộc thi nghiên cứu khoa học kỹ thuật dành cho học sinh trung học. Đây là hoạt động ngày càng được ngành giáo dục khuyến khích nhằm phát triển năng lực sáng tạo, tư duy khoa học và khả năng nghiên cứu của học sinh.
Trong quá trình hướng dẫn học sinh thực hiện đề tài nghiên cứu, giáo viên đóng vai trò định hướng và đồng hành cùng học sinh từ khâu hình thành ý tưởng, xây dựng kế hoạch nghiên cứu, tiến hành thí nghiệm cho đến hoàn thiện báo cáo. Quá trình này giúp học sinh phát triển tư duy logic, kỹ năng giải quyết vấn đề và khả năng làm việc độc lập.
Đối với giáo viên, việc hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học cũng là cơ hội để nâng cao năng lực chuyên môn và tiếp cận với những phương pháp giáo dục hiện đại. Khi các đề tài nghiên cứu của học sinh đạt kết quả tốt ở cấp trường, cấp tỉnh hoặc cao hơn.
Ngoài ra, công tác bồi dưỡng học sinh giỏi cũng là một nhiệm vụ quan trọng trong hoạt động chuyên môn của giáo viên. Nhiều giáo viên dành thời gian nghiên cứu tài liệu, xây dựng hệ thống bài tập nâng cao và tổ chức các buổi học chuyên sâu để giúp học sinh phát triển năng lực học tập.
Việc bồi dưỡng học sinh giỏi góp phần phát hiện và nuôi dưỡng những học sinh có năng khiếu. Thông qua quá trình này, giáo viên có thể khuyến khích học sinh phát huy khả năng tư duy, niềm đam mê học tập và tinh thần tự học.
Từ thực tế công tác giảng dạy, người viết cho rằng điều quan trọng nhất đối với mỗi giáo viên vẫn là chất lượng dạy học và sự tiến bộ của học sinh. Những hoạt động chuyên môn thiết thực, những sáng tạo trong phương pháp giảng dạy, hay những đóng góp tích cực cho nhà trường đều là những giá trị đáng được ghi nhận.
Trong bối cảnh các quy định về thi đua, khen thưởng đang từng bước được hoàn thiện theo hướng chặt chẽ và thực chất hơn, mỗi giáo viên cần chủ động thích ứng. Việc lựa chọn các hoạt động chuyên môn phù hợp, thiết thực giúp phát triển năng lực chuyên môn, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.