Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026 diễn ra vào ngày 11, 12/ 6 (sớm hơn 2 tuần so với các năm trước) nên ít nhiều đã có tác động đến lịch thi tuyển sinh 10 của các địa phương trên cả nước. Đến thời điểm này, phần nhiều các tỉnh, thành đã ban hành kế hoạch thi tuyển sinh 10 và đã có nhiều tỉnh đã thông báo lịch thi hoặc dự kiến lịch thi, như: Đà Nẵng dự kiến thi vào ngày 23/5 - 25/5; Bắc Ninh ngày 26 - 27/5/2026; Đồng Nai ngày 28 - 29/5/2026...
Một số tỉnh có lịch thi vào những ngày đầu tháng 6/2026. Nhưng, cũng có một số tỉnh, thành sẽ tổ chức kỳ thi tuyển sinh 10 vào đầu tháng 7.
Việc một số địa phương tổ chức kỳ thi tuyển sinh 10 vào đầu tháng 7/ 2026 có thể lãnh đạo sở giáo dục và đào tạo cũng đã cân nhắc kĩ nhưng theo người viết, tổ chức ở thời điểm này sẽ khiến cho học sinh lớp 9 gặp nhiều áp lực vì quãng thời gian ôn thi quá dài so với các năm trước đây.
Vì sao thi tuyển sinh 10 vào đầu tháng 7 khiến học sinh sẽ gặp nhiều áp lực?
Tâm lý chung của các nhà trường, giáo viên lớp 9 dạy các môn thi lớp 10, phụ huynh và nhất là học sinh thường mong muốn kỳ thi tuyển sinh 10 được tổ chức sớm, khoảng đầu tháng 6 hằng năm là thời điểm phù hợp nhất.
Nếu kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 được tổ chức càng muộn thì áp lực đối với học sinh thường rất lớn, vì một số lý do khá rõ ràng.
Thứ nhất: thời gian chờ đợi kéo dài dễ dẫn đến tâm lý học sinh căng thẳng bởi chương trình lớp 9 sẽ kết thúc vào cuối tháng 5. Nếu kỳ thi tuyển sinh 10 tổ chức ngay hoặc tổ chức ở những ngày đầu tháng 6 thì các em có thời gian được nghỉ ngơi, hồi phục tinh thần để chuẩn bị bước vào cấp trung học phổ thông.
Nhưng kỳ thi lùi quá xa so với thời điểm kết thúc năm học, học sinh phải tiếp tục ôn tập trong trạng thái “chờ thi”, vừa mệt mỏi vừa dễ lo lắng. Nếu đầu tháng 7 mới thi như một số địa phương đã ban hành kế hoạch thì phải cuối tháng 7 các địa phương mới công bố điểm thi, điểm chuẩn, xét các nguyện vọng và thực hiện phúc khảo (nếu có).
Tháng 8 học sinh đậu vào lớp 10 bước vào nhập trường, lo sinh hoạt đầu cấp, lựa chọn tổ hợp. Các trường trung học phổ thông cũng khá cập rập, vất vả cho các công việc này.
Thứ hai: việc ôn thi kéo dài dễ dẫn đến quá tải cho học sinh bởi thông thường trong giai đoạn nước rút, học sinh phải học với cường độ cao. Thời gian này bị kéo dài cả tháng, nhiều em rơi vào trạng thái kiệt sức, hiệu quả học tập giảm sút, thậm chí sinh ra tâm lý mệt mỏi.
Thứ ba: lịch thi càng muộn cũng đồng nghĩa tháng đó học sinh phải kéo dài việc học thêm với thầy cô, hoặc tại các cơ sở dạy thêm. Một tháng học thêm 3 môn thi, những học sinh thi chuyên phải học 4 môn nên cũng đồng nghĩa phụ huynh phải chi thêm một khoản tiền lớn cho con em mình.
Thứ tư: lịch thi muộn còn ảnh hưởng đến kế hoạch hè của học sinh và gia đình. Sau kỳ thi, các em mới thực sự được nghỉ ngơi, tham gia hoạt động hè hoặc chuẩn bị tâm thế cho bậc học mới. Thi càng muộn thì thời gian nghỉ hè càng bị thu hẹp.
Thứ năm: số lượng tuyển sinh vào các trường trung học phổ thông đối với kỳ thi tuyển sinh 10 của các địa phương đã được giao chỉ tiêu cụ thể cho từng trường nên tổ chức sớm hay muộn thì cũng lấy chừng ấy chỉ tiêu đã được ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố đã phê duyệt.
Các trường trung học phổ thông sẽ tuyển từ những em có điểm thi cao nhất trở xuống cho đến khi đủ chỉ tiêu được giao. Vì thế, thi sớm hay thi muộn cũng chừng ấy thí sinh đăng ký dự thi và lấy chừng ấy chỉ tiêu đã được ấn định.
Nhiều giáo viên cũng vất vả khi thi tuyển sinh 10 vào đầu tháng 7
Không chỉ học sinh vất vả mà ngay cả nhiều thầy cô giáo cấp trung học cơ sở, trung học phổ thông cũng vất vả theo. Bởi, nhiều giáo viên dạy cuối cấp phải ôn thi cho học sinh, được điều động tham gia coi thi, chấm thi, ráp phách, nhập điểm trong kỳ thi trung học phổ thông.
Tiếp đến lại tham gia công tác thi tuyển sinh 10. Một số thầy cô còn được điều động chấm phúc khảo tuyển sinh 10 thì có thể cuối tháng 7, hoặc đầu tháng 8 mới được nghỉ hè.
Thực tế, việc dạy ôn thi trong nhà trường từ năm học vừa qua thực hiện theo Thông tư 29 đã không còn thu tiền học sinh nên có trường tính vào định mức giảng dạy cho giáo viên ôn thi tuyển sinh 10. Cũng có trường động viên giáo viên ôn thi miễn phí trên tinh thần tự nguyện nhưng thực chất là bắt buộc vì ban giám hiệu ràng buộc chất lượng giáo viên dạy theo lớp chính khóa đã phân công đầu năm học.
Tiền chế độ cho giáo viên làm công tác thi tuyển sinh 10 hiện nay có địa phương chi trả tương xứng nhưng cũng có không ít địa phương chi trả mang tính tượng trưng mà nhiều tháng sau mới thực hiện chuyển khoản. Vì thế, khi được điều động làm công tác thi tuyển sinh 10, giáo viên không phải ai cũng vui vẻ.
Trong khi, theo luật hiện hành, giáo viên được nghỉ hè 8 tuần nhưng nếu thi vào đầu tháng 7 thì nhiều giáo viên tham gia coi thi, chấm thi, chấm phúc khảo xong có thể đã là đầu tháng 8 mà cuối tháng 8 thì các địa phương đã thực hiện tựu trường.
Trước khi tựu trường, giáo viên thường phải tham gia một số lớp tập huấn; vận động học sinh trở lại lớp; làm vệ sinh trường lớp; họp hành… nên về cơ bản nhiều thầy cô không được nghỉ hè theo đúng quy định.
Vì vậy, nhiều ý kiến cho rằng thời điểm hợp lý để tổ chức kỳ thi tuyển sinh 10 năm nay là những ngày cuối tháng 5, hoặc chậm là những ngày đầu tháng 6 là hợp lý nhất bởi tổ chức ngay sau khi kết thúc năm học một thời gian ngắn thì học sinh vẫn còn giữ được nhịp học tập, không phải chờ đợi quá lâu và vẫn còn thời gian nghỉ hè sau kỳ thi.
Nếu thi tuyển sinh 10 vào cuối tháng 5 hoặc đầu tháng 6 mà địa phương nào đông thí sinh dự thi thì sở giáo dục và đào tạo điều động tăng số lượng giáo viên chấm thi vẫn kịp tiến độ trước ngày 11, 12/ 6 thi tốt nghiệp trung học phổ thông.
Thực tế, việc chọn thời điểm thi còn phụ thuộc vào kế hoạch chung của từng địa phương nhưng nếu đặt lợi ích và tâm lý của học sinh lên hàng đầu thì việc tổ chức kỳ thi tuyển sinh 10 vào đầu tháng 7 không phải là phương án tối ưu.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.