Chỉ còn ít ngày nữa, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 sẽ chính thức diễn ra. Cuộc bầu cử lần này được tổ chức ngay sau thành công của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, trong bối cảnh cả nước đang triển khai mạnh mẽ các nghị quyết chiến lược về phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế. Vì thế những điểm đổi mới, khác biệt "chưa từng có" trong công tác tổ chức bầu cử được đông đảo cử tri và nhân dân cả nước quan tâm.
Việc xác định khu vực bỏ phiếu do cấp xã, phường quyết định
Theo ông Trần Ngọc Vinh - Đại biểu Quốc hội khóa XII, XIII, nguyên Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng cho rằng, đây là việc làm cần thiết, hợp lý sau khi vận hành chính quyền địa phương hai cấp.
Ông Trần Ngọc Vinh nêu, tại các kỳ bầu cử trước, việc xác định khu vực bỏ phiếu do Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định và được Ủy ban nhân dân cấp huyện phê chuẩn. Còn tại cuộc bầu cử sắp tới, trong bối cảnh đất nước vận hành theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp nên Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân quy định, việc xác định khu vực bỏ phiếu do Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định và báo cáo Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Trường hợp cần thiết, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh điều chỉnh việc xác định khu vực bỏ phiếu.
"Tôi thấy rằng, đây là những quy định cần thiết để phù hợp với bối cảnh và tình hình của đất nước ở thời điểm hiện tại. Việc chia khu vực bỏ phiếu mang ý nghĩa kỹ thuật, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho cử tri thực hiện quyền bầu cử của mình. Vì vậy, khu vực được cấp chính quyền gần dân nhất thực hiện thì sẽ giảm thiểu được nhiều công đoạn xét duyệt. Bớt đi một khâu trung gian thì cũng sẽ rút ngắn đi được nhiều quy trình giấy tờ phức tạp.
Đây là lần đầu tiên công tác bầu cử triển khai theo mô hình tổ chức bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp, kéo theo việc điều chỉnh thẩm quyền xác định khu vực bỏ phiếu và tổ chức phụ trách bầu cử phù hợp với cơ cấu chính quyền sau sắp xếp.
Thực tiễn đó đòi hỏi sự lãnh đạo sâu sát của cấp ủy, sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên để bảo đảm việc thành lập, phân công nhiệm vụ cho các tổ chức phụ trách bầu cử đúng quy định, không để khoảng trống trong quản lý, điều hành. Đây cũng là phép thử quan trọng đối với năng lực vận hành của bộ máy chính quyền địa phương theo mô hình mới", ông Trần Ngọc Vinh nhấn mạnh.
Cùng quan điểm về việc đổi mới này, ông Bùi Văn Phương - Đại biểu Quốc hội khóa XIII, XIV, nguyên Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Ninh Bình cho rằng, việc điều chỉnh các quy định để phù hợp với điều kiện thực tế của đất nước trước ngày bầu cử là cần thiết.
"Điều này yêu cầu lãnh đạo của các địa phương cũng cần nghiên cứu kỹ các nội dung hướng dẫn để dự kiến số đơn vị bầu cử, xác định khu vực bỏ phiếu cho phù hợp địa bàn, đảm bảo cân đối, tránh chênh lệch lớn, thuận tiện cho cử tri thực hiện quyền bầu cử.
Rõ ràng những lãnh đạo nào gần dân, thường xuyên bám sát địa bàn thì mới có thể linh hoạt được các tình huống để đảm bảo ngày chính thức diễn ra cuộc bầu cử sẽ không rơi vào tính huống bị động, luống cuống", ông Bùi Văn Phương cho hay.
Còn theo bà Tăng Thị Ngọc Mai - Đại biểu Quốc hội khóa XIV, nguyên Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Trà Vinh, việc đổi mới và đưa vào công tác bầu cử những phương án mang tính tiến bộ, góp phần tạo sự hiệu lực, hiệu quả và thực chất là điều cần thiết.
Đối với việc điều chỉnh thẩm quyền xác định khu vực bỏ phiếu, khi trao quyền cho cấp xã khi được quyền quyết định việc xác định khu vực bỏ phiếu sẽ rút ngắn được thời gian thực hiện và giảm đi các khâu trung gian rườm rà. Đây là sự đổi mới tiến bộ được nhiều cử tri và ứng cử viên trong cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 ghi nhận và đánh giá cao.
Bà Tăng Thị Ngọc Mai chia sẻ: "Việc điều chỉnh và trao quyền chủ động cho chính quyền cấp xã trong quyết định xác định khu vực bầu cử cũng là một bước đi thực sự cần thiết để phù hợp với quy định rút ngắn thời gian thực hiện các bước trong quy trình bầu cử.
Trước đây, vì phải thông qua cấp trung gian là cấp huyện nên ngoài việc mất quá nhiều thời gian để thực hiện các quy trình của bầu cử, nhiều lúc khi xảy ra các sự cố hoặc sai sót thì các bên lại đùn đẩy, né tránh trách nhiệm càng khiến cho tốc độ xử lý đã chậm càng chậm hơn.
Vì thế, tôi thấy rằng, những điểm mới, cải tiến trong các bước thực hiện quy trình bầu cử năm nay là đáng ghi nhận và được đánh giá cao".
Đại biểu hội tụ đủ đức, đủ tài là mong muốn của toàn dân
Từ việc nhận định và đánh giá bối cảnh của đất nước hiện nay, ông Nguyễn Bá Thuyền - Đại biểu Quốc hội khoá XIII, nguyên Ủy viên Ủy ban Pháp luật của Quốc hội đặt nhiều kỳ vọng Quốc hội khóa XVI sẽ hội tụ đông đảo những gương mặt mới giàu khát vọng cống hiến cùng các đại biểu giàu kinh nghiệm, tạo nên sự kết hợp hài hòa giữa bản lĩnh và sức trẻ, góp phần xây dựng một môi trường năng động, sáng tạo và trách nhiệm. Qua đó, ông Thuyền nhấn mạnh việc các cử tri cần xem xét kỹ lưỡng và có sự lựa chọn đúng đắn khi trao gửi niềm tin vào trong mỗi lá phiếu bầu.
"Trong bối cảnh đất nước ta tiếp tục đẩy mạnh sắp xếp tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ đại biểu Quốc hội và đại biểu hội đồng nhân dân nhiệm kỳ tới là rất cao, toàn diện và thực chất hơn.
Vì thế, các đại biểu cũng được yêu cầu có bản lĩnh chính trị và tư duy đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Khi bộ máy được tổ chức tinh gọn, thẩm quyền và trách nhiệm của mỗi cấp, mỗi thiết chế được xác định rõ ràng hơn thì vai trò của đại biểu trong giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng càng trở nên thực chất. Đại biểu không chỉ đại diện về mặt hình thức mà phải thực sự có chính kiến, có khả năng phản biện và tham gia hoạch định chính sách.
Để lựa chọn được đội ngũ đại biểu có chất lượng, đủ tâm, đủ tầm thì chính các cử tri cần có sự nghiên cứu, tìm hiểu kỹ lưỡng về ứng cử viên mình quan tâm.
Yếu tố then chốt để mỗi lá phiếu thực sự gửi gắm được kỳ vọng của cử tri không chỉ nằm ở quy trình tổ chức chặt chẽ, mà còn ở sự tham gia có trách nhiệm của mỗi cử tri. Khi cử tri tìm hiểu kỹ thông tin về người ứng cử, cân nhắc trên cơ sở tiêu chuẩn, chương trình hành động và uy tín thực tiễn, thì lá phiếu sẽ trở thành sự lựa chọn có ý thức, thể hiện quyền làm chủ của nhân dân", ông Nguyễn Bá Thuyền chia sẻ.
Còn theo ông Trần Ngọc Vinh, chất lượng đại biểu không chỉ được đo bằng trình độ hay cơ cấu, mà trước hết được thể hiện ở trách nhiệm trước nhân dân, ở khả năng thực thi nhiệm vụ lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và địa phương một cách thực chất. Khi đại biểu thực sự có bản lĩnh, có trí tuệ, có tinh thần phụng sự và gắn bó mật thiết với cử tri, thì niềm tin của nhân dân sẽ được củng cố một cách bền vững.
Qua đó, ông Trần Ngọc Vinh nhấn mạnh: "Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 24/6/2025 và có hiệu lực từ 1/7/2025 là bước hoàn thiện quan trọng nhằm bảo đảm sự thống nhất với Hiến pháp đã được sửa đổi, đồng thời phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương mới.
Đi cùng với đó, các khâu thực hiện đã được chuẩn bị kỹ lưỡng để tránh những xung đột trong quá trình thực hiện. Trong điều kiện đó thì các đại biểu Quốc hội cũng cần thích ứng với phương thức làm việc hiện đại, khai thác hiệu quả dữ liệu, ứng dụng công nghệ trong hoạt động lập pháp và giám sát. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng quyết định mà còn tăng tính minh bạch, công khai trong hoạt động của Quốc hội.
Vì thế, việc lựa chọn người ứng cử phải đặt tiêu chuẩn và năng lực thực tiễn lên hàng đầu, đồng thời bảo đảm sự hài hòa về cơ cấu, thành phần đại diện. Có như vậy, những người được cử tri tin tưởng giao phó mới thực sự là cầu nối, thực sự là tiếng nói của nhân dân trước nghị trường".