Thực hiện chủ trương tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống giáo dục nói chung, giáo dục nghề nghiệp nói riêng, nhiều địa phương đã và đang xây dựng phương án sắp xếp lại các cơ sở đào tạo nghề trên địa bàn.
Tuy nhiên, cách thức triển khai giữa các tỉnh/thành không giống nhau. Ở một số nơi, việc sắp xếp các trường nghề còn mang tính cơ học, gộp nhiều đơn vị có đặc thù đào tạo khác nhau vào cùng một cơ sở (như trường hợp được đề xuất tại Bắc Ninh). Mặt khác, một số địa phương lựa chọn phương án sáp nhập dựa trên sự tương đồng về ngành nghề, lĩnh vực đào tạo, nhằm tận dụng thế mạnh sẵn có và tạo thuận lợi cho tổ chức đào tạo, phát triển lâu dài của nhà trường. Thanh Hóa và Phú Thọ là những địa phương đang hướng tới cách tiếp cận này.
Thống nhất về tổ chức bộ máy, quản lý tài chính
Tại Thanh Hóa, cuối tháng 10/2025, Sở Giáo dục và Đào tạo đã có Văn bản số 3834/SGDĐT-GDNN&GDTX báo cáo Sở Nội vụ về phương án sắp xếp các cơ sở giáo dục công lập trên địa bàn, làm cơ sở trình Ủy ban nhân dân tỉnh xem xét, quyết định. Theo đề xuất, với khối trường cao đẳng, địa phương giữ nguyên Trường Cao đẳng Nông nghiệp và Trường Cao đẳng Y tế. Riêng Trường Cao đẳng Công nghiệp Thanh Hóa được đề xuất sáp nhập với Trường Cao đẳng nghề Nghi Sơn, thống nhất tên là Trường Cao đẳng Công nghiệp Thanh Hóa.
Trường Cao đẳng nghề Nghi Sơn hiện chưa có hiệu trưởng. Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Nguyễn Xuân Thụ – Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Nghi Sơn cho biết, phương án sắp xếp chưa được phê duyệt, nên nhiều nội dung cụ thể về tổ chức bộ máy sau sắp xếp vẫn chưa rõ. Việc sắp xếp với tinh thần chung là ưu tiên các cơ sở đào tạo có ngành nghề tương đồng để đảm bảo hiệu quả.
Trường Cao đẳng nghề Nghi Sơn đào tạo nguồn nhân lực cho Khu kinh tế Nghi Sơn. Hiện công tác tuyển sinh của trường tương đối thuận lợi, quy mô đào tạo khoảng 1.500 người học.
Với phương án được đề xuất, Trường Cao đẳng nghề Nghi Sơn và Trường Cao đẳng Công nghiệp Thanh Hóa sáp nhập với nhau được giữ nguyên trạng và giữ nguyên hai địa điểm đào tạo. Thầy Thụ cho biết, ban đầu, Trường Cao đẳng nghề Nghi Sơn đề xuất trở thành phân hiệu của Trường Cao đẳng Công nghiệp Thanh Hóa nhưng khả năng cao sẽ là trở thành địa điểm đào tạo của Trường Cao đẳng Công nghiệp Thanh Hóa.
“Do đề án chưa được phê duyệt nên phương án tổ chức bộ máy sau sáp nhập vẫn chưa rõ. Tuy nhiên, theo kinh nghiệm từ các đơn vị khác, bộ máy sau sáp nhập chắc chắn sẽ phải tinh giản, các đầu mối quản lý tập trung tại trụ sở chính.
Song, hai trường có sự tương đồng về ngành nghề đào tạo, chủ yếu thuộc lĩnh vực kỹ thuật nên xét về chuyên môn, phương án sáp nhập này tương đối hợp lý”, thầy Thụ chia sẻ.
Tuy nhiên, thầy Thụ băn khoăn về việc Trường Cao đẳng nghề Nghi Sơn đã được tỉnh chủ trương đầu tư trước đây. Sau khi sáp nhập, việc tiếp tục đầu tư cho cơ sở này có được duy trì hay không?
Về phía Trường Cao đẳng Công nghiệp Thanh Hóa, Tiến sĩ Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng nhà trường đánh giá, nếu sắp xếp các trường nghề có ngành đào tạo quá khác nhau thì sẽ phát sinh nhiều bất cập trong tổ chức đào tạo cũng như đầu tư cơ sở vật chất.
Còn hai trường có khá nhiều ngành nghề đào tạo tương đồng như Trường Cao đẳng Công nghiệp Thanh Hóa và Trường Cao đẳng nghề Nghi Sơn, chủ yếu thuộc khối kỹ thuật. Những ngành phục vụ trực tiếp cho sự phát triển của khu công nghiệp và kinh tế địa phương. Do đó, việc sáp nhập có thể tạo thuận lợi trong phát triển chương trình đào tạo, đồng thời giảm số lượng đơn vị phòng, ban. Về cơ bản, hoạt động đào tạo giữa hai trường sẽ không có sự khác biệt lớn sau sáp nhập.
Thầy Tuấn cho biết thêm, việc sáp nhập cũng đặt ra một số vấn đề cần giải quyết. Cụ thể, hai trường hiện là đơn vị độc lập trực thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh. Khi gộp lại, số lượng lãnh đạo sẽ tăng lên nên việc bố trí, sắp xếp vị trí việc làm là vấn đề nhạy cảm và cần được xử lý thận trọng.
Thêm nữa, khác nhau về cơ chế quản lý tài chính. Hiện có trường được cấp kinh phí theo biên chế, có trường lại được phân bổ theo số lượng người học. Sau khi sáp nhập, chỉ còn một chủ tài khoản nên phải thống nhất cách thức quản lý và phân bổ tài chính.
Bên cạnh đó, khoảng cách giữa hai cơ sở đào tạo gần 50 km cũng là yếu tố cần tính đến. Địa điểm đào tạo tại Nghi Sơn vẫn duy trì hoạt động tại chỗ, giảng viên và người học không phải di chuyển về trụ sở chính (tại Trường Cao đẳng Công nghiệp Thanh Hóa). Trong quá trình tổ chức đào tạo, nhà trường có thể điều phối giảng viên giữa các cơ sở khi cần thiết.
“Chủ trương sáp nhập là xu hướng chung, nhưng để quá trình triển khai thuận lợi cần có hướng dẫn cụ thể từ các bộ, ngành. Khi các cơ sở được sắp xếp lại, việc đầu tư có thể tập trung hơn, tránh dàn trải, đồng thời chú trọng đầu tư vào đội ngũ giảng viên và cơ sở vật chất chất lượng cao.
Ngoài ra, công tác tuyên truyền, ổn định tư tưởng đội ngũ cần được thực hiện bài bản. Thực tế đã có những cán bộ từng giữ vị trí cao hơn nhưng sau sáp nhập vẫn sẵn sàng chia sẻ vị trí việc làm, qua đó giúp quá trình chuyển đổi diễn ra thuận lợi hơn”, thầy Tuấn chia sẻ.
Giảm cạnh tranh tuyển sinh, tận dụng cơ sở vật chất
Tại Phú Thọ, Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành Phương án 6395/PA-UBND về sắp xếp các đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp nhà nước và đầu mối bên trong các cơ quan, tổ chức hành chính trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, trong đó có lĩnh vực giáo dục và đào tạo. Theo đó, tỉnh này sẽ sáp nhập 3 trường gồm Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Hòa Bình, Trường Cao đẳng Kinh tế - Công nghệ Hòa Bình và Trường Cao đẳng Nghề Sông Đà, trở thành Trường Cao đẳng Nghề Hòa Bình.
Thạc sĩ Nguyễn Yến Ngọc - Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kinh tế – Kỹ thuật Hòa Bình đánh giá việc sáp nhập các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần dựa trên những tiêu chí rõ ràng, trong đó yếu tố tương đồng về ngành nghề đào tạo rất quan trọng. Nếu sắp xếp mang tính cơ học, ghép các đơn vị có lĩnh vực đào tạo quá khác biệt thì khó tạo ra sự phát triển thực chất.
Với phương án sắp xếp của tỉnh, cô Ngọc cho rằng mang lại nhiều lợi ích vì 3 trường đều có điểm tương đồng nhất định.
Theo đó, 3 trường trong diện sáp nhập cùng nằm trên cùng một địa bàn, khoảng cách không quá xa nhau và có các ngành đào tạo trùng lặp. Chính vì thế, công tác tuyển sinh luôn trong tình trạng cạnh tranh gắt gao. Trong khi đó, quy mô tuyển sinh bình quân mỗi trường chỉ khoảng trên dưới 500 người học mỗi năm, con số này thấp đối với trường cao đẳng.
“Với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, tuyển sinh được xem là yếu tố quyết định sự tồn tại và phát triển. Khi 3 trường cao đẳng hợp nhất, sự cạnh tranh nội bộ trong địa bàn trong tuyển sinh sẽ giảm đáng kể”, cô Ngọc bày tỏ.
Bên cạnh đó, việc hợp nhất 3 trường với các điểm tương đồng về ngành nghề đào tạo sẽ tăng khả năng tận dụng cơ sở vật chất. Theo cô Ngọc, mỗi trường đều có thế mạnh riêng. Trường Cao đẳng Kinh tế – Kỹ thuật Hòa Bình đào tạo nhiều ngành công nghệ, nhà hàng, khách sạn, dịch vụ; 2 trường còn lại tập trung vào công nghệ, du lịch, kỹ thuật và các ngành công nghiệp nặng. Khi sáp nhập, các nguồn lực này có thể được khai thác hiệu quả hơn.
“Tổng số mã ngành đào tạo của ba trường hiện là gần 100 ngành. Quyền lợi của người học sẽ không bị ảnh hưởng sau khi sáp nhập. Các đơn vị tính toán sắp xếp lại khoa, ngành đào tạo dựa trên nhu cầu tuyển sinh và điều kiện thực tế. Dự kiến những ngành tuyển sinh tốt sẽ tiếp tục duy trì, ngành mới có nhu cầu sẽ được mở, trong khi các ngành ít người học có thể dừng tuyển sinh”, cô Ngọc cho biết.
Hơn nữa, theo cô Ngọc, bài toán tài chính cũng là một ưu điểm quan trọng khi sáp nhập 3 trường. Bởi, khi mỗi trường tuyển sinh riêng lẻ, có khi nhiều lớp không đủ sĩ số theo quy định. Có lớp chỉ vài người học nhưng vẫn phải tổ chức giảng dạy đầy đủ theo chương trình, đồng nghĩa với việc nhà trường vẫn phải trả lương và phân công giảng viên như bình thường. Từ đó dẫn đến tạo áp lực lớn về kinh phí chi trả. Chính vì thế, khi ba trường hợp nhất, số lượng học sinh mỗi lớp được đảm bảo hơn, giảm bớt gánh nặng tài chính.
Tuy nhiên, dự kiến trụ sở chính của trường mới đặt tại Trường Cao đẳng Nghề Sông Đà nên một số giảng viên sẽ phải di chuyển xa hơn, điều này có thể ảnh hưởng đến tâm lý đội ngũ.
Ngoài ra, việc vận hành một trường mới đòi hỏi sự đoàn kết và chia sẻ giữa các đơn vị để hình thành phương thức quản lý phù hợp với môi trường.
Để bảo đảm mô hình trường mới hoạt động hiệu quả, cô Ngọc đề xuất cho phép các trường cao đẳng đào tạo chương trình trung học nghề để giảm phụ thuộc vào hệ thống trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên trên địa bàn. Từ đó, tạo thuận lợi nhiều hơn cho người học.