Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính vừa gửi thư cảm ơn Trường Đại học Ngoại thương sau khi nhận được Bản khuyến nghị chính sách - Báo cáo Thương mại Quốc tế Việt Nam 2025 với chủ đề “Các động lực tăng trưởng mới cho thương mại quốc tế của Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình”.
Theo nội dung thư của Văn phòng Chính phủ, Thủ tướng đánh giá cao việc Trường Đại học Ngoại thương đã kịp thời cung cấp những thông tin, nhận định đầy đủ, chất lượng và bao quát, đồng thời đưa ra các khuyến nghị chính sách có giá trị. Những phân tích này được cho là có ý nghĩa trong việc hỗ trợ Việt Nam chuyển đổi mô hình tăng trưởng thương mại theo hướng nâng cao năng suất, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tăng cường năng lực tự chủ và hướng tới phát triển bền vững.
Thủ tướng Chính phủ cũng bày tỏ mong muốn Trường Đại học Ngoại thương tiếp tục theo dõi, phân tích tình hình, đóng góp ý kiến nhằm phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành của Chính phủ trong lĩnh vực phát triển kinh tế và thương mại quốc tế trong thời gian tới.
Báo cáo Thương mại Quốc tế Việt Nam 2025 là một ấn phẩm nghiên cứu chính sách do Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đào Ngọc Tiến và Tiến sĩ Vũ Kim Ngân đảm nhiệm vai trò chủ biên, với sự tham gia biên soạn của các giảng viên Trường Đại học Ngoại thương cùng một số nhà khoa học từ các cơ quan khác.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đào Ngọc Tiến hiện là Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại thương. Thầy Tiến tốt nghiệp Cử nhân Kinh tế đối ngoại tại Trường Đại học Ngoại thương, nhận bằng Thạc sĩ Quản trị kinh doanh tại Đại học La Trobe (Australia) và Tiến sĩ Kinh tế quốc tế tại Trường Đại học Ngoại thương. Lĩnh vực nghiên cứu và giảng dạy của thầy tập trung vào chính sách thương mại và các vấn đề then chốt trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam.
Đồng chủ biên của báo cáo, Tiến sĩ Vũ Kim Ngân hiện là giảng viên Khoa Luật và đồng thời giữ vai trò Đồng Chủ nhiệm Chương trình WTO Chairs tại Trường Đại học Ngoại thương. Cô tốt nghiệp Cử nhân tại Trường Đại học Ngoại thương, sau đó nhận bằng Thạc sĩ Luật và Kinh tế quốc tế tại Học viện Thương mại Thế giới (Đại học Bern, Thụy Sĩ) và bằng Tiến sĩ Luật và Kinh tế quốc tế tại Đại học Bocconi (Ý). Chuyên môn của Tiến sĩ Vũ Kim Ngân tập trung vào luật thương mại quốc tế, các vấn đề pháp lý liên quan đến Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), cũng như những khía cạnh pháp lý của toàn cầu hóa và hội nhập khu vực.
Theo nhóm tác giả, Báo cáo Thương mại Quốc tế Việt Nam 2025 được xây dựng trong bối cảnh Việt Nam đã trải qua gần bốn thập kỷ thực hiện chính sách mở cửa và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng. Trong giai đoạn này, thương mại quốc tế trở thành một trong những động lực tăng trưởng chủ chốt, góp phần giúp nền kinh tế đạt được những bước tiến đáng kể về quy mô và mức độ hội nhập.
Tuy nhiên, bối cảnh thương mại toàn cầu hiện nay đang thay đổi mạnh mẽ dưới tác động của nhiều xu hướng mới. Báo cáo chỉ ra bốn xu hướng lớn đang định hình lại “luật chơi” của thương mại quốc tế. Trong đó, cạnh tranh giữa các cường quốc và xu hướng phân mảnh địa - chính trị đang thúc đẩy hình thành các khối công nghệ và chiến lược “friend-shoring”. Cùng với đó, Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang làm nổi lên mô hình thương mại dựa trên dữ liệu và công nghệ số.
Ngoài ra, các tiêu chuẩn phát triển bền vững, bao gồm các tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị (ESG) hay cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), ngày càng trở thành điều kiện quan trọng để tiếp cận thị trường quốc tế. Những thay đổi này cũng thúc đẩy quá trình tái cấu trúc chuỗi giá trị toàn cầu, với trọng tâm chuyển từ tối ưu chi phí sang tăng cường an ninh, khả năng chống chịu và tính minh bạch.
Trên cơ sở đó, báo cáo tập trung phân tích bốn nhóm động lực then chốt được cho là sẽ định hình tương lai thương mại quốc tế của Việt Nam. Đó là vai trò của các Hiệp định Thương mại tự do (FTA) thế hệ mới trong việc mở rộng thị trường và nâng cao chuẩn mực thể chế; sự phát triển của thương mại số và chuyển đổi số; xu hướng thương mại bền vững trong bối cảnh chuyển đổi xanh; và quá trình tái cấu trúc chuỗi giá trị toàn cầu.
Theo nhóm tác giả, các động lực này có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. FTA thế hệ mới không chỉ mang lại ưu đãi thuế quan mà còn thúc đẩy cải cách thể chế và nâng cao chuẩn mực quản trị. Thương mại số mở rộng không gian thị trường nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu mới về quản trị dữ liệu và năng lực số của doanh nghiệp. Các tiêu chuẩn phát triển bền vững đang trở thành điều kiện bắt buộc để duy trì khả năng tiếp cận các thị trường lớn. Trong khi đó, tái cấu trúc chuỗi giá trị toàn cầu vừa mở ra cơ hội thu hút đầu tư, vừa đặt ra thách thức về nâng cao giá trị nội sinh và tránh rơi vào “bẫy lắp ráp”.
Báo cáo được cấu trúc thành năm chương, phân tích từ bối cảnh toàn cầu, vai trò của thương mại quốc tế đến tác động của FTA thế hệ mới, thương mại số, thương mại bền vững và chuỗi giá trị toàn cầu, từ đó đưa ra các hàm ý chính sách cho Việt Nam. Một điểm nhấn xuyên suốt là cách tiếp cận đa tầng, kết nối giữa cấp độ toàn cầu, quốc gia, ngành và doanh nghiệp nhằm chỉ ra rằng việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng thương mại đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và hệ sinh thái tri thức - đổi mới sáng tạo.
Nhóm tác giả cho rằng, để nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu, Việt Nam cần kết hợp ba yếu tố: xây dựng khuôn khổ pháp lý quốc tế ổn định thông qua các FTA thế hệ mới; tận dụng công nghệ số để tối ưu hóa hoạt động sản xuất - kinh doanh; và đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng cao của thị trường thông qua thương mại bền vững.
Trên cơ sở đó, báo cáo kiến nghị một chiến lược hành động tổng thể, trong đó nhấn mạnh sự phối hợp giữa “Nhà nước kiến tạo - doanh nghiệp trung tâm - trường đại học kết nối”. Theo các tác giả, đây là điều kiện quan trọng để chuyển hóa các động lực bên ngoài thành lợi thế phát triển nội sinh, qua đó giúp Việt Nam nâng cao vai trò trong chuỗi giá trị toàn cầu trong giai đoạn phát triển mới.
Việc Thủ tướng Chính phủ gửi thư cảm ơn đối với các khuyến nghị chính sách từ công trình nghiên cứu này được xem là sự ghi nhận đối với những đóng góp của giới học thuật trong việc cung cấp luận cứ khoa học và tư vấn chính sách phục vụ công tác điều hành và hoạch định chiến lược phát triển kinh tế của đất nước.