Trong bối cảnh yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục ngày càng được đặt ra, Thông tư số 08/2026/TT-BGDĐT quy định về đánh giá diện rộng cấp quốc gia chất lượng giáo dục phổ thông ra đời với nhiều điểm mới đáng chú ý.
Trong đó, việc triển khai đánh giá diện rộng cấp quốc gia đối với học sinh lớp 5 và lớp 9 được thực hiện theo chu kỳ 5 năm, không chỉ nhằm đo lường chất lượng giáo dục mà còn góp phần theo dõi xu hướng phát triển qua từng giai đoạn.
“Thước đo” khách quan để nhìn rõ chất lượng giáo dục phổ thông
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Hoàng Thị Minh Nguyệt - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Trần Bích San (Ninh Bình) bày tỏ ủng hộ và đồng tình với chủ trương triển khai đánh giá diện rộng cấp quốc gia đối với chất lượng giáo dục phổ thông.
Theo cô, việc tổ chức đánh giá trên phạm vi toàn quốc là cần thiết và mang lại nhiều ý nghĩa thực tiễn. Trước đây, hoạt động đánh giá chủ yếu được thực hiện thông qua các kỳ thi, bài kiểm tra trong phạm vi từng nhà trường hoặc từng địa phương, do đó chưa phản ánh đầy đủ bức tranh tổng thể về chất lượng giáo dục. Nếu triển khai đánh giá diện rộng trên toàn quốc, ngành giáo dục sẽ có thêm những dữ liệu khách quan, từ đó có được góc nhìn toàn diện hơn, đặc biệt là trong việc nhận diện sự chênh lệch về chất lượng dạy và học giữa các vùng miền.
Cô Nguyệt cho rằng, từ năm học 2026-2027, học sinh cả nước sẽ học chung một bộ sách giáo khoa, cho nên việc đánh giá trên diện rộng càng trở nên thuận lợi và có ý nghĩa hơn. Kết quả đánh giá không chỉ giúp phân tích, so sánh chất lượng giáo dục giữa các khu vực mà còn góp phần phác họa rõ nét “bức tranh toàn cảnh” của giáo dục phổ thông trên cả nước.
Bên cạnh đó, việc tổ chức đánh giá đối với học sinh lớp 5 và lớp 9 theo chu kỳ 5 năm/lần được xem là hợp lý, giúp các cơ quan quản lý có cơ sở theo dõi xu hướng phát triển chất lượng giáo dục theo từng giai đoạn. Đặc biệt, ở cấp trung học cơ sở, lớp 9 là thời điểm quan trọng để định hướng học tập và nghề nghiệp cho học sinh. Do đó, việc đánh giá không chỉ nhằm đo lường kết quả học tập mà còn góp phần phân loại đối tượng học sinh, từ đó có những định hướng phù hợp hơn trong giáo dục và đào tạo.
Từ thực tiễn quản lý, cô Nguyệt nhấn mạnh rằng, sau mỗi kỳ đánh giá, các cơ quan quản lý giáo dục sẽ có thêm căn cứ khoa học để điều chỉnh chính sách, chương trình cũng như các giải pháp tổ chức dạy học sao cho phù hợp với thực tiễn. Đây chính là yếu tố quan trọng giúp nâng cao chất lượng giáo dục một cách bền vững, thay vì chỉ dừng lại ở việc triển khai chương trình mang tính hình thức.
Đối với người học, hoạt động đánh giá diện rộng cũng mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Theo cô Nguyệt, kiểm tra, đánh giá là một khâu then chốt trong quá trình triển khai chương trình giáo dục phổ thông 2018, bởi đây là căn cứ để xác định hiệu quả thực sự của hoạt động dạy và học. Nếu không có đánh giá, rất khó để xác định chất lượng giáo dục đang ở mức nào, từ đó cũng khó có thể đưa ra những điều chỉnh phù hợp.
“Vì vậy, việc chú trọng và nâng cao chất lượng công tác kiểm tra, đánh giá là yêu cầu tất yếu nhằm cải thiện chất lượng học tập của học sinh trong giai đoạn hiện nay”, cô Nguyệt nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, thầy Nguyễn Xuân Thịnh - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Văn Khúc (Phú Thọ) cũng cho rằng, việc triển khai đánh giá diện rộng cấp quốc gia đối với học sinh lớp 5 và lớp 9 là chủ trương cần thiết và mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho các nhà trường.
Theo thầy Thịnh, khi được tổ chức bài bản và đồng bộ trên phạm vi toàn quốc, hoạt động này sẽ trở thành “thước đo” quan trọng giúp các nhà trường nhìn nhận một cách khách quan về chất lượng giáo dục của đơn vị mình. Từ kết quả đánh giá, nhà trường có thể xây dựng các giải pháp cải tiến phù hợp trong từng giai đoạn, đặc biệt là theo chu kỳ 5 năm, qua đó theo dõi được sự tiến bộ và mức độ phát triển của chất lượng dạy và học theo thời gian.
Bên cạnh đó, kết quả đánh giá không chỉ dừng lại ở việc phản ánh thực trạng mà còn là cơ sở để các cơ quan chuyên môn, đơn vị quản lý tư vấn, hỗ trợ các nhà trường nâng cao chất lượng giáo dục.
“Trước đây, một số địa phương cũng đã tổ chức khảo sát, đánh giá, tuy nhiên chủ yếu trong phạm vi hẹp. Khi việc đánh giá được triển khai đồng bộ trên toàn quốc, các nhà trường sẽ có điều kiện so sánh, đối chiếu vị trí của mình trong bức tranh chung, từ đó nhận diện rõ hơn những điểm mạnh, điểm yếu cũng như khoảng cách chất lượng giữa các vùng miền”, thầy Thịnh cho hay.
Bên cạnh đó, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Văn Khúc cũng nhấn mạnh, việc đánh giá diện rộng còn giúp cơ quan quản lý nhà nước ở các cấp nắm bắt sát hơn chất lượng giáo dục của từng địa phương, từng cơ sở giáo dục, từ đó kịp thời đưa ra các giải pháp chỉ đạo, điều chỉnh phù hợp.
Đây là yếu tố quan trọng nhằm hạn chế tình trạng chênh lệch chất lượng giữa các vùng, góp phần nâng cao mặt bằng chung của giáo dục phổ thông.
Ở góc độ tác động, theo thầy Thịnh, mỗi đợt đánh giá sẽ tạo ảnh hưởng rõ rệt tới nhà trường, học sinh và phụ huynh. Thông qua kết quả khảo sát, nhà trường có thể xác định được vị trí của mình, từ đó xây dựng kế hoạch cải thiện chất lượng. Đặc biệt, khi thực hiện đánh giá theo chu kỳ, kết quả qua từng giai đoạn sẽ cho thấy rõ sự thay đổi, phát triển của nhà trường, giúp việc điều chỉnh chiến lược giáo dục trở nên cụ thể và hiệu quả hơn.
Đối với người học, hoạt động đánh giá cũng mang lại nhiều giá trị thiết thực. Học sinh có thể nhận diện được năng lực của bản thân, biết mình đang ở mức độ nào, còn thiếu hụt kiến thức, kỹ năng ra sao để có hướng điều chỉnh phù hợp. Từ đó, nhà trường cũng dễ dàng xây dựng kế hoạch dạy học sát với thực tế, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của học sinh.
Từ thực tiễn quản lý, thầy Thịnh bày tỏ mong muốn ngành giáo dục sớm xây dựng bộ công cụ đánh giá thống nhất trên toàn quốc, bảo đảm tính khách quan, minh bạch và phản ánh chính xác chất lượng giáo dục giữa các vùng miền. Đồng thời, thầy nhấn mạnh, để hoạt động này phát huy hiệu quả, các nhà trường cần thực hiện nghiêm túc, trung thực, tránh chạy theo thành tích, qua đó góp phần nâng cao chất lượng giáo dục một cách thực chất và bền vững.
Kết hợp đánh giá trên giấy và máy tính là giải pháp khả thi trong triển khai toàn quốc
Cùng với việc triển khai đánh giá diện rộng cấp quốc gia, Thông tư số 08/2026/TT-BGDĐT cũng quy định đa dạng hóa hình thức khảo sát. Theo đó, học sinh có thể tham gia đánh giá thông qua bài làm trên máy vi tính, trên giấy hoặc kết hợp cả hai, góp phần bảo đảm tính linh hoạt và phù hợp với điều kiện triển khai tại các địa phương.
Theo thầy Nguyễn Xuân Thịnh, quy định này là phù hợp với thực tiễn. Bởi, nếu triển khai hoàn toàn trên máy tính, một số trường ở khu vực còn khó khăn về cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ sẽ gặp trở ngại và chưa thể đáp ứng ngay. Trong khi đó, tại các trường ở khu vực thành thị, đặc biệt là các thành phố lớn, việc tổ chức đánh giá trên máy tính lại có nhiều thuận lợi và có thể triển khai hiệu quả.
Vì vậy, việc cho phép linh hoạt trong hình thức tổ chức được xem là hướng đi hợp lý, vừa bảo đảm tính khả thi khi triển khai trên phạm vi toàn quốc, vừa tạo điều kiện để các nhà trường chủ động lựa chọn phương thức phù hợp với điều kiện thực tế.
Theo thầy Thịnh, sự linh hoạt này không chỉ giúp hoạt động đánh giá được thực hiện đồng bộ, hiệu quả hơn mà còn góp phần giảm áp lực cho các địa phương còn hạn chế về hạ tầng, qua đó bảo đảm tính công bằng trong tiếp cận đánh giá giữa các vùng miền.
Trong khi đó, cô Hoàng Thị Minh Nguyệt cho rằng, việc bổ sung hình thức đánh giá trên máy vi tính là một điểm mới đáng chú ý và phù hợp với xu hướng chuyển đổi số toàn diện trong ngành giáo dục hiện nay.
Theo cô, việc tổ chức kiểm tra, đánh giá trên máy tính về bản chất chỉ là thay đổi phương tiện thực hiện, không làm thay đổi mục tiêu cốt lõi của hoạt động đánh giá là đo lường, phản ánh năng lực và mức độ tiếp thu kiến thức của học sinh.
Tuy nhiên, cô Nguyệt cũng nhấn mạnh rằng, để hoạt động đánh giá diện rộng thực sự phát huy hiệu quả, cơ quan quản lý cần có định hướng rõ ràng hơn về mục tiêu, ý nghĩa và cách thức triển khai. Theo đó, việc đánh giá không nên chỉ được nhìn nhận như một kỳ kiểm tra mang tính chất “đo lường” đơn thuần, mà cần được xác định là công cụ quan trọng nhằm cung cấp bức tranh tổng thể về chất lượng giáo dục trên phạm vi toàn quốc, từ đó phục vụ công tác quản lý và hoạch định chính sách.Đặc biệt, công tác truyền thông cần được chú trọng và thực hiện đồng bộ.
Từ thực tế đó, cô Nguyệt đề xuất cần có các văn bản hướng dẫn cụ thể, chi tiết hơn từ phía Bộ Giáo dục và Đào tạo và các cơ quan quản lý để các nhà trường tổ chức tuyên truyền, phổ biến tới đội ngũ giáo viên, học sinh và phụ huynh một cách đầy đủ, thống nhất. Khi mục tiêu, ý nghĩa của hoạt động đánh giá được truyền tải rõ ràng, các bên liên quan sẽ có sự đồng thuận cao hơn, chủ động phối hợp trong quá trình thực hiện.
Theo cô, đây cũng chính là một trong những giải pháp quan trọng để hoạt động đánh giá diện rộng không chỉ dừng lại ở việc thu thập số liệu mà còn thực sự góp phần nâng cao chất lượng giáo dục một cách bền vững, thông qua việc tạo ra sự thay đổi từ nhận thức đến hành động của toàn bộ hệ thống giáo dục.
Còn theo cô Ngô Tố Uyên - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Hợp Giang (Cao Bằng), việc triển khai đánh giá diện rộng cấp quốc gia đối với chất lượng giáo dục phổ thông là chủ trương cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Theo cô, hoạt động này không chỉ tạo ra một mặt bằng chung để so sánh, đối chiếu chất lượng giáo dục giữa các địa phương mà còn giúp phản ánh rõ nét thực trạng cũng như mức độ chênh lệch về chất lượng dạy và học giữa các vùng miền.
Tuy nhiên, cô Uyên cũng cho rằng các quy định tại Thông tư số 08/2026/TT-BGDĐT hiện vẫn chưa cụ thể, đặc biệt là về hệ thống tiêu chí và cách thức đánh giá. Do đó, cô kiến nghị cơ quan quản lý cần sớm ban hành hướng dẫn chi tiết, làm rõ các tiêu chí, quy trình đánh giá nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và khả thi khi áp dụng trên phạm vi toàn quốc.
Bên cạnh đó, cô cũng đánh giá cao quy định cho phép đa dạng hóa các hình thức tổ chức đánh giá, tạo điều kiện để các cơ sở giáo dục linh hoạt lựa chọn phương thức phù hợp với điều kiện thực tế về cơ sở vật chất, đội ngũ và đặc thù học sinh của từng địa phương. Theo cô, cách tiếp cận này không chỉ giúp giảm áp lực tổ chức mà còn góp phần bảo đảm tính khả thi khi triển khai trên diện rộng.
Đặc biệt, việc định hướng từng bước triển khai đánh giá trên máy tính được xem là một bước đi phù hợp trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trong lĩnh vực giáo dục. Hình thức này không chỉ giúp nâng cao tính chính xác, khách quan trong chấm điểm, mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc tổng hợp, phân tích dữ liệu một cách nhanh chóng, phục vụ hiệu quả công tác quản lý và hoạch định chính sách giáo dục.