Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến Dự thảo Thông tư quy định về nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu và nhà giáo thỉnh giảng. [1]
Theo đó, nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu được giảng dạy, hoạt động giáo dục phù hợp chuyên môn đào tạo; được tham gia xây dựng, phát triển chương trình đào tạo…; được tham gia sinh hoạt chuyên môn, bồi dưỡng nghiệp vụ, được tạo điều kiện thực hiện hoạt động khoa học, được hưởng chính sách ưu đãi trong hoạt động khoa học; được đối xử bình đẳng trong hoạt động và phát triển nghề nghiệp.
Đặc biệt, trong thời gian hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu, nhà giáo được xem xét bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư; xét, phong tặng danh hiệu nhà giáo nhân dân, nhà giáo ưu tú khi đáp ứng đủ tiêu chuẩn, điều kiện.
Cơ sở giáo dục nào sử dụng nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu thì được sử dụng đội ngũ này như một nguồn lực để đánh giá năng lực của cơ sở mình.
Những quy định về nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu
Tại Chương II của dự thảo dự kiến có những quy định về nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu (trích lược) như sau:
Thứ nhất, điều kiện, hình thức hợp đồng
Tại Điều 4. Điều kiện, hình thức hợp đồng và nguyên tắc thực hiện đối với Nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu
1. Điều kiện
a) Đáp ứng tiêu chuẩn sức khỏe theo quy định và phù hợp với quy định của pháp luật lao động đối với người lao động cao tuổi;
b) Đáp ứng tiêu chuẩn về trình độ đào tạo theo yêu cầu của vị trí việc làm;
c) Có phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp tốt; không trong thời hạn xử lý kỷ luật; không trong thời gian thực hiện các quy định liên quan đến kỷ luật theo quy định của Đảng và của pháp luật;
đ) Đáp ứng điều kiện khác theo yêu cầu của cơ sở giáo dục (nếu có).
2. Hình thức hợp đồng
a) Hợp đồng lao động xác định thời hạn theo quy định của Bộ luật Lao động; (đây là điểm mới dự kiến tạo hành lang pháp lý rõ ràng về minh bạch trong sử dụng người nghỉ hưu thỉnh giảng).
Việc xây dựng và quy định về nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu tại một cơ sở giáo dục nhằm bảo đảm tính ổn định, gắn bó lâu dài của đội ngũ; chuẩn hóa được công tác quản lý nhân sự, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho công tác tuyển dụng, bố trí, phân công nhiệm vụ, đánh giá và sử dụng giáo viên, giảng viên.
b) Việc thực hiện, sửa đổi, bổ sung và chấm dứt hợp đồng lao động đối với nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu được thực hiện theo quy định tại Bộ luật Lao động.
Thứ hai, thời gian làm việc, nghỉ ngơi
Tại Điều 5 dự thảo dự kiến quy định về thời giờ làm việc và nghỉ ngơi của nhà giáo nghỉ hưu hợp đồng toàn thời gian
Áp dụng quy định của Bộ Luật lao động và quy định về chế độ làm việc của nhà giáo như nhà giáo cơ hữu do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành; trường hợp nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu là người lao động cao tuổi, cơ sở giáo dục được thỏa thuận trong hợp đồng lao động về việc rút ngắn thời giờ làm việc hoặc bố trí thời gian làm việc phù hợp theo quy định của pháp luật lao động.
Thứ ba, tiền lương hợp đồng không thấp hơn mức lương tối thiểu vùng
Tại Điều 6. Chế độ và chính sách của nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu
1. Tiền thù lao và thanh toán
Thực hiện theo thỏa thuận giữa cơ sở giáo dục và nhà giáo tương xứng với năng lực và kinh nghiệm nhưng không thấp hơn mức lương tối thiểu vùng; việc chi trả thù lao, thực hiện nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân và các nghĩa vụ tài chính khác được thực hiện theo quy định của pháp luật.
2. Quyền của nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu
a) Được hưởng tiền công, tiền lương, quyền lợi theo thỏa thuận trong hợp đồng lao động và theo quy định của pháp luật;
a) Được giảng dạy, giáo dục phù hợp chuyên môn đào tạo; tham gia xây dựng, phát triển chương trình đào tạo; lựa chọn, sử dụng tài liệu, học liệu phục vụ hoạt động giảng dạy, giáo dục; hướng dẫn, nhận xét, đánh giá, tham gia khen thưởng, xử lý kỷ luật người học theo quy định của pháp luật và quy chế tổ chức và hoạt động của cơ sở giáo dục;
b) Được tham gia sinh hoạt chuyên môn, bồi dưỡng nghiệp vụ, được tạo điều kiện thực hiện hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, hưởng chính sách ưu đãi trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo quy định của pháp luật và quy chế hoạt động của cơ sở giáo dục;
c) Được tôn trọng, bảo vệ uy tín, danh dự, nhân phẩm; được đối xử bình đẳng trong hoạt động và phát triển nghề nghiệp;
d) Được xem xét bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư; xét, phong tặng danh hiệu nhà giáo nhân dân, nhà giáo ưu tú khi đáp ứng đủ tiêu chuẩn, điều kiện theo quy định của pháp luật và quy chế tổ chức và hoạt động của cơ sở giáo dục.
3. Trách nhiệm của nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu
a) Đảm bảo chất lượng và thực hiện nhiệm vụ của nhà giáo theo quy định của pháp luật;
b) Thực hiện các quy định của pháp luật có liên quan đến hợp đồng lao động;
c) Tuân thủ thời gian làm việc, chế độ làm việc và các quy định khác của cơ sở giáo dục.
c) Thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ được quy định trong hợp đồng lao động đã giao kết; tạo điều kiện để nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu sử dụng thiết bị, phương tiện làm việc của cơ sở giáo dục để thực hiện nhiệm vụ;
d) Quản lý, tổ chức đánh giá chất lượng nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu;
đ) Quản lý lưu giữ toàn bộ hồ sơ liên quan đến nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu; giám sát chất lượng giảng dạy và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính theo quy định.
Dự kiến những quy định mới về thỉnh giảng
Tại chương III dự thảo dự kiến có những điểm mới về hợp đồng nhà giáo thỉnh giảng (trích lược) như sau:
Thứ nhất, nhà giáo thỉnh giảng phải đáp ứng trình độ chuẩn được đào tạo theo chuẩn nghề nghiệp nhà giáo
Tại Điều 8. Tiêu chuẩn của nhà giáo thỉnh giảng
1. Có đủ sức khỏe theo quy định, có phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp tốt; không trong thời hạn xử lý kỷ luật; không trong thời gian thực hiện các quy định liên quan đến kỷ luật theo quy định của Đảng và của pháp luật.
2. Đối với việc giảng dạy các môn học, mô-đun, học phần được quy định trong chương trình giáo dục mầm non, phổ thông, dự bị đại học, giáo dục nghề nghiệp và đại học cấp văn bằng của hệ thống giáo dục quốc dân, nhà giáo thỉnh giảng phải đáp ứng trình độ chuẩn được đào tạo theo chuẩn nghề nghiệp nhà giáo tương ứng vị trí việc làm theo quy định của Luật Nhà giáo.
3. Đối với việc giảng dạy các chuyên đề; hướng dẫn thí nghiệm, thực hành, thực tập theo chương trình giáo dục được cấp có thẩm quyền ban hành, nhà giáo thỉnh giảng phải đáp ứng trình độ đào tạo hoặc kinh nghiệm chuyên môn phù hợp do Thủ trưởng cơ sở giáo dục quyết định.
4. Đối với hoạt động hướng dẫn, tham gia hội đồng chấm đồ án, khoá luận tốt nghiệp; chấm thi tốt nghiệp; hướng dẫn, tham gia hội đồng đánh giá luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ, nhà giáo thỉnh giảng phải đảm bảo đạt trình độ chuẩn được đào tạo theo chuẩn nghề nghiệp nhà giáo tương ứng vị trí việc làm theo quy định của Luật Nhà giáo và quy chế đào tạo trình độ thạc sĩ, tiến sĩ.
5. Đối với hoạt động biên soạn giáo trình, tài liệu giảng dạy và sách tham khảo phục vụ hoạt động giảng dạy tại cơ sở giáo dục đại học, thực hiện theo quy định tại Thông tư số 35/2021/TT-BGDĐT.
Thứ hai, dự kiến về định mức giờ thỉnh giảng
Hiện nay, chưa có quy định cụ thể về định mức giờ thỉnh giảng dẫn đến có giáo viên thỉnh giảng quá mức không phù hợp các quy định của Luật Viên chức, Luật Lao động về thời gian làm việc, nghỉ ngơi.
Tại dự thảo mới dự kiến quy định rõ ràng, cụ thể hơn về định mức giờ thỉnh giảng.
Cụ thể, tại Điều 10. Định mức giờ thỉnh giảng
1. Tổng số giờ thỉnh giảng của một nhà giáo thỉnh giảng trong một năm học không vượt quá tổng định mức giờ giảng dạy, nghiên cứu khoa học, phục vụ cộng đồng và giờ làm thêm theo quy định đối với nhà giáo cơ hữu thực hiện cùng nhiệm vụ.
2. Nhà giáo thỉnh giảng là cán bộ, công chức, viên chức hoặc người lao động tại các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp phải đảm bảo tổng thời gian làm việc và thời gian thỉnh giảng không vượt quá định mức giờ làm việc, giờ làm thêm theo quy định của Bộ luật Lao động.
3. Căn cứ vào điều kiện thực tế và yêu cầu chất lượng đào tạo, Thủ trưởng cơ sở giáo dục quyết định định mức giờ thỉnh giảng cụ thể đối với từng đối tượng trong hợp đồng thỉnh giảng, đảm bảo không vượt quá giới hạn quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này.
Thứ ba, dự kiến về các loại hợp đồng thỉnh giảng
Tại Điều 11. Hợp đồng thỉnh giảng
1. Hình thức hợp đồng
a) Hợp đồng lao động theo quy định tại Bộ luật Lao động hoặc Hợp đồng dịch vụ theo quy định tại Bộ luật Dân sự.
b) Việc thực hiện, sửa đổi, bổ sung và chấm dứt hợp đồng thỉnh giảng được thực hiện theo quy định của pháp luật về lao động hoặc pháp luật về dân sự tương ứng với loại hình hợp đồng đã ký kết.
c) Đối với nhà giáo thỉnh giảng là cán bộ, công chức: Hoạt động thỉnh giảng được thực hiện thông qua hợp đồng dịch vụ theo quy định của Bộ luật Dân sự. Không thực hiện hợp đồng lao động theo quy định của Bộ luật Lao động đối với đối tượng này.
d) Đối với nhà giáo thỉnh giảng là viên chức, kỹ sư, chuyên gia đang làm việc tại các đơn vị sự nghiệp hoặc doanh nghiệp: Việc giao kết hợp đồng thỉnh giảng được thực hiện theo quy định của Bộ luật Lao động hoặc Bộ luật Dân sự tùy theo thỏa thuận, nhưng phải đảm bảo không ảnh hưởng đến việc thực hiện nhiệm vụ tại cơ quan, đơn vị đang công tác.
2. Việc ký kết hợp đồng thỉnh giảng bao gồm việc xác định nhu cầu, thỏa thuận thù lao và nội dung, soạn thảo hợp đồng, ký kết và thanh lý. Hồ sơ hợp đồng thỉnh giảng phải tuân thủ các quy định pháp luật lao động và pháp luật dân sự hiện hành.
Thứ tư, các trường hợp không được ký hợp đồng thỉnh giảng
Tại khoản 1 Điều 14. Quyền và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức nơi nhà giáo thỉnh giảng công tác
1. Quyền của cơ quan, tổ chức nơi nhà giáo thỉnh giảng công tác
Hằng năm, cơ quan, tổ chức nơi nhà giáo thỉnh giảng công tác xác định và thông báo công khai số lượng, cơ cấu cán bộ, công chức, viên chức, người lao động tham gia hoạt động thỉnh giảng. Không để cán bộ, công chức, viên chức ký hợp đồng thỉnh giảng khi họ thuộc vào một trong các trường hợp sau:
a) Đang trong thời hạn xử lý kỷ luật;
b) Đang trong thời gian thực hiện các quy định liên quan đến kỷ luật theo quy định của Đảng và của pháp luật;
c) Xếp loại không hoàn thành nhiệm vụ trong năm hoặc năm liền kề trước.
Như vậy, các trường hợp trên sẽ không được ký hợp đồng thỉnh giảng tại đơn vị khác.
Tài liệu tham khảo:
[1] https://moet.gov.vn/van-ban/gop-y-du-thao-van-ban-qppl/du-thao-thong-tu-quy-dinh-ve-nha-giao-hop-dong-toan-thoi-gian-sau-khi-nghi-huu-va-nha-giao-thinh-giang.html?categoryId=101914858
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.