Công văn số 4567/BGDĐT-GDPT ngày 5/8/2025 của Bộ Giáo dục và Đào tạo hướng dẫn tổ chức dạy học 2 buổi/ngày năm học 2025-2026 nêu rõ yêu cầu "đẩy mạnh xã hội hóa, khuyến khích các tổ chức, cá nhân tham gia đầu tư nguồn lực cho giáo dục theo quy định của pháp luật". Tuy nhiên, quy định mỗi ngày không dạy quá 7 tiết học đang khiến nhiều trường khó tổ chức.
Việc khống chế số tiết/ngày khiến nhiều cơ sở giáo dục gặp khó khăn trong việc bố trí chương trình, buộc phải cắt giảm một số nội dung, như các môn ngoại ngữ (tiếng Anh, Nhật, Hàn, Đức, Pháp, Trung Quốc) hoặc các học phần bổ trợ như kỹ năng sống, trí tuệ nhân tạo (AI), STEM, tiếng Anh thông qua môn Toán và Khoa học.
Thực tế này cho thấy, dù chủ trương xã hội hóa giáo dục được khuyến khích, nhưng ràng buộc về số tiết học/tuần đã phần nào hạn chế khả năng huy động và khai thác nguồn lực bên ngoài của nhà trường. Từ đó, có ý kiến đề xuất cần xem xét nới lỏng quy định về số tiết, đồng thời tăng quyền tự chủ cho hiệu trưởng trong tổ chức dạy học, nhằm phù hợp hơn với điều kiện thực tiễn của từng cơ sở.
Nút thắt từ khung thời lượng cứng
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Cao Đức Khoa - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Nguyễn Du (phường Bến Thành, Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết, theo hướng dẫn tổ chức dạy học 2 buổi/ngày của Bộ Giáo dục và Đào tạo, quy định bố trí mỗi ngày không quá 7 tiết học. Cách làm này đảm bảo đủ thời gian để triển khai nội dung dạy và học chương trình giáo dục phổ thông, đồng thời giảm áp lực cho cả phụ huynh và học sinh, tránh tình trạng phải học quá nhiều tiết/ngày. Như vậy, học sinh sẽ có tối đa 35 tiết học/tuần, với khối lượng chương trình chính khóa được phân bổ vào khoảng 29 tiết.
Tuy nhiên, số tiết còn lại chủ yếu được sử dụng cho việc bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh chưa đạt yêu cầu, chưa có nhiều thời gian để triển khai các môn về ngoại ngữ, STEM hay kỹ năng sống.
Vì vậy, có thể cân nhắc sắp xếp thêm tiết học thứ 8 dưới dạng câu lạc bộ, STEM, kỹ năng sống, ngoại ngữ để học sinh có thêm cơ hội trải nghiệm, rèn luyện năng lực cá nhân mà không bị quá tải. Cách tổ chức này vừa khai thác tối đa thời gian buổi chiều, vừa bảo đảm cân bằng giữa học tập và phát triển kỹ năng, giúp định hướng toàn diện cho học sinh theo từng cấp học.
Sau khi hoàn thành những tiết học bổ trợ, nhà trường có thể chủ động sắp xếp thêm một số hoạt động phù hợp khác. Chẳng hạn, vào tiết cuối buổi chiều sẽ bố trí các câu lạc bộ, hoạt động trải nghiệm phù hợp trên nguyên tắc vừa tuân thủ đúng quy định, vừa đáp ứng nhu cầu học tập, rèn luyện của học sinh.
Cùng bàn về vấn đề này, hiệu trưởng một trường trung học cơ sở tại phường Bồ Đề, Hà Nội chia sẻ, chương trình dạy học 2 buổi/ngày ở cấp trung học cơ sở mang lại nhiều kỳ vọng về việc giáo dục toàn diện cho học sinh. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực tiễn, các cơ sở giáo dục đang gặp phải những "điểm nghẽn" lớn về cả thời lượng giảng dạy lẫn cơ chế tài chính, khiến mục tiêu đa dạng hóa hoạt động giáo dục khó đạt được như mong đợi.
Hiện nay trong buổi học thứ hai, nhà trường chủ yếu tổ chức dạy tăng cường các môn như Ngữ văn, Toán, tiếng Anh nhằm phục vụ việc ôn tập, thi cử của học sinh. Do giới hạn quỹ thời gian, hàng loạt nội dung ngoại khóa buộc phải cắt giảm. Các hoạt động giáo dục hiện đại như kỹ năng sống, giáo dục STEM, trí tuệ nhân tạo (AI) hay tăng cường ngoại ngữ chưa được triển khai đầy đủ.
Nguyên nhân xuất phát từ quy định khống chế không quá 7 tiết/ngày (sáng 4 tiết, chiều 3 tiết) đối với học sinh học 2 buổi/ngày. Với quy định này, tối đa một tuần học sinh chỉ học 35 tiết, từ thứ Hai đến thứ Sáu. Trong khi đó, riêng chương trình chính khóa đã chiếm từ 29-30 tiết/tuần, quỹ thời gian dành cho các tiết học bổ trợ chỉ còn khoảng 5 đến 6 tiết/tuần.
Như vậy, hầu hết các trường chỉ có thể ưu tiên bố trí ôn tập các môn cốt lõi như Toán 2 tiết, Ngữ văn 2 tiết, tiếng Anh 2 tiết, là hết tổng số tiết cho phép.
Trước quy định thời lượng như vậy, nhà trường không đủ thời gian để tổ chức giảng dạy các môn học mở rộng. Điều này vô hình trung làm hạn chế khả năng huy động và khai thác nguồn lực giáo dục từ bên ngoài.
Bên cạnh thời lượng, rào cản lớn nhất nằm ở vấn đề kinh phí. Khác với những năm học trước, hiện nay các trường không được phép thu học phí dạy bổ trợ buổi thứ hai. Toàn bộ kinh phí vận hành phải tự cân đối từ nguồn ngân sách chi thường xuyên của đơn vị.
Tuy nhiên, thực tế nguồn ngân sách cấp về không được tăng thêm so với trước đây. Ngân sách nhà nước hiện chưa có khoản chi riêng biệt cho các hoạt động bổ trợ chuyên sâu này. Việc thiếu vắng cơ chế thu phí tự nguyện bù đắp chi phí khiến nhà trường không thể chi trả thù lao mời giáo viên thỉnh giảng, chuyên gia dạy kỹ năng sống hay đầu tư trang thiết bị cho các tiết học STEM, trí tuệ nhân tạo (AI), ngoại ngữ, kỹ năng mềm cho học sinh.
Cần nới lỏng quy định về số tiết tối đa trong ngày
Trước thực trạng giới hạn dạy không quá 7 tiết/ngày khiến việc triển khai đa dạng các hoạt động giáo dục toàn diện gặp khó khăn, vị hiệu trưởng trường trung học cơ sở tại phường Bồ Đề, Hà Nội cho rằng, các cơ quan quản lý cần có những điều chỉnh kịp thời để tạo không gian chủ động cho các nhà trường.
Theo đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo nên nới lỏng quy định về số tiết tối đa trong ngày, trao quyền tự chủ thực sự cho hiệu trưởng được chủ động sắp xếp thời gian. Việc cho phép lồng ghép thêm các tiết học bổ trợ ngoài khung 7 tiết/ngày là rất cần thiết, giúp trường có thể linh hoạt bố trí các hoạt động giáo dục toàn diện, giảm áp lực kiến thức hàn lâm. Nếu giữ quy định "cứng" như hiện nay, việc đa dạng hóa giáo dục sẽ dễ bị "triệt tiêu".
Đối với Nhà nước và Chính phủ, cần có cơ chế tài chính mở hơn. Nhà nước có thể xem xét tăng định mức chi thường xuyên cho các trường triển khai 100% học 2 buổi/ngày hoặc có văn bản cho phép các trường được huy động nguồn lực xã hội hóa dưới sự giám sát chặt chẽ của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh/thành phố để tổ chức các câu lạc bộ, lớp học bổ trợ theo nhu cầu tự nguyện của phụ huynh. Như vậy, các trường mới tháo gỡ được vướng mắc về nguồn lực, phát triển trọn vẹn năng lực cho học sinh.
Trong khi đó, theo Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Nguyễn Du, trao quyền cho hiệu trưởng chủ động trong tổ chức câu lạc bộ, chương trình kỹ năng sống hay các hoạt động trải nghiệm là hợp lý. Việc này không chỉ giúp nhà trường linh hoạt sắp xếp các hoạt động ngoại khóa, phù hợp với nhu cầu và điều kiện thực tế, mà còn tạo cơ hội để học sinh được trải nghiệm nhiều hơn.
Đặc biệt, việc nhà trường tổ chức các chương trình bổ trợ, câu lạc bộ hay hoạt động kỹ năng cần có sự đồng thuận của phụ huynh, được triển khai trên cơ sở tự nguyện và minh bạch. Khi đó sẽ đảm bảo sự hứng thú của học sinh khi tham gia và sự tin tưởng của phụ huynh về chất lượng và hiệu quả của các hoạt động này.
Các chương trình cũng cần được thiết kế rõ ràng, có kế hoạch cụ thể và đánh giá định kỳ, nhằm phát triển kỹ năng, tư duy sáng tạo, năng lực xã hội và khả năng thích ứng của học sinh. Nhờ đó, các em được học kiến thức trong lớp đan xen với trải nghiệm thực tế để phát triển năng lực toàn diện.
Dưới góc nhìn của phụ huynh, chị Nguyễn Thị Phương (sinh năm 1995), phụ huynh có con đang theo học tại một trường tiểu học trên địa bàn phường Láng (thành phố Hà Nội), cho biết gia đình mong muốn con được tiếp cận thêm các môn học phát triển kỹ năng bên cạnh chương trình chính khóa, bởi đây là những nội dung có ý nghĩa quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển toàn diện của trẻ.
Đặc biệt, hoạt động giáo dục STEM không chỉ giúp bổ trợ kiến thức, mà còn góp phần rèn luyện tư duy logic, khả năng giải quyết vấn đề. Thông qua trải nghiệm học tập, con có thể áp dụng kiến thức vào đời sống hàng ngày, từ đó hình thành nền tảng tư duy linh hoạt, chủ động, đáp ứng yêu cầu học tập trước mắt và định hướng phát triển lâu dài trong tương lai.
Theo chị Phương, quy định giới hạn 7 tiết/ngày chưa thực sự phù hợp với yêu cầu giáo dục hiện nay. Trong bối cảnh chương trình hướng tới phát triển toàn diện, học sinh không chỉ cần tiếp thu kiến thức mà còn cần thêm thời lượng cho các hoạt động bổ trợ như kỹ năng sống, thể chất, nghệ thuật hay nội dung trải nghiệm. Việc khống chế cứng số tiết học phần nào làm giảm khả năng linh hoạt của nhà trường trong việc tổ chức các hoạt động này.
Bên cạnh đó, việc bố trí thêm tiết học một cách hợp lý cũng giúp nhà trường chủ động hơn trong việc tổ chức dạy học 2 buổi/ngày, giảm áp lực cho phụ huynh trong việc đưa đón, đặc biệt với những gia đình không có điều kiện sắp xếp thời gian.
"Nếu được thiết kế khoa học, cân đối giữa học tập và nghỉ ngơi, việc nới lỏng số tiết/ngày vừa giúp đảm bảo mục tiêu giáo dục toàn diện vừa hỗ trợ tốt hơn cho phụ huynh trong việc đưa đón con", chị Phương bày tỏ.
Theo vị phụ huynh, việc trao thêm quyền tự chủ cho hiệu trưởng trong sắp xếp chương trình học, thay vì quy định cứng về số tiết như hiện nay là khá phù hợp. Khi có quyền chủ động, nhà trường có thể linh hoạt điều chỉnh thời lượng, phân bổ các hoạt động học tập và trải nghiệm theo nhu cầu thực tế của học sinh, đặc thù địa phương cũng như điều kiện cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên.
Tuy nhiên, cần xây dựng kế hoạch triển khai cụ thể, có lộ trình rõ ràng và cơ chế giám sát phù hợp. Việc mở rộng quyền tự chủ cần đặt trong khuôn khổ các quy định, đồng thời tính đến sự khác biệt giữa các vùng miền, từ khu vực đô thị đến nông thôn, miền núi. Chỉ khi bảo đảm được sự đồng bộ về chính sách, nguồn lực và điều kiện thực tiễn tại từng điểm trường, việc trao quyền tự chủ mới thực sự góp phần nâng cao chất lượng giáo dục một cách bền vững.