Vừa qua, Hội đồng bầu cử quốc gia đã công bố Danh sách những người trúng cử Đại biểu Quốc hội khóa XVI theo Nghị quyết số 232/NQ-HĐBCQG. Trong danh sách những người trúng cử có Tiến sĩ Nguyễn Thị Minh Tú - Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ Sở; Bí thư Chi bộ, Giám đốc Trung tâm Khoa học xã hội và Nhân văn, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Nghệ An.
Lợi thế lớn nhất khi tham gia nghị trường là tư duy khoa học để phân tích, nghiên cứu chính sách
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, đại biểu Quốc hội khóa XVI Nguyễn Thị Minh Tú cho biết, với 22 năm công tác trong lĩnh vực khoa học và công nghệ, lợi thế lớn nhất của bà khi tham gia nghị trường là tư duy khoa học để phân tích, nghiên cứu chính sách trên cơ sở dữ liệu và thực tiễn. Từ đó đóng góp ý kiến với các luận cứ khoa học, khách quan, góp phần bảo đảm các quyết sách vừa có cơ sở lý luận vững chắc, vừa phù hợp với đời sống.
"Với kinh nghiệm trong quản lý, triển khai, nghiên cứu khoa học, tôi có điều kiện hiểu rõ việc thực thi cơ chế, chính sách từ nghiên cứu đến ứng dụng, từ đó có thể đóng góp những ý kiến mang tính khả thi trong quá trình xây dựng pháp luật và giám sát thực thi.
Khi tham gia nghị trường, tôi kỳ vọng có thể góp phần thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa vai trò của khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong phát triển kinh tế - xã hội; hoàn thiện cơ chế, chính sách để khoa học thực sự trở thành động lực then chốt. Đồng thời, tôi mong muốn trở thành cầu nối tin cậy giữa cử tri với Quốc hội, lắng nghe, phản ánh trung thực tâm tư, nguyện vọng chính đáng của nhân dân, góp phần xây dựng một Quốc hội ngày càng chuyên nghiệp, minh bạch, hiện đại và vì dân", đại biểu Minh Tú cho hay.
Nhấn mạnh quan điểm xuyên suốt của bản thân trong nhiệm kỳ, đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú cho rằng, nghiên cứu khoa học và công nghệ không phải là hàn lâm mà phải ứng dụng, gắn với giải quyết các vấn đề thực tiễn, trọng tâm phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Từ góc nhìn đó, đại biểu cho rằng cần định hướng hoạt động nghiên cứu và ứng dụng vào các lĩnh vực trụ cột của địa phương như phát triển nông nghiệp theo hướng xanh, thông minh, sinh thái, thích ứng biến đổi khí hậu; phát triển các sản phẩm chủ lực, sản phẩm địa phương, chế biến nông sản, bảo vệ môi trường, chuyển đổi số trong quản lý và sản xuất, mô hình kinh tế tuần hoàn, phát triển du lịch bền vững, phát triển kinh tế biển trên nền tảng tăng trưởng xanh, bảo tồn đa dạng sinh học, hệ sinh thái biển...
Đặc biệt, bà nhấn mạnh nguyên tắc "các nhiệm vụ khoa học phải xuất phát từ đặt hàng của thực tiễn". Theo đó các nhiệm vụ khoa học cần xuất phát từ nhu cầu cụ thể của chính quyền, doanh nghiệp và người dân, thay vì chỉ xuất phát từ ý tưởng nghiên cứu thuần túy. Điều này sẽ giúp rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng, nâng cao hiệu quả đầu tư cho khoa học và công nghệ.
Cùng với định hướng nghiên cứu, đại biểu cũng đề cao vai trò của hoạt động chuyển giao và nhân rộng các tiến bộ khoa học công nghệ. Theo bà, cần có cơ chế hỗ trợ hiệu quả để các mô hình khoa học công nghệ, đặc biệt ở khu vực nông thôn, miền núi, được phổ biến rộng rãi, giúp người dân dễ tiếp cận và áp dụng. Khi đó, khoa học không chỉ dừng ở kết quả nghiên cứu mà sẽ trực tiếp góp phần nâng cao năng suất lao động, chất lượng sản phẩm và thu nhập cho người dân.
Bên cạnh đó, đại biểu cũng quan tâm đến việc hoàn thiện cơ chế, chính sách đổi mới sáng tạo, tháo gỡ rào cản trong nghiên cứu - ứng dụng, nhất là về tài chính, thủ tục, quyền sở hữu trí tuệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu… để khoa học và công nghệ thực sự trở thành động lực phát triển.
Kiến nghị giải pháp thu hẹp khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng
Nhìn nhận thực tế, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Minh Tú cho rằng "điểm nghẽn" lớn nhất hiện nay nằm ở cơ chế, chính sách chưa theo kịp thực tiễn phát triển nhanh của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tình trạng chồng chéo trong quy định, thủ tục hành chính còn phức tạp, cơ chế tài chính còn ràng buộc vẫn đang cản trở hoạt động nghiên cứu và ứng dụng. Điều này khiến các tổ chức, cá nhân chưa mạnh dạn đầu tư cho nghiên cứu và ứng dụng.
Trước thực trạng này, đại biểu mong muốn đóng góp tiếng nói kiến nghị theo một số hướng trọng tâm.
Trước hết là hoàn thiện thể chế khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo theo hướng chuyển từ quản lý thủ tục sang quản lý theo kết quả, đồng thời chấp nhận rủi ro có kiểm soát trong nghiên cứu khoa học. Đây là yếu tố quan trọng để khuyến khích sáng tạo và thử nghiệm các ý tưởng mới.
Tiếp đó, đổi mới mạnh mẽ cơ chế tài chính, tạo điều kiện linh hoạt hơn trong sử dụng kinh phí nghiên cứu, thực hiện khoán chi theo kết quả, tăng quyền tự chủ cho các tổ chức khoa học và công nghệ. Đồng thời, cần khuyến khích xã hội hóa đầu tư cho khoa học công nghệ, đặc biệt từ khu vực doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, chính sách thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp nhận, làm chủ và phát triển công nghệ cũng cần được chú trọng. Ngoài ra, cần phát triển đồng bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, trong đó chú trọng vai trò của địa phương; xem doanh nghiệp là trung tâm hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Đồng thời, tăng cường liên kết Nhà nước - doanh nghiệp - viện, trường sẽ tạo nền tảng để khoa học và công nghệ phát huy vai trò trong thực tiễn.
Từ thực tiễn quản lý trong lĩnh vực khoa học và công nghệ, đại biểu Minh Tú cũng đánh giá, khoảng cách giữa "nghiên cứu" và "ứng dụng vào đời sống" hiện nay vẫn còn khá lớn. Điều này thể hiện ở việc tỷ lệ thương mại hóa và chuyển giao vào sản xuất, đời sống còn hạn chế.
Trên thực tế, nhiều kết quả nghiên cứu có giá trị nhưng chưa được chuyển giao hoặc khó đi vào thực tiễn. Ngược lại, nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và người dân chưa được phản ánh đầy đủ vào định hướng nghiên cứu. Theo đại biểu, nguyên nhân chủ yếu là do cơ chế đặt hàng chưa sát thực tiễn, thiếu liên kết giữa các chủ thể và chưa có chính sách đủ mạnh để thúc đẩy thương mại hóa sản phẩm khoa học.
Để thu hẹp khoảng cách này và thực thi hiệu quả các chủ trương, chính sách liên quan đến khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng gần dân, vì dân, theo đại biểu Minh Tú cần tập trung vào một số trọng tâm.
Đầu tiên, cần gắn nhiệm vụ nghiên cứu khoa học với các "bài toán cụ thể" trong quản lý, sản xuất và đời sống. Cơ chế đặt hàng và tuyển chọn nhiệm vụ khoa học cần gắn với sản phẩm đầu ra, có khả năng ứng dụng và đo lường được hiệu quả. Xây dựng cơ chế "đặt hàng đến cùng", tức là không chỉ dừng ở nghiên cứu mà phải đi đến ứng dụng, chuyển giao và nhân rộng.
Đồng thời, hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo theo hướng tăng cường liên kết Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp - người dân. Theo đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, hỗ trợ nguồn lực và định hướng; nhà khoa học cung cấp tri thức và công nghệ; doanh nghiệp đóng vai trò trung tâm trong thương mại hóa và mở rộng quy mô; người dân vừa là đối tượng thụ hưởng, vừa là chủ thể tham gia. Tăng cường vai trò của doanh nghiệp trong đổi mới sáng tạo, bởi doanh nghiệp chính là cầu nối quan trọng đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường. Cần có chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho R&D, tham gia sâu vào quá trình nghiên cứu.
Song song với đó là đẩy mạnh chuyển giao công nghệ, phổ biến tri thức, đặc biệt ở vùng nông thôn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số khó khăn. Thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý nhà nước và cung cấp dịch vụ công, giúp người dân dễ tiếp cận chính sách, giảm thủ tục và nâng cao tính minh bạch, hiệu quả.
Cuối cùng, vị đại biểu cho rằng cần nâng cao trách nhiệm của các cơ quan quản lý trong việc theo dõi, đánh giá hiệu quả ứng dụng; đổi mới cơ chế đánh giá hiệu quả chính sách theo hướng lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Các chỉ tiêu đánh giá phải dựa trên mức độ ứng dụng thực tế, tác động kinh tế - xã hội và khả năng nhân rộng mô hình.
Kỳ vọng của tôi là khoa học và công nghệ không chỉ nằm trên giấy tờ, mà sẽ hiện diện trong hoạt động quản lý, quản trị nhà nước, sản xuất, thương mại góp phần giải quyết các vấn đề thiết thực, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương một cách bền vững.
5 cam kết với vai trò đại diện cho tiếng nói của cử tri
Với kinh nghiệm công tác 22 năm trong lĩnh vực khoa học và công nghệ, đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú chia sẻ 5 nội dung bà cam kết thực hiện với vai trò "đại diện cho tiếng nói của cử tri".
Thứ nhất, tham gia tích cực, trách nhiệm vào kiến nghị hoàn thiện hệ thống luật, nghị quyết, cơ chế, chính sách và thúc đẩy thực thi hiệu quả các chủ trương, chính sách liên quan đến khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số ngày càng gần dân và vì dân. Tập trung kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách và giám sát việc thực hiện các chủ trương, chính sách về khoa học và công nghệ trên địa bàn tỉnh thực sự đi vào đời sống cho các lĩnh vực: Khoa học, công nghệ; đổi mới sáng tạo; chuyển đổi số; khởi nghiệp sáng tạo; sở hữu trí tuệ; phát triển thị trường khoa học và công nghệ; xây dựng, áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật.
Thứ hai, tham gia trách nhiệm trong xây dựng, kiến nghị nâng cao hiệu quả và giám sát việc thực hiện các chương trình, kế hoạch chuyển đổi số của tỉnh phục vụ quản lý nhà nước gắn với cải cách hành chính góp phần nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Kiến nghị ban hành các cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ về chuyển đổi số, nhất là trong xây dựng hạ tầng số, phát triển nguồn nhân lực, cải cách hành chính, thực hiện dịch vụ công trực tuyến và các chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ số vào sản xuất, kinh doanh, các tiện ích số cho người dân. Kiến nghị giải quyết các khó khăn, vướng mắc về hạ tầng số cho cơ quan nhà nước cấp xã. Thúc đẩy xây dựng cơ sở dữ liệu ngành, lĩnh vực để đưa hoạt động chính quyền lên môi trường mạng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội tỉnh và địa phương.
Thứ ba, thúc đẩy hoạt động nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số phục vụ sản xuất và đời sống. Vị đại biểu xác định, phát triển khoa học và công nghệ không phải là hàn lâm, mà phải ứng dụng và gắn với giải quyết những vấn đề thực tiễn, trọng tâm phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Chủ động bám sát trọng tâm ưu tiên phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh để có kiến nghị, đề xuất trong hoạt động nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ.
Kiến nghị chính sách, tạo điều kiện giúp người dân, hợp tác xã, doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận tiến bộ khoa học kỹ thuật, công nghệ mới, chuyển đổi số một cách thiết thực.
Quan tâm hỗ trợ sản phẩm chủ lực, sản phẩm địa phương, sản phẩm OCOP, gắn với xây dựng chuỗi giá trị, xây dựng nhãn hiệu và truy xuất nguồn gốc. Gắn chuyển đổi số với phát triển nông nghiệp thông minh, du lịch số. Kiến nghị đẩy mạnh thương mại hóa sản phẩm khoa học và công nghệ.
Lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn tập trung nghiên cứu và ứng dụng các vấn đề kinh tế phát triển nhanh và bền vững; nghiên cứu các vấn đề văn hóa - an sinh xã hội - sinh kế và nghiên cứu các vấn đề về đối ngoại, hợp tác để góp phần quảng bá văn hóa, hình ảnh đất nước, con người Nghệ An đến với bạn bè quốc tế.
Thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số phục vụ xây dựng đô thị thông minh và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Truyền thông, phổ biến, tuyên truyền những tri thức, tiến bộ khoa học đến với người dân. Kiến nghị thúc đẩy hoạt động nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ, chuyển đổi số xây dựng một số tiêu chí trong xây dựng xã đạt chuẩn nông thôn mới, xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại.
Thứ tư, kiến nghị chương trình đào tạo kỹ năng số cho cán bộ, công chức, viên chức và người lao động, nhất là ở cơ sở. Triển khai sâu rộng phong trào “Bình dân học vụ số” đến người dân. Thúc đẩy kết nối, huy động nguồn lực trí tuệ từ đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, doanh nhân là người Nghệ An ở trong và ngoài nước phục vụ tỉnh, địa phương.
Thứ năm, lắng nghe nhân dân: Thực hiện đầy đủ, nghiêm túc trách nhiệm của người đại biểu nhân dân. Tham dự đầy đủ các kỳ họp Quốc hội, các buổi tiếp xúc cử tri tại địa bàn. Phát huy năng lực, sở trường và kinh nghiệm công tác chủ động nghiên cứu kỹ các văn bản, tài liệu trước kỳ họp, lắng nghe và tập hợp các ý kiến phản ánh kiến nghị của cử tri và nhân dân để tham gia thảo luận, đóng góp ý kiến đảm bảo các nghị quyết, cơ chế, chính sách được ban hành phản ánh đúng nguyện vọng của nhân dân, sát thực tiễn có tính khả thi.
Luôn gắn bó và giữ mối liên hệ chặt chẽ với cử tri và nhân dân, là cầu nối phản ánh tâm tư, nguyện vọng của cử tri, cộng đồng doanh nghiệp, đội ngũ trí thức đến với Quốc hội và các cơ quan chức năng. Đồng thời, thực hiện tốt vai trò đại biểu Quốc hội trong tiếp xúc cử tri, giám sát việc thực thi chính sách, kịp thời phản ánh khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn.
"Với tất cả tình cảm và trách nhiệm của mình, tôi luôn ý thức sâu sắc rằng, mỗi lá phiếu của cử tri không chỉ là sự tin tưởng mà còn là sự gửi gắm kỳ vọng", đại biểu Minh Tú bày tỏ thêm.