Mấy năm gần đây, nhiều học sinh giỏi sau khi tốt nghiệp trung học phổ thông sẽ có nguyện vọng xét tuyển vào các ngành sư phạm. Vì thế, việc tuyển sinh các ngành sư phạm có sự cạnh tranh cao, điểm chuẩn của các ngành học luôn cao ngất ngưởng.
Xét về cơ hội việc làm của sinh viên sư phạm hiện nay và trong những năm tới không còn dễ dàng theo kiểu “ra trường là có biên chế” như trước. Bức tranh thực tế có thể nhìn nhận theo hai mặt: cơ hội vẫn lớn, nhưng yêu cầu ngày càng cao và cạnh tranh hơn.
Nếu nhìn thực tế tuyển dụng giáo viên hiện nay và vài năm tới, có thể nói khá rõ, không phải ngành sư phạm nào cũng dễ xin việc như nhau. Một số ngành đang có phần thiếu nhân lực, trong khi một số ngành đã chững lại, có rất ít chỉ tiêu tuyển dụng, nhất là khi ngành Giáo dục đang triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018, một số môn học độc lập trước đây đã trở thành môn học tích hợp.
Nhóm ngành sư phạm dễ xin việc nhất hiện nay và có thể cả những năm tới
Hiện nay, ngành có cơ hội việc làm cao nhất có lẽ là ngành sư phạm Mầm non bởi nhiều nơi luôn thiếu giáo viên, đặc biệt ở vùng đô thị, hoặc những vùng khó khăn. Tuy nhiên, bên cạnh nhu cầu tuyển dụng ổn định, sinh viên ra trường dễ xin việc nhất trong các ngành sư phạm nhưng áp lực công việc khá cao bởi thời gian làm việc trong tuần tại các trường học thường nhiều hơn các ngành sư phạm khác.
Ngành sư phạm Tiểu học ở nhiều địa phương vẫn thiếu và số lượng tuyển dụng hằng năm vẫn luôn có số lượng nhiều bởi chương trình 2018 thiết kế cấp tiểu học dạy 2 buổi/ ngày.
Ngành sư phạm Ngoại ngữ (đặc biệt là Tiếng Anh) cũng đang có nhu cầu tuyển dụng rất cao ở cả trường công, tư, trung tâm.
Nếu sinh viên ra trường chịu khó đến những vùng khó khăn thì cơ hội việc làm cũng tương đối thuận lợi. Ngoài ra, ngành học này có thể dạy thêm, dạy online, có thu nhập tốt. Vì thế, về cơ bản, môn Tiếng Anh vẫn là ngành học vừa dễ xin việc vừa dễ tăng thu nhập hơn.
Ngành sư phạm Âm nhạc, Mỹ thuật ở các cấp học phổ thông những năm qua, hiện nay và có thể các năm tới vẫn đang trong tình trạng thiếu. Đặc biệt là cấp trung học phổ thông ở nhiều địa phương cơ bản chưa có giáo viên sau 4 năm thực hiện chương trình 2018 ở cấp học này.
Giáo viên Âm nhạc, Mỹ thuật ngoài dạy môn chính còn có thêm phân môn trong môn Nội dung giáo dục địa phương và giáo viên có thể dạy được ở cả 3 cấp học phổ thông nên nhu cầu nhân lực trong những năm tới vẫn khá rộng mở.
Tuy nhiên, một khó khăn là số trường sư phạm đào tạo các môn học Nghệ thuật thường rất ít nên tỉ lệ cạnh tranh khi tuyển sinh thường khá cao. Thông thường, những năm gần đây phải là những học sinh có năng khiếu thực sự mới có cơ hội trúng tuyển vào các khoa sư phạm Âm nhạc, Mỹ thuật.
Bởi lẽ, ngoài điểm thi các môn học theo quy định thì các ngành học này thường tổ chức thi thêm một số môn năng khiếu, trong đó, có những môn năng khiếu tính điểm hệ số 2.
Nhóm ngành học có cơ hội công việc ở mức trung bình, như: Toán, Ngữ văn nhưng phải là sinh viên có năng lực tốt vì mấy năm nay, các ngành này thường phải cạnh tranh nhau trong quá trình tuyển dụng.
Một số ngành học đang có tỉ lệ tuyển dụng khá khiêm tốn
Khi thực hiện chương trình 2018, một số môn học ở các cấp học phổ thông có sự thay đổi. Nếu như trước đây, các ngành học, như: Vật lý, Hóa học, Sinh học, Địa lý, Lịch sử có thể dạy được cả ở cấp trung học phổ thông và trung học cơ sở.
Tuy nhiên, khi thực hiện chương trình 2018 thì 5 môn học trên ở cấp trung học phổ thông đã có 4 môn là môn học tự chọn, chỉ còn môn Lịch sử là môn học bắt buộc.
Ở cấp trung học cơ sở đã tích hợp thành 2 môn học mới, đó là: Khoa học tự nhiên; Lịch sử và Địa lý nên cơ hội việc làm thường rất khiêm tốn, nhất là hiện nay các trường sư phạm cũng đã đào tạo 2 chuyên ngành này từ nhiều năm qua.
Hơn nữa, các môn học này thường có số tiết ít mà giáo viên hiện có tại các trường trung học cơ sở cũng đã được đưa đi đào tạo chứng chỉ tích hợp nên nhu cầu việc làm không nhiều.
Ngoài ra, ngành sư phạm Giáo dục công dân ở các cấp học hiện nay có số tiết/ lớp rất ít nên nhu cầu tuyển dụng cũng rất khiêm tốn. Mỗi trường loại II, III chỉ cần 1 giáo viên là đủ. Trường loại I cũng chỉ cần đến 2 giáo viên. Từ đó, sinh viên ngành học ngành này sẽ khó khăn trong tìm kiếm việc làm.
Khi nhu cầu việc làm ít, bắt buộc sinh viên sư phạm khi nộp hồ sơ sơ tuyển dụng phải trải qua nhiều vòng thi khác nhau. Có những trường phổ thông có 1 chỉ tiêu tuyển sinh nhưng có đến hàng chục sinh viên sư phạm nộp đơn vào. Vì thế, phải tham gia thi lý thuyết, thực hành rất khốc liệt.
Ngoài chuyên môn, sự hiểu biết về chính sách giáo dục, công nghệ thông tin, bắt buộc các sinh viên sư phạm phải có nhiều kỹ năng khi đứng lớp để giải quyết những tình huống phát sinh không có trong giáo án.
Thực tế, không ít những sinh viên sư phạm sau khi ra trường có nhiều năm dự tuyển nhưng vẫn chưa có cơ hội vào công tác trong ngành giáo dục vì một số môn học hiện nay đã bão hòa. Thỉnh thoảng mới có một giáo viên về hưu, hoặc nghỉ việc thì có hàng chục người tham gia dự thi…
Học sinh lớp 12 cần lưu ý khi chọn ngành sư phạm
Tâm lý của một bộ phận học sinh khi chọn ngành học thường chịu tác động định hướng nghề nghiệp của cha mẹ hoặc thầy cô giáo. Một số phụ huynh có ý nghĩ ngành sư phạm sẽ ổn định về công việc, thu nhập, có thời gian nghỉ ngơi nhiều hơn các ngành nghề khác.
Một số thầy cô giáo sau khi ôn thi học sinh giỏi, nhất là những em đạt giải học sinh giỏi, có năng khiếu về môn học cũng có những định hướng cho học sinh đi theo môn học đó để phát huy đam mê, sở trường.
Tuy nhiên, giữa việc giỏi một môn học không lấy gì đảm bảo ra trường sẽ là một giáo viên dạy giỏi. Bởi, giáo viên ngày nay ngoài chuyên môn, phải am hiểu về công nghệ, ngoại ngữ và những kỹ năng khác khi thi tuyển dụng và đứng lớp sau này.
Hơn nữa, nhu cầu công việc của từng ngành học có sự khác nhau. Ngay tại một trường học cũng luôn xảy ra nghịch lý thừa thiếu cục bộ giáo viên. Có những môn học thiếu giáo viên nhưng nhà trường, địa phương rất khó tuyển dụng vì vướng định mức giáo viên.
Vậy nên, những học sinh lớp 12 khi đăng ký nguyện vọng vào các trường sư phạm cần tìm hiểu kỹ nhu cầu công việc, cân nhắc kỹ về khả năng của mình có phù hợp để học và gắn bó với nghề sư phạm hay không. Bởi thực tế, sau 4 năm đại học, nhu cầu việc làm ít sẽ khiến cho nhiều sinh viên sư phạm gặp khó khăn khi tìm kiếm cơ hội việc làm.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.