Sáng 11/4, tại Trường Trung học phổ thông An Lão (xã An Lão, thành phố Hải Phòng) đã diễn ra Hội thảo chuyên đề: “Tiếp cận dạy học các môn Khoa học tự nhiên bằng tiếng Anh, hướng tới đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ 2 trong nhà trường”.
Hội thảo do Cụm chuyên môn số 2 gồm các Trường Trung học phổ thông: An Lão, Kiến An, Phan Đăng Lưu, Trần Hưng Đạo, Trần Tất Văn, Quốc Tuấn, Đồng Hòa, Edison và Tân Trào tổ chức.
Tham dự hội thảo có ông Đỗ Duy Hưng - Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Phòng; lãnh đạo Phòng Giáo dục Trung học - Sở Giáo Dục và Đào tạo; lãnh đạo các trường trung học phổ thông cùng đại diện giáo viên bộ môn Toán, Vật lý, Tin học của các trường trung học phổ thông trong cụm chuyên môn số 2 và toàn thể giáo viên các môn khoa học tự nhiên Trường Trung học phổ thông An Lão.
Hội thảo là bước tiến quan trọng nhằm định hướng đổi mới phương pháp dạy học, đáp ứng trọn vẹn chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Đồng thời, đây cũng là cơ hội thiết thực để tăng cường sinh hoạt chuyên môn, chia sẻ kinh nghiệm và nâng cao năng lực cho đội ngũ giáo viên trong việc ứng dụng tiếng Anh vào công tác giảng dạy các môn Khoa học tự nhiên.
Phát biểu chỉ đạo hội thảo, ông Đỗ Duy Hưng - Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Phòng nhấn mạnh: Đây là chủ đề gắn trực tiếp với định hướng đổi mới của ngành và cũng là mong muốn chung của nhiều nhà trường là làm sao để tiếng Anh thực sự trở thành một công cụ học tập, một năng lực thiết yếu của học sinh, chứ không chỉ là một môn học.
Trong kế hoạch hội thảo, cụm chuyên môn số 2 đã nêu rất rõ mục tiêu: chia sẻ kinh nghiệm, nâng cao năng lực sử dụng tiếng Anh trong giảng dạy các môn Khoa học tự nhiên, và quan trọng hơn là từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường. Đây là một mục tiêu lớn, đòi hỏi sự kiên trì, sự đồng lòng và cả sự dũng cảm của mỗi giáo viên.
"Tôi nói “dũng cảm” là bởi vì dạy học bằng tiếng Anh không phải là nhiệm vụ dễ dàng. Nó đòi hỏi giáo viên phải vượt qua rào cản tâm lý, phải tự tin đứng lớp bằng một ngôn ngữ không phải tiếng mẹ đẻ và hầu hết là tự học, phải dành nhiều thời gian hơn để chuẩn bị bài giảng, và đôi khi phải chấp nhận những thiếu sót ban đầu để tiếp tục hoàn thiện. Nhưng chính những bước đi đầu tiên ấy mới là quan trọng nhất.
Đây cũng là dịp để chúng ta trình bày những gì đã làm được, là cơ hội để nhìn lại, để chia sẻ thật lòng những khó khăn, để cùng nhau tìm ra hướng đi phù hợp cho từng nhà trường.
Điều quan trọng nhất mà chúng ta cần thống nhất với nhau là: dạy học Khoa học tự nhiên bằng tiếng Anh không phải biến tiết học thành tiết học ngoại ngữ. Mục tiêu của chúng ta là giúp học sinh tiếp cận kiến thức khoa học bằng một ngôn ngữ quốc tế, để các em có thêm cơ hội học tập, nghiên cứu, và hội nhập trong tương lai", Phó giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Phòng nhận định.
Cũng theo ông Hưng, khi học sinh được nghe, được đọc, được trình bày bằng tiếng Anh trong các môn Toán, Vật lý, Tin học, các em sẽ hình thành thói quen sử dụng tiếng Anh trong bối cảnh học thuật – điều mà sách giáo khoa tiếng Anh thông thường khó có thể mang lại.
Để triển khai dạy học song ngữ, giáo viên là người chịu áp lực nhiều nhất. Nhưng cũng chính giáo viên là người tạo ra sự thay đổi lớn nhất. Chính vì thế, Phó giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Phòng mong muốn các thầy cô giáo hãy mạnh dạn thử nghiệm, dù chỉ là một phần bài học bằng tiếng Anh. Đồng thời, tận dụng các buổi sinh hoạt chuyên môn để luyện tập, trao đổi, hỗ trợ nhau, chia sẻ tài liệu, bài giảng, thuật ngữ chuyên môn để cùng nhau phát triển. Đặc biệt là mỗi người cần tự tin rằng mình có thể làm được – vì không ai yêu cầu sự hoàn hảo ngay từ đầu.
"Một trong những khó khăn lớn nhất hiện nay là thiếu học liệu phù hợp. Vì vậy, tôi rất mong cụm chuyên môn số 2 sẽ tiếp tục phát huy tinh thần chủ động: Xây dựng ngân hàng thuật ngữ Khoa học tự nhiên bằng tiếng Anh, chia sẻ kế hoạch bài giảng, bài giảng song ngữ, xây dựng bộ câu hỏi, bài tập song ngữ theo từng chủ đề, tạo kho học liệu dùng chung cho toàn cụm.
Khi có học liệu tốt, giáo viên sẽ tự tin hơn, học sinh sẽ hứng thú hơn, và việc triển khai sẽ thuận lợi hơn rất nhiều. Đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường là mục tiêu dài hạn. Chúng ta không thể làm trong một sớm một chiều. Nhưng nếu mỗi năm chúng ta tiến thêm một bước, thì sau vài năm, chúng ta sẽ có một sự thay đổi rõ rệt.
Tôi mong rằng mỗi nhà trường sẽ xây dựng lộ trình riêng, phù hợp với điều kiện thực tế, nhưng phải có mục tiêu cụ thể, có bước đi rõ ràng, và có sự đánh giá thường xuyên. Hội thảo hôm nay sẽ mang lại nhiều ý tưởng mới, nhiều kinh nghiệm quý, và quan trọng hơn là tạo động lực để các thầy cô tiếp tục đổi mới. Tôi mong rằng các thầy cô sẽ chia sẻ thật nhiều – cả những điều làm được và những điều còn băn khoăn. Chính sự thẳng thắn ấy sẽ giúp chúng ta tìm ra hướng đi đúng", Phó giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Phòng nhấn mạnh.
Đại diện nhóm chuyên môn Khoa học tự nhiên trình bày tham luận tại hội thảo, thầy Vũ Văn Dụng - Tổ trưởng tổ Lý - Hóa Sinh, Trường Trung học phổ thông An Lão cho hay: Trong xu thế toàn cầu hóa, tiếng Anh không còn đơn thuần là một môn học ngoại ngữ mà đã trở thành "ngôn ngữ chung" của tri thức, đặc biệt là trong lĩnh vực Khoa học tự nhiên.
Việc triển khai giảng dạy các môn Toán, Vật lý, Hóa học, Sinh học bằng tiếng Anh tại các trường phổ thông không chỉ là một yêu cầu mang tính hình thức, mà là một bước đi chiến lược để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trẻ.
Trong kỳ thi học sinh giỏi giải toán bằng tiếng Anh những năm vừa qua do Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Phòng tổ chức, Trường Trung học phổ thông An Lão tham gia đã gặt hái rất nhiều thành công. Năm học 2025-2026 vừa qua, học sinh nhà trường đạt 3 giải Nhì, 7 giải Ba và 4 giải Khuyến khích, đứng thứ 15/58 trường có học sinh dự thi.
Thầy Dụng khẳng định, việc học Khoa học tự nhiên bằng tiếng Anh mang lại 3 giá trị cốt lõi mà việc học ngoại ngữ đơn thuần không thể có được.
Thứ nhất là học sinh có thể tiếp cận kho tàng tri thức nhân loại: Hơn 90% các công trình nghiên cứu, tài liệu khoa học và giáo trình tiên tiến trên thế giới được xuất bản bằng tiếng Anh. Khi làm chủ được thuật ngữ chuyên ngành, học sinh có khả năng tự nghiên cứu trên các nền tảng tài liệu lớn hay các tạp chí khoa học quốc tế.
Thứ hai là phát triển tư duy song ngữ: Việc chuyển tải các khái niệm logic, trừu tượng của khoa học qua một ngôn ngữ thứ hai buộc não bộ phải hoạt động với cường độ cao hơn, giúp học sinh rèn luyện khả năng phân tích và diễn đạt mạch lạc. Đây là bước đệm trực tiếp giúp học sinh tự tin tham gia các kỳ thi quốc tế (SAT, AP, A-Level) và thích nghi nhanh chóng với môi trường đại học tại các quốc gia phát triển.
Thứ ba, việc sử dụng các thuật ngữ tiếng Anh hoặc viết tắt từ tiếng Anh trong các môn Khoa học Tự nhiên (Vật lý, Hóa học, Sinh học) giúp học sinh đồng bộ với kiến thức quốc tế, hiểu sâu, nhớ lâu các khái niệm hơn.
Hội thảo đã thực hiện 9 tiết dạy minh họa bao gồm: môn Toán (cô Đoàn Thị Hiệp - Trường Trung học phổ thông An Lão; cô Trần Thị Cẩm Nhung - Trường Trung học phổ thông Quốc Tuấn; thầy Phạm Giang Nam - Trường Trung học phổ thông Đồng Hòa, cô Lê Thị Mai - Trường Trung học phổ thông An Lão, cô Nguyễn Ngọc Minh - Trường Trung học phổ thông Kiến An, thầy Nguyễn Hải Đăng - Trường Trung học phổ thông Trần Tất Văn thực hiện); môn Tin học (thầy Nguyễn Đức Hoàng - Trường Trung học phổ thông An Lão thực hiện); môn Vật lý (cô Bùi Thị Lê - Trường Trung học phổ thông Kiến An; cô Hoàng Thị Nga - Trường Trung học phổ thông An Lão thực hiện).
Các tiết dạy diễn ra trong không khí sôi nổi, hào hứng, giúp các em học sinh nâng cao hiểu biết khoa học, đặc biệt là tiếp cận các môn học bằng tiếng Anh. Qua đó, đổi mới phương pháp dạy học đáp ứng chương trình Giáo dục phổ thông 2018.
Sau các tiết dạy, giáo viên đã cùng thảo luận, trao đổi kinh nghiệm trong việc tiếp cận dạy học các môn văn hoá bằng tiếng Anh tại các trường trung học phổ thông để rút kinh nghiệm. Từ đó nâng cao năng lực cho giáo viên trong việc sử dụng tiếng Anh trong giảng dạy các môn học.
Hội thảo cũng chỉ ra những khó khăn và rào cản trong thực tế khi giảng dạy các môn Khoa học tự nhiên bằng tiếng Anh. Theo đó, giáo viên giỏi chuyên môn thường hạn chế về khả năng giao tiếp tiếng Anh, trong khi giáo viên tiếng Anh lại thiếu kiến thức chuyên sâu về khoa học tự nhiên. Việc đào tạo một thế hệ giáo viên "lưỡng tính" có thể đứng lớp tự tin cần rất nhiều thời gian và nguồn lực.
Bên cạnh đó, sự chênh lệch về năng lực ngoại ngữ trong cùng một lớp học khiến việc truyền tải kiến thức khoa học tự nhiên (vốn đã khó) trở nên nặng nề hơn. Nhiều học sinh rơi vào tình trạng "hiểu hiện tượng nhưng không biết diễn đạt" hoặc ngược lại.
Hiện nay, chúng ta vẫn đang loay hoay giữa việc dịch giáo trình Việt Nam sang tiếng Anh hay nhập khẩu giáo trình quốc tế. Sự thiếu đồng bộ giữa chương trình giáo dục phổ thông mới và các bộ sách bổ trợ khiến giáo viên gặp khó khăn trong việc soạn giáo án.
Trước những khó khăn này, các thầy cô giáo cũng lần chia sẻ một số giải pháp để việc giảng dạy Khoa học tự nhiên bằng tiếng Anh không dừng lại ở mức độ "phong trào".
Cụ thể, cần xây dựng mô hình "Hỗ trợ kép". Trong giai đoạn đầu, nhà trường có thể áp dụng mô hình giảng dạy song hành: một giáo viên chuyên môn và một giáo viên tiếng Anh cùng phối hợp. Giáo viên chuyên môn đảm bảo độ chính xác về kiến thức, trong khi giáo viên tiếng Anh hỗ trợ về thuật ngữ và cách diễn đạt.
Ưu tiên "ngôn ngữ trong ngữ cảnh" thay vì "ngữ pháp" cần được áp dụng triệt để. Học sinh cần được học cách sử dụng tiếng Anh như một công cụ để giải quyết vấn đề khoa học, thay vì bị bắt lỗi ngữ pháp tiểu tiết.
Đồng thời cần số hóa học liệu và ứng dụng công nghệ. Tận dụng các mô phỏng thí nghiệm trực quan bằng tiếng Anh. Khi học sinh nhìn thấy một phản ứng hóa học hay một hiện tượng vật lý được mô tả sinh động qua video, rào cản ngôn ngữ sẽ được giảm bớt đáng kể nhờ vào sự hỗ trợ của hình ảnh, video tiếng Việt có phụ đề tiếng Anh hoặc video tiếng Anh có phụ đề tiếng Việt.
Bên cạnh đó cần xây dựng môi trường "Tiếng Anh học thuật". Tổ chức các câu lạc bộ khoa học, các cuộc thi , nơi học sinh trình bày dự án bằng tiếng Anh. Điều này tạo ra động lực tự thân, giúp các em thấy được tính ứng dụng thực tế của việc học.
Ban giám hiệu nhà trường và Sở Giáo dục và Đào tạo cần thường xuyên tổ chức các cuộc hội giảng, cuộc thi giảng bằng tiếng Anh dành cho giáo viên phổ thông. Có chính sách ưu đãi khuyến khích cho giáo viên tham gia tích cực và có hiệu quả. Có chính sách ưu tiên tuyển dụng giáo viên có năng lực giảng dạy song ngữ về công tác. Bộ Giáo dục và Đào tạo nên công nhận các giải học sinh giỏi giải Toán Khoa học tự nhiên bằng tiếng Anh như các giải văn hóa.
Giảng dạy Khoa học tự nhiên bằng tiếng Anh không phải là biến tiết học khoa học thành một giờ học ngoại ngữ, mà là dùng ngoại ngữ để nâng tầm khoa học. Đây là một hành trình dài hạn, đòi hỏi sự kiên trì từ phía giáo viên, sự đầu tư từ nhà trường và sự thay đổi tư duy từ phụ huynh. Nếu làm tốt điều này, thầy cô không chỉ dạy cho các em kiến thức, mà còn trao cho các em chiếc chìa khóa để bước ra thế giới với tâm thế của những người làm chủ.
Một số hình ảnh khác tại buổi hội thảo:
