Ngành Kỹ thuật tàu thủy đóng vai trò vô cùng quan trọng trong sự phát triển của nền kinh tế biển, góp phần thúc đẩy giao thương quốc tế và khai thác hiệu quả tài nguyên đại dương. Đây là lĩnh vực chuyên về thiết kế, đóng mới, vận hành và bảo trì các loại tàu thuyền cũng như công trình nổi trên biển.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và nhu cầu vận tải hàng hải ngày càng tăng, ngành này đang chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ, kéo theo nhu cầu nhân lực chất lượng cao không ngừng gia tăng. Từ đó mở ra nhiều cơ hội việc làm hấp dẫn cho sinh viên sau khi tốt nghiệp, không chỉ trong nước mà còn ở thị trường quốc tế, với mức thu nhập cạnh tranh và môi trường làm việc chuyên nghiệp.
Cơ hội việc làm lớn nhưng nguồn cung nhân lực còn hạn chế
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương - Hiệu trưởng Trường Đại học Giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh (UTH) cho biết, trong những năm gần đây, công tác tuyển sinh ngành Kỹ thuật tàu thủy của trường ghi nhận sự tăng trưởng ổn định, cả về số lượng và chất lượng đầu vào.
Sự chuyển biến tích cực này đến từ nhiều yếu tố. Trước hết là hiệu quả của hoạt động truyền thông, hướng nghiệp ngày càng được đẩy mạnh. Bên cạnh đó, ngành công nghiệp đóng tàu trong nước đang trên đà phục hồi và phát triển, với nhiều doanh nghiệp duy trì hoạt động ở mức cao và ký kết các đơn hàng dài hạn, kéo theo nhu cầu lớn về nguồn nhân lực kỹ sư được đào tạo bài bản.
Thực tế cho thấy, nhu cầu tuyển dụng trong lĩnh vực này tương đối lớn. Nhiều doanh nghiệp đóng tàu liên tục tìm kiếm kỹ sư mới hằng năm nhằm đáp ứng yêu cầu sản xuất. Đồng thời, hệ thống các cơ sở đóng tàu trên cả nước vẫn duy trì quy mô hoạt động rộng khắp, tạo ra thị trường việc làm tiềm năng cho sinh viên sau khi tốt nghiệp.
So với nhu cầu thực tế từ phía doanh nghiệp, nguồn cung nhân lực hiện nay vẫn còn hạn chế. Điều này đặt ra yêu cầu đối lớn với các cơ sở đào tạo trong việc mở rộng quy mô tuyển sinh gắn với bảo đảm chất lượng, nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường lao động trong thời gian tới.
Cùng chia sẻ vấn đề này, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Tất Hiển - Phó Trưởng khoa, Khoa Kỹ thuật Giao thông, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (HCMUT) thông tin, trong 3 năm gần đây, công tác tuyển sinh ngành Kỹ thuật tàu thủy của trường nhìn chung duy trì ở mức ổn định.
Sinh viên có thể lựa chọn học theo hình thức song ngành, tích hợp chương trình đào tạo giữa Kỹ thuật tàu thủy và Kỹ thuật hàng không, qua đó mở rộng cơ hội phát triển năng lực liên ngành.
Theo thầy Hiển, hiện nay nhu cầu nhân lực trong ngành Kỹ thuật tàu thủy đã bắt đầu có dấu hiệu tăng trưởng, song đi kèm với đó là yêu cầu ngày càng cao về chất lượng nguồn nhân lực.
“Dự kiến trong 5 năm tới, nhu cầu ngành này sẽ tiếp tục gia tăng mạnh mẽ, xuất phát từ sự phát triển của kinh tế biển và chuỗi logistics toàn cầu, xu hướng chuyển dịch sang các dòng tàu xanh, giảm phát thải và tuân thủ quy định quốc tế, cũng như việc ứng dụng công nghệ mới như tự động hóa và tàu thông minh”, thầy Hiển nói.
Cũng theo thầy Hiển, sinh viên sau khi tốt nghiệp có nhiều cơ hội việc làm tại doanh nghiệp trong và ngoài nước, bao gồm công ty đóng tàu, dầu khí, tư vấn kỹ thuật, cũng như tập đoàn quốc tế hoạt động trong lĩnh vực hàng hải và công trình biển.
Trong khi đó, ông Lê Đức Nam - cựu sinh viên ngành Kỹ thuật tàu thủy, Trường Đại học Giao thông Vận tải Thành phố Hồ Chí Minh, hiện đang là Phó Giám đốc Chi nhánh Đăng kiểm số 6 - Trung tâm đăng kiểm Phương tiện thủy và Công trình biển, Cục Đăng kiểm Việt Nam chia sẻ: “Cơ hội việc làm của sinh viên ngành Kỹ thuật tàu thủy sau khi tốt nghiệp ở mức cao.
Trong những năm gần đây, nhu cầu đóng tàu duy trì đà tăng trưởng tích cực, đồng thời yêu cầu về công nghệ ngày càng cao, hướng tới các dòng tàu thế hệ mới. Điều này đặt ra nhu cầu lớn về nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là những kỹ sư có khả năng sử dụng tiếng Anh để làm việc trong môi trường quốc tế.
Thực tế, nhiều chủ tàu từ châu Âu có xu hướng tìm đến Việt Nam để đặt đóng tàu ngày càng nhiều. Xu hướng này chịu tác động từ bối cảnh thương mại toàn cầu cũng như sự chuyển dịch chiến lược của ngành hàng hải và logistics theo hướng phát triển xanh, kéo theo nhu cầu nhân lực đối với những dòng tàu thân thiện môi trường ngày càng tăng.
Đối với các vị trí chuyên gia, giám sát trưởng, mức độ cạnh tranh việc làm tương đối cao do đòi hỏi trình độ chuyên môn sâu và khả năng làm việc dưới áp lực lớn. Tuy nhiên, với sinh viên mới tốt nghiệp, thị trường lao động lại đang trong tình trạng “khát” nhân lực. Nhiều thời điểm, doanh nghiệp có nhu cầu tuyển dụng kỹ sư đóng tàu nhưng chưa được đáp ứng kịp thời cả về số lượng và chất lượng”.
Ông Nam cho biết thêm, đối với sinh viên mới tốt nghiệp, mức thu nhập khởi điểm khoảng 10 triệu đồng/tháng. Sau khoảng 2-5 năm, mức thu nhập của kỹ sư có thể đạt từ 15-20 triệu đồng/tháng. Đối với các vị trí quản lý, mức lương có thể dao động từ 35-40 triệu đồng/tháng. Với những vị trí giám sát, đại diện chủ tàu, thu nhập có thể vượt mốc 100 triệu đồng/tháng.
Ông Nam dành lời khuyên cho các bạn sinh viên, khi theo học ngành Kỹ thuật tàu thủy, ngay từ giai đoạn đầu cần chú trọng nắm vững kiến thức cơ sở như toán học, cơ học, vẽ kỹ thuật, vẽ tàu và lý thuyết tàu. Khi bước vào kiến thức chuyên ngành, người học cần tập trung vào nguyên tắc thiết kế tàu, đồng thời làm chủ quy trình triển khai công nghệ đóng tàu với sự hỗ trợ của phần mềm chuyên dụng.
Trong bối cảnh hiện nay, hoạt động đóng tàu đã chuyển từ phương thức gia công truyền thống sang sản xuất theo mô-đun với độ chính xác cao. Các cấu phần như vỏ tàu, hệ thống ống và trang thiết bị được thiết kế, tích hợp đồng bộ trong môi trường không gian ba chiều (3D), qua đó giúp rút ngắn thời gian thi công nhưng đồng thời đòi hỏi khả năng kiểm soát hình học và độ chính xác kỹ thuật ở mức cao.
Bên cạnh kiến thức chuyên môn, sinh viên cần chủ động trau dồi kỹ năng giao tiếp và tiếng Anh chuyên ngành để đáp ứng yêu cầu làm việc trong môi trường hội nhập quốc tế. Đồng thời, việc rèn luyện thể chất cũng là yếu tố quan trọng, bởi đặc thù công việc của kỹ sư đóng tàu thường gắn với môi trường sản xuất tại nhà máy, đòi hỏi di chuyển, thao tác trong không gian hẹp như hầm tàu, két tàu trong quá trình thi công và sửa chữa.
Trường đại học định hướng đào tạo chuyển dịch từ gia công sang làm chủ công nghệ, ứng dụng AI
Hiệu trưởng Trường Đại học Giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, ngành Kỹ thuật tàu thủy là một trong những lĩnh vực đào tạo cốt lõi của trường. Khi theo học ngành Kỹ thuật tàu thủy tại trường, ngay từ năm thứ nhất, sinh viên được tiếp cận các học phần nhập môn nhằm hình thành nhận thức ban đầu về ngành, định hướng nghề nghiệp và xây dựng mục tiêu học tập rõ ràng. Trong suốt quá trình đào tạo, chương trình được thiết kế theo lộ trình từ cơ bản đến chuyên sâu, bảo đảm trang bị đầy đủ và hệ thống kiến thức cho người học.
Cụ thể, sinh viên được trang bị khối kiến thức nền tảng như cơ học, sức bền vật liệu, nhiệt học, nguyên lý máy và vẽ kỹ thuật. Trên cơ sở đó, các học phần cơ sở ngành và chuyên ngành giúp người học tiếp cận toàn diện lĩnh vực kỹ thuật tàu thủy, từ lý thuyết tàu, cơ học thủy khí, kết cấu và dao động tàu đến thiết kế tàu, phân tích kết cấu, triển khai công nghệ đóng và sửa chữa tàu.
Bên cạnh kiến thức chuyên môn, chương trình còn tích hợp nội dung về quản lý sản xuất, tư duy đổi mới sáng tạo, phương pháp nghiên cứu, cũng như quy định pháp lý và công ước quốc tế liên quan đến ngành.
Về kỹ năng, chương trình đào tạo chú trọng gắn kết giữa lý thuyết và thực hành thông qua hoạt động như thuyết trình, bài tập lớn, đồ án và khóa luận tốt nghiệp.
Sinh viên được học tập trong môi trường ứng dụng công nghệ, với hệ thống máy tính cùng phần mềm chuyên ngành như AutoCAD, Rhino phục vụ thiết kế 2D, 3D; Ansys cho mô phỏng kết cấu và thủy động lực học… Ngoài ra, kỹ năng ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh chuyên ngành, cũng được quan tâm phát triển. Các tài liệu chuyên ngành bằng tiếng Anh được sử dụng rộng rãi, góp phần nâng cao năng lực hội nhập cho sinh viên.
Bên cạnh đó, UTH đã xây dựng hệ thống phòng thí nghiệm với các thiết bị kiểm tra không phá hủy (NDT), như siêu âm đo chiều dày vật liệu, kiểm tra chất lượng mối hàn và lớp sơn. Đồng thời, giảng viên và sinh viên chủ động phát triển mô hình trực quan nhằm hỗ trợ việc hình dung cấu trúc tàu, quy trình lắp ráp và công nghệ hàn trong thực tế.
Đội ngũ giảng viên ngành Kỹ thuật tàu thủy của trường được đào tạo bài bản, có chuyên môn sâu và giàu kinh nghiệm thực tiễn, từng tham gia nhiều dự án trong lĩnh vực đóng tàu. Nhờ đó, hoạt động giảng dạy không chỉ bám sát nền tảng lý thuyết mà còn thường xuyên cập nhật xu hướng kỹ thuật mới, phù hợp với điều kiện sản xuất trong nước.
UTH cũng chú trọng tăng cường gắn kết với doanh nghiệp thông qua hoạt động tham quan, kiến tập, học kỳ doanh nghiệp và thực tập tốt nghiệp. Ngay từ năm thứ nhất, sinh viên đã được tiếp cận môi trường làm việc tại các nhà máy đóng tàu; ở năm học tiếp theo, các em được tham gia trực tiếp vào hoạt động sản xuất tại doanh nghiệp và đến năm cuối, người học có cơ hội đảm nhiệm vai trò cán bộ kỹ thuật trong quá trình thực tập.
Đặc biệt, mô hình “học kỳ doanh nghiệp” cho phép sinh viên làm việc toàn thời gian trong môi trường thực tế, qua đó trải nghiệm toàn diện quy trình sản xuất hoặc thiết kế tàu. Cùng với việc mở rộng hợp tác với doanh nghiệp trong lĩnh vực thiết kế, đóng tàu và đăng kiểm, nhà trường tạo điều kiện để sinh viên nâng cao kỹ năng nghề nghiệp, tăng khả năng thích ứng và mở rộng cơ hội việc làm sau khi tốt nghiệp.
Thầy Phương cho biết, trong chiến lược phát triển kinh tế biển quốc gia, ngành Kỹ thuật tàu thủy giữ vai trò quan trọng, không chỉ trong hoạt động đóng tàu mà còn mở rộng sang các công trình nổi như giàn khoan, kho chứa nổi, thiết bị lặn hay điện gió ngoài khơi.
Trên cơ sở đó, UTH xác định định hướng tiếp tục đầu tư, nâng cao chất lượng đào tạo theo hướng hiện đại, gắn với xu thế phát triển của ngành, trọng tâm là tăng cường cơ sở vật chất phục vụ đào tạo và nghiên cứu, từng bước tiếp cận hệ thống thí nghiệm, mô phỏng tiên tiến như bể thử mô hình tàu, thiết bị kiểm tra kết cấu, công nghệ mô phỏng thực tế ảo trong đóng tàu. Đồng thời, nhà trường đẩy mạnh kết nối học thuật thông qua các hội thảo chuyên đề với sự tham gia của chuyên gia trong và ngoài nước, tạo điều kiện để giảng viên, sinh viên tiếp cận chương trình đào tạo sau đại học ở nước ngoài.
Định hướng đào tạo cũng chuyển dịch từ gia công sang làm chủ công nghệ, hướng tới lĩnh vực kỹ thuật cao, thân thiện với môi trường và phát triển bền vững, phù hợp với xu thế công nghiệp xanh và cam kết giảm phát thải.
Còn tại Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh), Phó Trưởng khoa, Khoa Kỹ thuật Giao thông cho hay, ngành Kỹ thuật tàu thủy có truyền thống đào tạo từ năm 1990, gắn liền với quá trình phát triển của công nghiệp đóng tàu, logistics và kinh tế biển Việt Nam.
Trong đào tạo ngành học này, trường có thuận lợi khi thương hiệu và uy tín đào tạo của nhà trường góp phần bảo đảm chất lượng đầu vào. Bên cạnh đó, ngành học có định hướng đầu ra tương đối rõ ràng, gắn với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp trong các lĩnh vực như đóng tàu, dầu khí và công trình biển.
Tuy nhiên, ngành học này cũng đối mặt với không ít khó khăn. Đây là lĩnh vực kỹ thuật đặc thù nên mức độ nhận diện trong xã hội chưa cao. Đồng thời, xu hướng người học dịch chuyển sang các ngành “hot” như công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo cũng phần nào ảnh hưởng đến sức hút của ngành. Ngoài ra, tâm lý e ngại môi trường làm việc trong lĩnh vực công nghiệp nặng hoặc liên quan đến biển cũng là một rào cản đối với thí sinh.
Dù vậy, thông qua hoạt động truyền thông, hướng nghiệp và việc điều chỉnh định hướng đào tạo theo xu thế mới như giao thông thông minh, phương tiện thủy tự hành, logistics và năng lượng xanh, mức độ quan tâm của thí sinh đối với ngành Kỹ thuật tàu thủy đang từng bước được cải thiện.
Nhà trường sở hữu đội ngũ giảng viên có chuyên môn sâu, được đào tạo bài bản trong và ngoài nước, cùng hệ thống phòng thí nghiệm mô phỏng và thực hành, phục vụ hiệu quả cho công tác giảng dạy và nghiên cứu.
Hiện nay, chương trình đào tạo của trường được xây dựng theo chuẩn CDIO, hướng tới phát triển toàn diện năng lực người học, từ thiết kế, tính toán, chế tạo đến thực hành. Nội dung đào tạo chú trọng tích hợp công nghệ số như mô phỏng số và thiết kế hệ thống động lực; đồng thời mở rộng theo định hướng liên ngành, kết nối với các lĩnh vực năng lượng và giao thông thông minh.
Bên cạnh đó, chương trình được gắn với thực tiễn thông qua các đề tài nghiên cứu, hoạt động thực tập và hợp tác với doanh nghiệp. Nhà trường cũng tập trung phát triển hướng nghiên cứu trọng tâm như thiết kế tính năng phương tiện, thiết bị động lực, cũng như phân tích kết cấu và độ bền tàu thủy.
Trong thời gian tới, HCMUT định hướng phát triển ngành Kỹ thuật tàu thủy theo hướng hiện đại, tiệm cận xu thế công nghệ và hội nhập quốc tế. Trong đó, nhà trường xác định trọng tâm là hiện đại hóa chương trình đào tạo thông qua việc tích hợp nội dung mới như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) trong lĩnh vực phương tiện giao thông thông minh. Đồng thời, các chủ đề về tàu sử dụng năng lượng sạch, phương tiện không người lái cũng sẽ được đưa vào giảng dạy, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của ngành.
Bên cạnh đó, nhà trường đẩy mạnh hợp tác với doanh nghiệp trong và ngoài nước, đặc biệt là các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực đóng tàu, dầu khí và tư vấn kỹ thuật, qua đó tích hợp sâu nội dung thực hành, thực tập vào chương trình đào tạo, giúp sinh viên nâng cao năng lực nghề nghiệp.
Ngoài ra, định hướng quốc tế hóa đào tạo cũng được trường chú trọng, thông qua việc tăng cường chương trình trao đổi sinh viên và từng bước chuẩn hóa đề cương môn học theo tiêu chuẩn quốc tế, phù hợp với sự phát triển của ngành trong bối cảnh hội nhập.