Trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục phổ thông, vai trò của hiệu trưởng ngày càng được đặt ở vị trí trung tâm, vừa là người quản lý, vừa là người dẫn dắt chuyên môn và kiến tạo văn hóa nhà trường.
Thông tư 15/2026/TT-BGDĐT Ban hành Điều lệ trường tiểu học, trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học [1] có hiệu lực kể từ ngày 10/5/2026 đã cụ thể hóa nhiều nhiệm vụ quan trọng của hiệu trưởng.
Trong phạm vi bài viết này, người viết là giáo viên có đôi điều cùng chia sẻ về nhiệm vụ của hiệu trưởng, được quy định tại điểm d khoản 1 Điều 10 Thông tư 15/2026/TT-BGDĐT.
Thứ nhất, theo quy định, hiệu trưởng “bổ nhiệm tổ trưởng, tổ phó; quyết định cử giáo viên làm Tổng phụ trách Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh theo quy định của pháp luật”.
Đây không chỉ là công việc mang tính hành chính mà thực chất là lựa chọn những “hạt nhân” cho sự vận hành của nhà trường.
Tổ trưởng chuyên môn không đơn thuần là người giỏi chuyên môn mà còn cần có năng lực tổ chức, điều hành, khả năng kết nối và dẫn dắt đội ngũ giáo viên trong tổ.
Thực tiễn dạy học cho thấy, một tổ chuyên môn mạnh thường có tổ trưởng biết lắng nghe, biết tạo động lực và biết xây dựng môi trường làm việc tích cực.
Họ là cầu nối giữa ban giám hiệu và giáo viên, giúp triển khai hiệu quả các chủ trương đổi mới như dạy học phát triển phẩm chất năng lực, kiểm tra đánh giá theo hướng mở.
Nếu lựa chọn tổ trưởng chỉ dựa trên các yếu tố như thâm niên, bằng cấp, thậm chí thân quen mà thiếu tiêu chí về năng lực quản lý thì rất dễ dẫn đến tình trạng trì trệ, thiếu đổi mới về chuyên môn.
Thứ hai, điều quan trọng nhất là hiệu trưởng cần “thực hiện quy chế dân chủ, trách nhiệm giải trình của người đứng đầu cơ sở giáo dục trong tổ chức hoạt động của nhà trường”.
Thực tế cho thấy vẫn còn không ít trường học mà hiệu trưởng điều hành theo kiểu áp đặt, thiếu lắng nghe, dẫn đến tâm lý e dè, thậm chí bức xúc trong đội ngũ giáo viên, làm ảnh hưởng đến môi trường làm việc và gián tiếp tác động đến chất lượng giáo dục.
Cần biết thêm, Luật thực hiện dân chủ ở cơ sở (Luật số 10/2022/QH15)[2] đã quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu.
Theo đó, khoản 1 Điều 3. Nguyên tắc thực hiện dân chủ ở cơ sở quy định như sau:
“1. Bảo đảm quyền của công dân, cán bộ, công chức, viên chức, người lao động được biết, tham gia ý kiến, quyết định và kiểm tra, giám sát việc thực hiện dân chủ ở cơ sở.”
Vì vậy, hiệu trưởng cần lắng nghe, tôn trọng và giải quyết những ý kiến chính đáng của giáo viên, nhân viên, học sinh và phụ huynh.
Không chỉ dừng lại ở việc tổ chức hội nghị hay lấy ý kiến hình thức, dân chủ phải được thể hiện trong từng quyết định, từng cách ứng xử hàng ngày.
Một hiệu trưởng thực hiện tốt dân chủ sẽ tạo ra bầu không khí cởi mở, nơi giáo viên cảm thấy được tôn trọng và sẵn sàng đóng góp.
Cùng với đó, việc nêu gương của người đứng đầu cũng rất quan trọng. Khi hiệu trưởng minh bạch trong quản lý tài chính, công bằng trong đánh giá thi đua và rõ ràng trong phân công nhiệm vụ thì niềm tin của tập thể sẽ được củng cố.
Thứ ba, hiệu trưởng phải thực hiện đúng “các cuộc vận động và công khai đối với nhà trường và xã hội theo quy định của pháp luật”, đặc biệt trong công tác vận động tài trợ vì đây là vấn đề rất nhạy cảm và được xã hội quan tâm.
Thông tư 16/2018/TT-BGDĐT quy định về tài trợ cho các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân [3] nêu rõ nguyên tắc trong việc huy động tài trợ cho giáo dục.
Tài trợ phải hoàn toàn tự nguyện, công khai, minh bạch, không ép buộc, không quy định mức đóng góp bình quân hay tối thiểu.
Trong thực tế, vẫn có những nơi biến việc vận động tài trợ thành áp lực đối với phụ huynh, làm mất đi ý nghĩa tốt đẹp của hoạt động này, điều này không chỉ vi phạm quy định mà còn làm giảm uy tín của nhà trường, giáo viên bị mang tiếng dù họ không có thực quyền.
Hiệu trưởng cần công bố, niêm yết rõ ràng mọi khoản tài trợ, bảo đảm tiếp nhận, quản lý, sử dụng đúng mục đích, tiết kiệm, hiệu quả, thể hiện trách nhiệm và đạo đức nghề nghiệp của người quản lý giáo dục.
Khi làm tốt điều này, nhà trường vừa có thêm nguồn lực để đầu tư cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng dạy học, tổ chức các hoạt động giáo dục, vừa xây dựng được niềm tin với phụ huynh và dư luận xã hội.
Thứ tư, hiệu trưởng cần “tham gia sinh hoạt cùng tổ chuyên môn” và “tham gia dạy học theo quy định về định mức tiết dạy”.
Thực tế cho thấy có không ít hiệu trưởng lấy lý do bận công việc quản lý để không tham gia sinh hoạt chuyên môn hoặc giao việc dạy học cho phó hiệu trưởng, dẫn đến tạo “khoảng cách” giữa lãnh đạo và giáo viên, khiến việc chỉ đạo chuyên môn thiếu thực tế.
Việc tham gia sinh hoạt tổ chuyên môn giúp hiệu trưởng nắm bắt được khó khăn, vướng mắc trong giảng dạy, hiểu rõ năng lực và nhu cầu của giáo viên để có những quyết định phù hợp, sát thực tế.
Đồng thời, khi hiệu trưởng trực tiếp đứng lớp, họ sẽ cảm nhận được áp lực của nghề dạy học, từ đó có sự chia sẻ và hỗ trợ phù hợp đối với giáo viên.
Đáng nói, đã có những trường hợp hiệu trưởng không giảng dạy nhưng vẫn hưởng phụ cấp ưu đãi và bị xử lý kỷ luật.
Có thể thấy, Điều lệ trường phổ thông mới đã đặt ra những yêu cầu rõ ràng và toàn diện đối với vai trò của hiệu trưởng.
Vì vậy, người đứng đầu nhà trường cần không ngừng rèn luyện năng lực, nâng cao trách nhiệm để tổ chức dạy học hiệu quả, quản lý tốt đội ngũ và xây dựng môi trường giáo dục trong sạch, nền nếp.
Tài liệu tham khảo:
[1] https://luatvietnam.vn/giao-duc/thong-tu-15-2026-tt-bgddt-dieu-le-truong-hoc-tu-tieu-hoc-den-pho-thong-nhieu-cap-431143-d1.html
[2] https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Quyen-dan-su/Luat-Thuc-hien-dan-chu-o-co-so-nam-2022-546085.aspx
[3] https://thuvienphapluat.vn/van-ban/giao-duc/thong-tu-16-2018-tt-bgddt-quy-dinh-ve-tai-tro-cho-co-so-giao-duc-thuoc-he-thong-giao-duc-quoc-dan-393562.aspx?anchor=dieu_2
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.